પિતરાઈ બહેન સાથે ગુપ્ત રીતે કર્યા લગ્ન, ઓસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય નિર્દેશક સત્યજીત રેનું આવું હતું જીવન

સત્યજીત રેએ માત્ર ભારતમાં જ નહીં, વિદેશમાં પણ તેમના કામની છાપ છોડી છે. ફિલ્મી દુનિયામાં તેમને ભગવાનની જેમ પૂજવામાં આવ્યા છે. ઓસ્કાર જીતનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય નિર્દેશક હતા. તેમનું કામ વિદેશમાં જાણીતું હતું, હોલીવુડના દિગ્દર્શકો પણ તેમના ચાહક હતા. તેમના કામની સાથે સાથે તેમનું અંગત જીવન પણ ઘણું રસપ્રદ હતું. આજે સત્યજીત રેની જન્મજયંતિ પર અમે તમને તેમના જીવન વિશે કેટલીક ખાસ વાતો જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ.

સત્યજીત રે માત્ર ફિલ્મ નિર્માતા ન હતા

સત્યજીત રે માત્ર ફિલ્મ નિર્માતા જ નહોતા, પરંતુ તેમણે અનેક ક્ષેત્રોમાં પોતાનું કૌશલ્ય પણ બતાવ્યું હતું. દિગ્દર્શક હોવાની સાથે સાથે તેઓ એક ઉત્તમ કલાકાર, ચિત્રકાર, ફિલ્મ નિર્માતા, ગીતકાર, લેખક, પુસ્તક કવર ડિઝાઇનર અને કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇનર પણ હતા.

હોલીવુડમાંથી ફિલ્મ ડિરેક્શન શીખ્યા હતા

કહેવાય છે કે સત્યજીત રેએ ફિલ્મ નિર્દેશનમાં કોઈ તાલીમ લીધી ન હતી, તેઓ હોલીવુડની ફિલ્મો જોઈને બધું શીખ્યા હતા. તે ફિલ્મ જોયા પછી અનુમાન લગાવતા હતા કે કઇ ફિલ્મ કયા પ્રકારના સ્ટુડિયોમાં બની છે.

ઘણા એવોર્ડ જીત્યા

ઓસ્કાર જીતવા ઉપરાંત સત્યજીત રેએ તેમની કારકિર્દીમાં 36 નેશનલ એવોર્ડ જીત્યા હતા. જેમાંથી તેમને શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક તરીકે 6 પુરસ્કારો અને બાકીના 30 રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો તેમને શ્રેષ્ઠ ફિચર ફિલ્મ માટે મળ્યા હતા.

સત્યજીત રેની ચર્ચા હોલીવુડમાં થઈ હતી

‘ધ ગોડફાધર’ સિરીઝ અને ‘એપોકેલિપ્સ નાઉ’ના ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલા સત્યજીતના મોટા પ્રશંસક હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે તે ભારતીય સિનેમાને સત્યજિત રેની ફિલ્મોના કારણે જ જાણે છે. તેમણે સત્યજીત રેની ફિલ્મ 'દેવી'ને સિનેમેટિક માઈલસ્ટોન ગણાવી હતી.

પિતરાઈ બહેન સાથે લગ્ન કર્યા

સત્યજીત રેએ અભિનેત્રી બિજોયા દાસ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જે તેમની પિતરાઈ બહેન હતી. બંને સારા મિત્રો બન્યા અને પછી પ્રેમમાં પડ્યા. બંનેએ 9 વર્ષ સુધી પોતાના સંબંધોને છુપાવીને રાખ્યા અને પછી છુપાઈને લગ્ન કરી લીધા.

સત્યજીત રેની પાંચ શ્રેષ્ઠ ફિલ્મો, જે તેમને એક મહાન ફિલ્મ નિર્માતા બનાવે છે...

1. પાથેર પાંચાલી

સત્યજીત રેની પહેલી ફિલ્મ 'પાથેર પાંચાલી' હતી. પાથેર પંચાલીનો અર્થ થાય છે 'પથ ગીત' અથવા 'ટૂંકા માર્ગનું ગીત'. 16 ઓગસ્ટ, 1958ના રોજ, પાથેર પાંચાલીને વાનકુવર ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ સહિત 5 એવોર્ડ મળ્યા હતા. એટલું જ નહીં, તેને કાન્સ અને ગોલ્ડન ગ્લોબ સહિત ઘણા મોટા પુરસ્કારો પણ મળ્યા છે. પાથેર પાંચાલી' બિભૂતિભૂષણ બંદોપાધ્યાયની આજ નામ ધરાવતી નવલકથા પર આધારિત છે. 1943માં જ્યારે રેએ આ નવલકથા વાંચી ત્યારે તેમના મગજમાં ફિલ્મ બનાવવાનો વિચાર નહોતો આવ્યો. પરંતુ 1950માં લંડનમાં અંગ્રેજી ફિલ્મ 'સાયકલ થીવ્સ' જોયા બાદ તેણે આ ફિલ્મ બનાવવાનું નક્કી કર્યું. ઘણી આર્થિક સમસ્યાઓનો સામનો કરતી આ ફિલ્મ 26 ઓગસ્ટ 1956ના રોજ રિલીઝ થઈ હતી. તેનો પ્રારંભિક પ્રતિસાદ બહુ સારો ન હતો, પરંતુ ત્રણ અઠવાડિયા પછી ફિલ્મે એવી ગતિ પકડી કે કમાણીના ઘણા રેકોર્ડ તૂટી ગયા.

2. અપરાજિતો

વર્ષ 1956માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'અપરાજિતો' સત્યજીત રેની ફિલ્મ 'પાથેર પાંચાલી'ની સિક્વલ છે. જે લોકો એવું વિચારે છે કે ફિલ્મ બનાવવાની અને તેને કેટલાક ભાગોમાં રિલીઝ કરવાની પરંપરા નવી છે, તો  રેએ તેની શરૂઆત 50ના દાયકામાં જ કરી હતી. તેમણે 'ધ અપુ ટ્રિલોજી' હેઠળ ત્રણ ફિલ્મોનું નિર્માણ કર્યું. આમાં પહેલી ફિલ્મ 'પાથેર પાંચાલી', બીજી ફિલ્મ 'અપરાજિતો' અને ત્રીજી ફિલ્મ 'ધ વર્લ્ડ ઑફ અપુ' છે. ફિલ્મ 'અપરાજિતો' વિભૂતિભૂષણ બેનર્જીની આ જ નામની નવલકથા પર આધારિત છે. 'પાથેર પાંચાલી'ના નિર્માણ દરમિયાન, રેએ ક્યારેય વિચાર્યું ન હતું કે તે તેની સિક્વલ બનાવશે, પરંતુ ફિલ્મની સફળતાએ તેમને પ્રોત્સાહિત કર્યા. 'અપરાજિતો' 11 ઓક્ટોબર 1956ના રોજ રિલીઝ થઈ હતી. આ ફિલ્મે 11 આંતરરાષ્ટ્રીય એવોર્ડ જીત્યા હતા. જેમાં ગોલ્ડન લાયન અને ક્રિટિક્સ એવોર્ડ જેવા પ્રતિષ્ઠિત સન્માનનો સમાવેશ થાય છે.

3. અપૂર સંસાર/ધ વર્લ્ડ ઓફ અપુ

'ધ વર્લ્ડ ઓફ અપુ' સત્યજીત રેની 'ધ અપુ ટ્રિલોજી' હેઠળ બનેલી ત્રીજી ફિલ્મ છે. તેને અપુર સંસાર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ 1959માં રીલિઝ થયેલી આ ફિલ્મે ભારતીય સિનેમાને દુનિયાભરમાં એક અલગ સ્થાન પર પહોંચાડ્યું. વિશ્વમાં ભારતીય ફિલ્મોનો દરજ્જો વધવા લાગ્યો. 1960માં લંડન ફિલ્મ ફેસ્ટમાં બેસ્ટ ઓરિજિનલ ફિલ્મનો ખિતાબ જીત્યો. તે જ વર્ષે, તેણે એડિનબર્ગ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટમાં એવોર્ડ મેળવીને હેડલાઇન્સ પણ બનાવી. એટલું જ નહીં, 1962માં આયોજિત બાફ્ટા એવોર્ડ્સમાં તેને બેસ્ટ ફોરેન ફિલ્મ અને બેસ્ટ ફિલ્મ કેટેગરીમાં નોમિનેટ કરવામાં આવી હતી. શર્મિલા ટાગોરે આ ફિલ્મથી પોતાની ફિલ્મી સફર શરૂ કરી હતી. બંગાળી ભાષામાં રિલીઝ થયેલી આ ફિલ્મ ભારતીય ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી માટે માઈલસ્ટોન સમાન છે. તેને સર્વશ્રેષ્ઠ ફીચર ફિલ્મ માટે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો. તે તત્કાલીન અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ જોન એફ કેનેડીએ પણ જોઈ હતી.

4. મહાનગર/ધ બીગ સિટી

1963માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'મહાનગર'માં સત્યજીત રેએ કોલકાતા શહેરની સુંદરતાને સુંદર રીતે કેદ કરી છે. એક એવી ફિલ્મ જે પતિ-પત્નીને કારકિર્દીના બે માર્ગો પર લઈ જાય છે. તેમાં સમાજ છે, રૂઢિચુસ્ત પરંપરાઓના રક્ષકો છે, નવી અને ઉદાર વિચારધારા ધરાવતા લોકો છે. ફિલ્મના મુખ્ય પાત્રો આ આદર્શો વચ્ચે ફસાઈ ગયા છે. માધવી મુખર્જી અને અનિલ ચેટર્જીના ઉત્તમ અભિનયએ આ ફિલ્મને વધુ સારી બનાવી છે. આ ફિલ્મ એ સમયના રાજકારણને પણ મનોરંજક રીતે બતાવે છે. જયા બચ્ચને આ ફિલ્મ દ્વારા સિનેમામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ ફિલ્મની વિશ્વભરમાં પ્રશંસા થઈ હતી. 1964માં, સત્યજીત રેને 14મા બર્લિન ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં શ્રેષ્ઠ દિગ્દર્શક માટે ગોલ્ડન બેર એવોર્ડ મળ્યો હતો. તેને 36મા ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ વિદેશી ભાષાની ફિલ્મની શ્રેણી માટે નામાંકિત કરવામાં આવી હતી.

5. આગંતુક/ ધ વિઝિટર 

1991માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'અગંતુક' સત્યજીત રેની છેલ્લી ફિલ્મ છે. પરંતુ આ તેમની કારકિર્દીની શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોમાંથી એક છે. ફિલ્મમાં, ઉત્પલ દત્ત દાવો કરે છે કે તે એક ખૂબ જ સમૃદ્ધ મહિલાના લાંબા સમયથી ખોવાયેલા કાકા છે. સ્વાભાવિક રીતે જ આ દાવો શંકા પેદા કરે છે. ફિલ્મના પાત્રોની સાથે-સાથે દર્શકોના મનમાં પણ અનેક સવાલો છે. ફિલ્મ કેટલીક બાબતોનો જવાબ આપે છે અને કેટલીક બાબતો દર્શકો માટે છોડી દે છે. આ ફિલ્મમાં સસ્પેન્સની સાથે કોલકાતાની સુંદરતા પણ જોવા મળે છે. 1992 માં આયોજિત હુબેઈ નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ્સમાં, તેને શ્રેષ્ઠ ફિચર ફિલ્મ અને શ્રેષ્ઠ નિર્દેશક સાથે વિશેષ જ્યુરી એવોર્ડ મળ્યો હતો. ફિલ્મમાં ઉત્પલ દત્તની સાથે મમતા શંકર, દીપાંકર ડે, ધૃતિમાન ચેટર્જી, પ્રમોદ ગાંગુલી અને રવિ ઘોષ મુખ્ય ભૂમિકામાં છે. આ ફિલ્મના શૂટિંગ દરમિયાન સત્યજીત રે બીમાર હતા, પરંતુ ફિલ્મ પર તેની કોઈ અસર પડવા દીધી ન હતી.