TDS કપાતથી બચવા માટે પેન્શનરોએ કરવું પડશે આ કામ, જાણો ફોર્મ 121 ભરવાની સંપૂર્ણ રીત અને નવા નિયમો
છેલ્લું અપડેટ : 11 Apr 2026
TDS : તમે નિવૃત્તિ પછી મળતી રકમ બેંક, પોસ્ટ ઓફિસ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા શેરમાં રોકાણ કરી હશે. આ રોકાણો પર મળતું વ્યાજ આવકવેરાને આધીન છે. તમારા પેન્શન અને અન્ય તમામ સ્ત્રોતોમાંથી તમારા નામે જમા થતી આવક પર TDS (આવકવેરો) અગાઉથી કાપવામાં આવે છે. રિટર્ન ફાઇલ કર્યા પછી વધારાના કર માટે રિફંડ પણ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ આમાં લગભગ એક વર્ષ લાગે છે.
નાણાકીય વર્ષ પૂરું થવામાં થોડા દિવસો બાકી છે. નવું નાણાકીય વર્ષ ૧ એપ્રિલથી શરૂ થાય છે, અને પછી પેન્શનરો ફોર્મ 15G/15H ભરવા માટે બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસ જવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે. ઘણા લોકો આ વાતથી અજાણ હોય છે.
અગાઉ, આવકવેરા કપાત ટાળવા માટે દરેક નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં આ ફોર્મ ભરવા પડતા હતા. જો કે, 1 એપ્રિલ, 2026થી, આવકવેરા વિભાગે નિયમોમાં ઘણા ફેરફારો કર્યા છે અને કેટલાક ફોર્મમાં પણ ફેરફાર કર્યા છે. પહેલાં, 60 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકો માટે ફોર્મ 15G અને 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે ફોર્મ 15H જરૂરી હતું. હવે, દરેક માટે એક જ ફોર્મ 121 લાગુ કરવામાં આવ્યું છે, જે બંનેને બદલે છે.
ચાલો આ ફોર્મની વિગતો પર એક નજર કરીએ: જે લોકોની કુલ આવક (પગાર, પેન્શન, બેંક વ્યાજ, ફિક્સ ડિપોઝિટ, ભાડું, ડિવિડન્ડ, વગેરે) કરમુક્ત મર્યાદામાં છે તેમણે TDS કપાત ટાળવા માટે દર વર્ષે બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસમાં આ ફોર્મ સબમિટ કરવું આવશ્યક છે. પેન્શન અને ફિક્સ ડિપોઝિટ વ્યાજ આવકવેરામાં શામેલ છે. જો કે, જો તમારી કુલ આવક કરપાત્ર મર્યાદા (₹12,75,000)થી ઓછી હોય, તો TDS કપાત ટાળવા માટે આ ફોર્મ એપ્રિલમાં સબમિટ કરવું આવશ્યક છે.
જો તમે શેર અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કર્યું હોય, તો અલગ અલગ કંપનીઓમાં ફોર્મ સબમિટ કરવાની જરૂર નથી. જ્યાં તમારું ડીમેટ એકાઉન્ટ છે તે બેંકમાં એક જ ફોર્મ સબમિટ કરવું પૂરતું છે.
તમારો PAN નંબર તમારા આધાર અને બેંક ખાતા સાથે લિંક હોવો જોઈએ.
આ ફોર્મમાં બે ભાગ છે:
ભાગ A: તમારે ભરવાનું છે
ભાગ B: બેંક દ્વારા ભરવાનું છે
તમારે નામ, સરનામું, મોબાઇલ નંબર, ઈ-મેઇલ સરનામું, PAN વગેરે જેવી માહિતી આપવી પડશે. તમારે બધા સ્ત્રોતોમાંથી તમારી અંદાજિત કુલ આવક પણ દાખલ કરવી પડશે. FD નંબર અથવા રકમ શામેલ કરવાની જરૂર નથી; ફક્ત અંદાજિત વ્યાજ. તમારે એ પણ દર્શાવવું પડશે કે તમે કેટલી સંસ્થાઓ (બેંક/પોસ્ટ ઓફિસ) ને ફોર્મ સબમિટ કર્યું છે (દા.ત., 1, 2, 3). છેલ્લે, તમારે છેલ્લા બે વર્ષથી આવકવેરા રિટર્ન વિગતો આપવી પડશે - ફક્ત કરપાત્ર આવક અને ચૂકવેલ કરની જાણ કરવી પડશે. શક્ય હોય ત્યારે નવી કર પ્રણાલી પસંદ કરવી શ્રેષ્ઠ છે. જ્યારે જૂની કર પ્રણાલી વિવિધ રોકાણો પર મુક્તિ આપે છે, ત્યારે કરમુક્ત મર્યાદા ફક્ત ₹2.5–3 લાખ છે, અને કર દર વધારે છે. નવી કર પ્રણાલીમાં, ચાલુ નાણાકીય વર્ષથી ₹12 લાખ સુધીની આવક અને ₹75,000 ની પ્રમાણભૂત કપાત, જે કુલ ₹12,75,000 થાય છે, તે કરમુક્ત છે. જોકે, તેમાં કોઈ રોકાણ મુક્તિ નથી. ફોર્મ ભરતી વખતે ખોટી માહિતી આપશો નહીં. આ ફોર્મ કર ટાળવા માટે નથી, પરંતુ બિનજરૂરી કર કપાત અટકાવવા માટે સ્વ-ઘોષણા છે. ખોટી માહિતી આપવાથી દંડ પણ થઈ શકે છે.
Disclaimer: ફોર્મ ભરતા પહેલા સૂચનાઓ કાળજીપૂર્વક વાંચો. જો તમને ખાતરી ન હોય, તો તમારા નાણાકીય સલાહકાર અથવા CAની સલાહ લો.