Career / સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવા માટે કયો કોર્સ કરવો પડે છે? 12મા પછી કેવી રીતે કરી શકો છો કરિયરની શરૂઆત?
છેલ્લું અપડેટ : 17 Jan 2026
આજના સમયમાં સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવું યુવાનો માટે એસારા કારકિર્દી વિકલ્પોમાંથી એક બની ગયો છે. ઘણા યુવાનો તે બનવાનું સ્વપ્ન જુએ છે. વિદ્યાર્થીઓ ચંદ્ર, મંગળ, ઉપગ્રહો અને રોકેટ સંબંધિત સંશોધન માટે ઉત્સાહી છે. ભારતમાં ISRO જેવી સંસ્થાઓએ આ ક્ષેત્રને એક મજબૂત ઓળખ આપી છે. જોકે, સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવું એ ફક્ત સ્વપ્ન જોવાથી જેટલું સહેલું નથી, તેના માટે યોગ્ય શિક્ષણ, યોગ્ય દિશા અને સતત મહેનતની પણ જરૂર છે. તો, ચાલો આજે તમને જણાવીએ કે સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવા માટે શેનો અભ્યાસ જરૂરી છે અને 12મા ધોરણ પછી તમે તમારી કારકિર્દી કેવી રીતે શરૂ કરી શકો છો.
સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવા માટે કેવી રીતે શરૂ કરવી તૈયારી?
સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવાનો પાયો 10મા ધોરણ પછી નાખવો જોઈએ. જો કોઈ વિદ્યાર્થી આ ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી બનાવવા માંગે છે, તો તેણે 11મા અને 12મા ધોરણમાં ફિઝીક્સ, કેમેસ્ટ્રી અને મેથ્સને વિષયો તરીકે પસંદ કરવા જોઈએ. તેમાં ફિઝીક્સ અને મેથ્સને સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે સ્પેસ સાયન્સ આ વિષયો પર આધારિત છે.
12મા ધોરણ પછી કારકિર્દી કેવી રીતે શરૂ કરવી?
12મા ધોરણ પછી વિદ્યાર્થીઓ માટે ઘણા શૈક્ષણિક રસ્તા ખુલે છે. સાયન્સ સ્ટ્રીમમાંથી ગ્રેજ્યુએટ થવું એ આ ક્ષેત્રમાં પહેલું પગલું છે. વિદ્યાર્થીઓ ફિઝીક્સ, મેથ્સ અને એસ્ટ્રોમીમાં BSc અથવા BTech-એન્જિનિયરિંગ, એરોસ્પેસ, મિકેનિકલ, ઈલેક્ટ્રિકલ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અથવા કમ્પ્યુટર સાયન્સ કરી શકે છે. એન્જિનિયરિંગની સાથે AI, ડેટા સાયન્સ અને કમ્પ્યુટર સાયન્સ પણ આજે સ્પેસ રિસર્ચમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, ફક્ત ગ્રેજ્યુએટ થયા પછી સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવું મુશ્કેલ છે. તેથી MSc અથવા MTech અને પછી PhD કરવું આવશ્યક માનવામાં આવે છે. PhD પછી વ્યક્તિને રિસર્ચ લેવલ પર કામ કરવાની તક મળે છે અને ISRO, DRDO અને IISc જેવી સંસ્થાઓમાં સાયન્ટીસ્ટ પદો માટે પસંદગી થવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે.
પ્રવેશ માટે કઈ પરીક્ષા જરૂરી છે?
સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવા માટે દેશની અગ્રણી અને પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ માટે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ પાસ કરવી આવશ્યક છે. આમાં મુખ્યત્વે JEE Main અને JEE Advanced, CUET અને IISER Aptitude Testનો સમાવેશ થાય છે. આ પરીક્ષાઓ IIT, IIST, IISc અને અન્ય વિજ્ઞાન સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ આપે છે. સ્પેસ સાયન્ટીસ્ટ બનવા માટે માત્ર ડિગ્રી પૂરતી નથી. આ માટે Python, C++, અથવા Java જેવી પ્રોગ્રામિંગ ભાષાઓનું જ્ઞાન, સમસ્યાનું નિરાકરણ કરવાની ક્ષમતા, વિચારવાની કુશળતા, ટીમવર્ક અને કોમ્યુનિકેશન સ્કિલ્સની પણ જરૂરી છે. મોટા રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ્સ માટે આ બધી સ્કિલ્સ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
અભ્યાસ કરવા માટે કેટલો ખર્ચ થાય છે?
સ્પેસ સાયન્સમાં અભ્યાસ કરવાનો ખર્ચ વિદ્યાર્થી સરકારી સંસ્થામાં અભ્યાસ કરી રહ્યો છે કે ખાનગી કોલેજમાં તેના પર આધાર રાખે છે. IIT અથવા NIT જેવી સરકારી સંસ્થામાંથી BTech કરવાનો કુલ ખર્ચ 4થી 8 લાખ રૂપિયા સુધીનો હોઈ શકે છે. ખાનગી કોલેજોમાં ફી 10થી 20 લાખ રૂપિયા અથવા તેનાથી પણ વધુ હોઈ શકે છે.