Budget 2026: ભારતમાં ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જ માટે આવશે નવો નિયમ! SEBI અને RBI ને મળી શકે છે મોટી જવાબદારી

આ પણ વાંચો :

Gujarat Budget:રાજ્ય સરકારે શિક્ષણ માટે રૂ. 59,999 કરોડ ફાળવ્યા, જાણો વિદ્યાર્થીઓનો શું મળ્યું

રાહુલ ગાંધીએ લોકસભામાં ઉઠાવ્યો વોટર લિસ્ટનો મુદ્દો, Budget સેશનના બીજા તબક્કાની શરૂઆત

નવી દિલ્હી: કેન્દ્ર સરકાર આગામી બજેટ 2026-27માં ક્રિપ્ટોકરન્સી માર્કેટને લઈને એક ક્રાંતિકારી જાહેરાત કરી શકે છે. નાણા મંત્રાલય હાલમાં SEBI (સેબી) અને RBI (આરબીઆઈ) સાથે મળીને ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જો માટે એક મજબૂત રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક (નિયમનકારી માળખું) તૈયાર કરવા પર ગંભીર ચર્ચા કરી રહ્યું છે. અત્યાર સુધી ક્રિપ્ટો પર ટેક્સ તો વસૂલવામાં આવતો હતો, પરંતુ કોઈ ચોક્કસ રેગ્યુલેટર ન હોવાને કારણે રોકાણકારોની સુરક્ષા અને દેખરેખમાં મુશ્કેલી પડતી હતી.

કોને શું જવાબદારી મળી શકે?

નવી યોજના મુજબ, ક્રિપ્ટો બજારના સંચાલન માટે બે મુખ્ય સંસ્થાઓને વિભાજિત જવાબદારી સોંપવામાં આવી શકે છે:

1. SEBI (સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા):

   • સેબી ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જો માટે મુખ્ય રેગ્યુલેટર તરીકે કામ કરશે.

   • ભારતના તમામ ક્રિપ્ટો એક્સચેન્જોએ સેબીમાં ફરજિયાત નોંધણી (Registration) કરાવવી પડશે.

   • ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મની દેખરેખ, ડિસ્ક્લોઝરના નિયમો અને રોકાણકારોની સુરક્ષા સેબીના કાર્યક્ષેત્રમાં આવશે.

2. RBI (રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા):

   • આરબીઆઈ ક્રિપ્ટો ટ્રાન્ઝેક્શનમાં થતા વિદેશી રોકાણ અને સીમા પારના વ્યવહારો (Cross-border transactions) પર નજર રાખશે.

   • વિદેશી વોલેટ અને ઓફશોર એક્સચેન્જો દ્વારા થતી નાણાકીય હેરફેર પર અંકુશ મેળવવો સરળ બનશે, જેથી નાણાકીય સ્થિરતા જળવાઈ રહે.

વર્તમાન સ્થિતિ અને તેની મર્યાદાઓ

હાલમાં ભારત પાસે કોઈ સિંગલ રેગ્યુલેટર નથી. અલગ-અલગ એજન્સીઓ અલગ-અલગ રીતે કામ કરે છે:

• ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ: વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સ (VDA) પર ટેક્સની વસૂલાત.

• FIU (ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ): મની લોન્ડરિંગના કેસ પર દેખરેખ.

• તપાસ એજન્સીઓ: ગેરકાયદે વ્યવહારોની તપાસ.

સમસ્યા: હાલની સિસ્ટમમાં વ્યવહાર થઈ ગયા પછી તપાસ થાય છે. રિયલ ટાઈમ મોનિટરિંગ કે માર્કેટ કન્ડક્ટ માટે કોઈ કાયદો ન હોવાથી છેતરપિંડીનું જોખમ રહેતું હતું.

શા માટે રેગ્યુલેશન જરૂરી છે?

• મની લોન્ડરિંગ અને આતંકી ફંડિંગ: ક્રિપ્ટો વ્યવહારો અત્યંત ગુપ્ત અને સરહદો વિનાના હોય છે. પ્રાઈવેટ વોલેટને ટ્રેક કરવા મુશ્કેલ હોવાથી સુરક્ષા એજન્સીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

• આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ: યુરોપમાં 'MiCA' (Markets in Crypto-Assets) જેવા નિયમો લાગુ થઈ ચૂક્યા છે અને અમેરિકા પણ કાયદા બનાવી રહ્યું છે. ભારત હવે વૈશ્વિક ધોરણો (OECD) મુજબ ચાલવા માંગે છે.

• રોકાણકારોનો ભરોસો: રેગ્યુલેટરી માળખું આવવાથી એક્સચેન્જોની વિશ્વસનીયતા વધશે અને રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ થશે.

જો બજેટ 2026 માં આ જાહેરાત થાય છે, તો તે ભારતીય ક્રિપ્ટો માર્કેટ માટે એક મોટું વળાંક સાબિત થશે. તેનાથી ગ્રે-માર્કેટ પર લગામ આવશે અને ટેક્સ સિસ્ટમ વધુ પારદર્શક બનશે.