Bharuch/ જુમ્મા મસ્જિદના ભોંયતળિયેથી ગણેશજી સહિત દેવી-દેવતાઓની પ્રતિમાઓ મળ્યાનો દાવો, ઐતિહાસિક સ્થળને લઈને વિવાદ વકર્યો
છેલ્લું અપડેટ : 03 Oct 2026
ભરૂચ જિલ્લાની રાષ્ટ્રીય ધરોહર ગણાતી જુમ્મા (જામા) મસ્જિદ વર્ષો પહેલાં જૈન સમરી વિહાર હોવાના દાવાને લઈને ફરી વિવાદમાં આવી છે. મસ્જિદના ભોંયતળિયામાંથી સંવત 1213ની તકતી સાથે ગણપતિ તથા અન્ય દેવી-દેવતાઓની પ્રતિમાઓ મળી આવી હોવાની તસવીરો સામે આવ્યા બાદ મામલો ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ સ્થળને મૂળ સ્થિતિમાં લાવવાની માગ સાથે મુક્તાનંદ સ્વામી દ્વારા આંદોલન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. પુરાતત્વ વિભાગની કામગીરીને લઈને પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
ભોંયતળિયામાંથી પ્રતિમાઓ અને ઐતિહાસિક તકતી મળ્યાનો દાવો
આ વિવાદાસ્પદ સ્થળના ભોંયતળિયામાં ઉંદર સાથેની ગણપતિની પ્રતિમા તેમજ સંવત 1213 દર્શાવતી તકતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. તકતી પર જૈન ધર્મના 19મા તીર્થંકર ભગવાન મલ્લિનાથની આકૃતિ હોવાની વાત પણ સામે આવી છે. આ ઉપરાંત મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પર ભગવાન મહાવીર સ્વામીની પ્રતિમા દર્શાવવામાં આવી હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
મુક્તાનંદ સ્વામીનું કહેવું છે કે આ સ્થળ એક સમયે જૈન સમરી વિહાર હતું અને તેને તેની મૂળ સ્થિતિમાં લાવવા માટે લડત ચાલુ રહેશે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, રાષ્ટ્રીય ધરોહર હોવા છતાં અહીં નમાજ અદા કરવામાં આવે છે, જેના કારણે બહારથી આવતા પ્રવાસીઓને પણ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે. જોકે, સ્થળના ઇતિહાસ અને વર્તમાન ઉપયોગ અંગેના દાવાઓની સત્તાવાર પુષ્ટિ તથા પુરાતત્વીય તપાસ મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે.
શુક્રવારની નમાજ વચ્ચે મોટી સંખ્યામાં લોકો પહોંચ્યા
શુક્રવાર હોવાથી જુમ્મા મસ્જિદમાં મુસ્લિમ બિરાદરો નમાજ માટે મોટી સંખ્યામાં પહોંચ્યા હતા. બીજી તરફ, ચક્રધર સ્વામીના જન્મદિવસ નિમિત્તે 500થી વધુ અનુયાયીઓ આ રાષ્ટ્રીય ધરોહરના નિરીક્ષણ માટે આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. જૈન સમાજના લોકો પણ મોટી સંખ્યામાં સ્થળની મુલાકાત લઈ રહ્યા છે અને પિલરો પર રહેલી દેવી-દેવતાઓની આકૃતિઓ નિહાળી રહ્યા છે.
આ મુદ્દાને લઈને સ્થળ પર અલગ-અલગ સમુદાયોના લોકોની અવરજવર વધી છે. જેના પગલે ઐતિહાસિક વારસો, ધાર્મિક દાવા અને સ્થળના વર્તમાન ઉપયોગ અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.
પુરાતત્વ વિભાગની કામગીરી સામે સવાલો
મહાનુભાવ પંથના સુદર્શન નાગરાજબાબા કપાટેની આગેવાનીમાં જોડાયેલા લોકોએ જણાવ્યું છે કે જુમ્મા મસ્જિદને મૂળ જૈન સમરી વિહારની સ્થિતિમાં લાવવાની માગ સાથે વિવિધ કાર્યક્રમો ચાલુ રાખવામાં આવશે. તેમનો આક્ષેપ છે કે રાષ્ટ્રીય ધરોહર પુરાતત્વ વિભાગના તાબામાં આવતી હોય તો તેની સુરક્ષા અને સમયબદ્ધ વ્યવસ્થા અંગે નિયમોનું પાલન થવું જોઈએ.
સ્થાનિક સ્તરે એવો પણ આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે સ્થળ પર મોડી રાત્રે પણ ગતિવિધિઓ જોવા મળે છે. આ મુદ્દે પુરાતત્વ વિભાગની ભૂમિકા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. મુક્તાનંદ સ્વામીએ દાવો કર્યો છે કે ભરૂચના જાણીતા લેખક કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશીના પુસ્તકમાં પણ આ સ્થળના જૈન સમરી વિહાર તરીકેના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. હવે સ્થળના ઐતિહાસિક દાવાઓ અંગે સત્તાવાર પુરાવા અને પુરાતત્વીય તપાસ શું તારણ આપે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
