“એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદો” — PM મોદીની અપીલ પાછળ શું છે મોટું આર્થિક ગણિત?
છેલ્લું અપડેટ : 11 May 2026
નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક અસ્થિરતા (Global Instability), પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો તણાવ અને વધતી ક્રૂડ ઓઈલ કિંમતો વચ્ચે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશવાસીઓને આગામી એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદવાની અપીલ કરી છે. પીએમ મોદીની આ અપીલ પાછળ દેશની આર્થિક સ્થિરતા (Economic Stability), ડોલર બચત અને રૂપિયાને મજબૂત બનાવવાનો મોટો પ્લાન હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ભારત દરરોજ ખરીદે છે ₹1676 કરોડનું સોનું
સરકારી આંકડા મુજબ ભારત દુનિયાનું બીજું સૌથી મોટું ગોલ્ડ કન્ઝ્યુમર (Gold Consumer) છે. ભારત દર વર્ષે લગભગ 750 ટન સોનું આયાત કરે છે. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન દેશમાં 721 ટન સોનાની આયાત થઈ હતી.
આ આયાત પાછળ ભારતે અંદાજે ₹6.11 લાખ કરોડ ખર્ચ્યા હતા. એટલે કે ભારત દરરોજ સરેરાશ ₹1676 કરોડનું સોનું વિદેશમાંથી ખરીદે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો દેશ દર કલાકે લગભગ 80 કિલો સોનાની આયાત કરે છે.
સોનું ખરીદવાનું બંધ કરવાથી શું ફાયદો?
અર્થશાસ્ત્રીઓ અનુસાર, સોનાની ભારે આયાત દેશના ટ્રેડ ડેફિસિટ (Trade Deficit) ને વધારે છે કારણ કે તેના માટે ડોલરમાં ચુકવણી કરવી પડે છે. આ કારણે દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) પર દબાણ વધે છે.
જો લોકો એક વર્ષ સુધી સોનું ઓછું ખરીદે તો:
- ડોલરની માંગ ઘટશે
- રૂપિયો મજબૂત થશે
- વેપાર ખાધ (Trade Gap) ઘટશે
- દેશના ફોરેક્સ રિઝર્વ્સ (Forex Reserves) સુરક્ષિત રહેશે
ક્રૂડ ઓઈલ અને સોનાની ‘ડબલ માર’
હાલ મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil)ની કિંમતો સતત વધી રહી છે. ભારતને પેટ્રોલિયમ માટે પહેલાથી જ વધુ ડોલર ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં જો સોનાની આયાત પણ વધી જાય તો અર્થતંત્ર પર ‘ડબલ પ્રેશર’ સર્જાઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે કાચું તેલ દેશની જરૂરિયાત છે, જ્યારે સોનું મોટા ભાગે રોકાણ (Investment) અને પરંપરાગત ખરીદી માટે લેવાય છે. તેથી સરકાર લોકો પાસે વૈકલ્પિક રોકાણ તરફ વળવાની અપેક્ષા રાખી રહી છે.
PM મોદીની અપીલ પાછળ ‘આર્થિક દેશભક્તિ’
પીએમ મોદીએ સોનું ન ખરીદવાની અપીલ સાથે અન્ય મુદ્દાઓ પર પણ ભાર મૂક્યો:
- પેટ્રોલ-ડીઝલનો ઓછો ઉપયોગ
- પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ (Public Transport) નો ઉપયોગ
- કાર પૂલિંગ (Car Pooling)
- વિદેશ પ્રવાસ ટાળવા
- દેશમાં જ રોકાણ વધારવું
સરકારનું માનવું છે કે લોકો જો બિનજરૂરી વિદેશી ખર્ચ ઘટાડશે તો દેશની આર્થિક સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે.
ટ્રમ્પ અને ડોલર પોલિટિક્સને પણ સંદેશ?
રાજકીય અને આર્થિક વિશ્લેષકો માને છે કે PM મોદીની આ અપીલ માત્ર ઘરેલુ અર્થતંત્ર પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે અમેરિકા અને ડોલર આધારિત ટ્રેડ સિસ્ટમ (Dollar-Based Trade System) માટે પણ એક સંકેત માનવામાં આવી રહી છે.
ભારત, રશિયા સહિત ઘણા દેશો હવે વૈકલ્પિક કરન્સી (Alternative Currency)માં વેપાર વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી ભારતની લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના (Strategy)નો ભાગ માનવામાં આવે છે.
સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડશે?
સરકાર ઈચ્છે છે કે ખાસ કરીને લગ્ન સીઝન અને તહેવારો દરમિયાન લોકો ભૌતિક સોનાની ખરીદી ઘટાડે અને તે રકમ દેશની અંદર પ્રોડક્ટિવ સેક્ટર (Productive Sector) અથવા સરકારી યોજનાઓમાં રોકે.
વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે જો દેશવાસીઓ PM મોદીની અપીલનું પાલન કરશે તો તે ભારતના અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
