તમારા બેંકનું ખાતુ 'મ્યુલ એકાઉન્ટ' તો નથી ને? રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરે આપી ચેતવણી!
છેલ્લું અપડેટ : 17 Dec 2025
આજકાલ ડિજિટલ ઠગાઈના સમાચાર ખૂબ વધી રહ્યા છે. એવા અહેવાલો સામે આવ્યા છે કે દરરોજ લગભગ 800 ડિજિટલ ઠગાઈની ફરિયાદો પોલીસ સુધી પહોંચે છે. આ સિવાય એવા અનેક કિસ્સાઓ પણ હોય છે જેની પોલીસમાં જાણ કરવામાં આવતી નથી. આ પ્રકારના ગુનાઓમાં ઠગ પોતાના બેંક ખાતાનો ઉપયોગ નથી કરતા, તેના બદલે તેઓ અન્ય વ્યક્તિનું બેંક ખાતું ભાડે લે છે. તેને જ 'મ્યુલ એકાઉન્ટ' કહેવામાં આવે છે.
પોતાનું બેંક ખાતું અન્ય કોઈને વાપરવા આપવું કેવી રીતે મુસીબત બની શકે છે, તે જાણી લો.
તમે સમાચાર વાંચ્યા હશે કે કોઈની સાથે લાખોની ઠગાઈ થઈ. કોઈ ઠગે વ્યક્તિને ફોન કરીને કોઈ ગુનામાં સામેલ હોવાનો ડર બતાવ્યો, પછી 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' (Digital Arrest) કરીને લાખો રૂપિયા કોઈ ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરાવી લીધા. બાદમાં તેમને અહેસાસ થયો કે આ તો છેતરપિંડી હતી. હકીકતમાં, ઠગ આવા કિસ્સાઓમાં પોતાના બેંક એકાઉન્ટનો ઉપયોગ નથી કરતા. તેઓ અન્ય કોઈનું બેંક ખાતું વાપરે છે. આ પ્રકારના ખાતા 'મ્યુલ એકાઉન્ટ' કહેવાય છે. ચાલો આ વિશે વિગતવાર જાણીએ...
રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર શક્તિકાંત દાસે ગત બુધવારે ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોને 'મ્યુલ એકાઉન્ટ'ના જોખમ અંગે ચેતવણી આપી હતી. એક અહેવાલ મુજબ, ગવર્નરે બેંકોને આવા એકાઉન્ટ્સ ઓળખવા માટેના પ્રયત્નો તેજ કરવા વિનંતી કરી છે. શું તમે જાણો છો કે 'મ્યુલ એકાઉન્ટ' શું છે અને આ સમસ્યાને કેવી રીતે દૂર કરી શકાય?
મ્યુલ એકાઉન્ટ શું છે?
મ્યુલ એકાઉન્ટ એવા બેંક ખાતા છે જેનો ઉપયોગ ઠગ ગુના દ્વારા મેળવેલા પૈસા સગેવગે કરવા માટે કરે છે. આજકાલ મોટી માત્રામાં રોકડ રાખવા અથવા વાપરવા માટે ખૂબ કડક કાયદા છે. તેથી, જો તેઓ પોતાના ખાતાનો ઉપયોગ કરે તો KYC નિયમોને કારણે પકડાઈ જવાની શક્યતા વધુ હોય છે. આ સમસ્યાથી બચવા માટે ગુનેગારો ત્રીજી વ્યક્તિના બેંક એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરે છે. શક્ય છે કે આ ત્રીજી વ્યક્તિને ખબર પણ ન હોય કે તેઓ ગુનેગારો માટે કામ કરી રહ્યા છે. તેમના ખાતાનો ઉપયોગ 'મની મ્યુલ' તરીકે થાય છે.
ઠગ કઈ રીત અપનાવે છે?
એવા લોકોને નિશાન બનાવવામાં આવે છે જેમને બેંકિંગ કે પૈસા વિશે વધુ જાણકારી હોતી નથી, જેમ કે વૃદ્ધો, અભણ અથવા ગરીબ લોકો. તેમને પૈસાની લાલચ આપવામાં આવે છે જેથી તેઓ નવું ખાતું ખોલાવવા માટે પોતાની વિગતો આપે અથવા પોતાના હાલના ખાતાનો ઉપયોગ કરવા દે. આ સિવાય તેઓ નકલી ઓળખના આધારે પણ ખાતા ખોલાવે છે.
તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થાય છે?
મોટાભાગના મ્યુલ એકાઉન્ટનો ઉપયોગ મની લોન્ડરિંગ અને ફિશિંગ સ્કેમ માટે કરવામાં આવે છે. છેતરપિંડી કરનારાઓ લોકોને છેતરીને વ્યવહાર કરવા માટે મજબૂર કરે છે અને અવારનવાર લોકોને તેમની બેંક વિગતો આપવા માટે રાજી કરે છે. એકવાર બેંકિંગ સિસ્ટમમાં આવ્યા પછી, આ એકાઉન્ટ્સ સામાન્ય બેંક એકાઉન્ટ્સની જેમ જ કાર્ય કરે છે, જેના કારણે બેંકો માટે તેમને ઓળખવા મુશ્કેલ બને છે.
આનો ઉકેલ શું છે?
અચાનક આવતા મોટા ડિપોઝિટને ઓળખવા માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. શંકાસ્પદ ખાતાઓમાં પૈસા જમા થાય ત્યારે તેને ફ્રીઝ કરવા માટે બેંકો વચ્ચે સંકલન હોવું જરૂરી છે. પીડિતો માટે કેન્દ્રીય પોર્ટલ અથવા 1930 હેલ્પલાઇન પર ફરિયાદ નોંધાવવાની સરળ સુવિધા હોવી જોઈએ.
સમસ્યા કેટલી ગંભીર છે?
તમને કદાચ એ વાતની જાણ નહીં હોય કે દરરોજ સેંકડો ડિજિટલ છેતરપિંડી થઈ રહી છે. જેમાંથી કેટલાક કિસ્સાઓની જાણ પોલીસને થાય છે, જ્યારે બાકીના કિસ્સાઓ દબાઈ જાય છે. છેતરાયેલી વ્યક્તિ બદનામી કે પોલીસના ડરથી પોલીસ સ્ટેશન સુધી પહોંચતી નથી. તેમ છતાં, દરરોજ લગભગ 800 ડિજિટલ ફ્રોડની રિપોર્ટિંગ થાય છે.
તમે તમારી જાતને કેવી રીતે બચાવશો?
બેંક નિષ્ણાતો કહે છે કે ખાતરી કરો કે તમારા ખાતામાં કોઈ અજ્ઞાત વ્યવહાર ન થાય. જો કોઈ તમને અવિશ્વસનીય અને લાલચુ ઓફર આપે, તો તેનાથી બચો. જો કોઈ અજાણી વ્યક્તિ તમારા ખાતામાં પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાનું કહે, તો સાવધ થઈ જાવ. આ સાથે જ અજાણ્યા લોકોને તમારા આધાર કાર્ડ કે પાન કાર્ડની નકલ ક્યારેય આપશો નહીં.
બેંકો માટે શંકાસ્પદ સંકેતો:
* જો કોઈ ખાતામાં અચાનક મોટી માત્રામાં પૈસા જમા થઈ રહ્યા હોય.
* પૈસા અલગ-અલગ દેશોમાં ટ્રાન્સફર થઈ રહ્યા હોય.
* પૈસા અચાનક એક કરન્સીમાંથી બીજી કરન્સીમાં બદલાઈ રહ્યા હોય.
* લાંબા સમયથી નિષ્ક્રિય (Dormant) રહેલા ખાતાઓ મ્યુલ એકાઉન્ટ બનવાનું જોખમ વધારે રહે છે.