નવા રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સને મોટો ફટકો, સરકારી-ખાનગી જાહેરાતોમાં જંગી ઘટાડો
છેલ્લું અપડેટ : 03 Oct 2026
મુંબઈ : ભારતમાં નવી ફેક્ટરીઓ, રોડ, બ્રિજ અને અન્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) પ્રોજેક્ટ્સ માટે જાહેર કરવામાં આવેલા નવા રોકાણ પ્રસ્તાવોમાં સપ્ટેમ્બર 2026ના પૂરા થયેલા ત્રિમાસિક ગાળામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. સેન્ટર ફોર મોનિટરિંગ ઈન્ડિયન ઈકોનોમી (CMIE)ના પ્રોવિઝનલ ડેટા અનુસાર, સરકારી અને ખાનગી બંને ક્ષેત્રમાં નવા પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાત અગાઉના ત્રિમાસિકની સરખામણીએ ઘટી છે.
કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા સપ્ટેમ્બર ત્રિમાસિકમાં જાહેર કરાયેલા નવા પ્રોજેક્ટ્સનું કુલ મૂલ્ય આશરે રૂ.1.3 લાખ કરોડ રહ્યું હતું. આ ગત વર્ષના સમાન ત્રિમાસિકની સરખામણીએ 27 ટકા ઓછું છે, જ્યારે જૂન 2026ના ત્રિમાસિકની તુલનાએ તેમાં 47 ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. એટલે કે, સરકાર તરફથી રોડ, બ્રિજ અને અન્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની નવી જાહેરાતોની ગતિ નોંધપાત્ર રીતે ધીમી પડી છે.
ખાનગી ક્ષેત્રની સ્થિતિમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2026ના ત્રિમાસિકમાં ખાનગી કંપનીઓએ આશરે રૂ.8.8 લાખ કરોડના નવા પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાત કરી હતી. તેમાં વાર્ષિક ધોરણે બે ટકાનો ઘટાડો થયો છે, જ્યારે જૂન ત્રિમાસિકની સરખામણીએ આ ઘટાડો 49 ટકા રહ્યો છે. જોકે, નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ છમાસિકમાં કુલ નવા રોકાણ પ્રસ્તાવો હજુ પણ ગત વર્ષના સમાન સમયગાળા કરતાં વધુ છે. તેનું મુખ્ય કારણ જૂન ત્રિમાસિકમાં જાહેર થયેલા લગભગ રૂ.20 લાખ કરોડના મોટા રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સ છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગમાં પણ પ્રોજેક્ટ્સ ઘટ્યા
સપ્ટેમ્બર ત્રિમાસિકમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ (Manufacturing) ક્ષેત્રની નવી પ્રોજેક્ટ જાહેરાતોમાં વાર્ષિક ધોરણે 32 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. કન્સ્ટ્રક્શન (Construction) અને રિયલ એસ્ટેટ (Real Estate) ક્ષેત્રમાં પણ 21 ટકાથી વધુનો ઘટાડો થયો છે. બીજી તરફ, માઈનિંગ, વીજળી અને સર્વિસિસ ક્ષેત્રોમાં નવા પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાતમાં વધારો જોવા મળ્યો હતો.
રોકાણમાં ઘટાડા પાછળ અનેક કારણો
નિષ્ણાતોના મતે, ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણને અસર કરનારા પરિબળોમાં ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) અનિશ્ચિતતા, વૈશ્વિક સ્તરે મૂડી ખર્ચમાં વધારો તેમજ કાચામાલ અને અન્ય ઈનપુટ ખર્ચમાં વધારો સામેલ છે. જોકે, આ પરિબળોની અસર અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં અલગ હોઈ શકે છે.
નાણાકીય વર્ષ 2027ના બજેટમાં કેન્દ્ર સરકારે મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) માટે આશરે રૂ.12.2 લાખ કરોડની જોગવાઈ કરી છે, જે અગાઉના નાણાકીય વર્ષની સરખામણીએ લગભગ નવ ટકા વધારે છે.
નવા પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા પણ ઘટી
સપ્ટેમ્બર ત્રિમાસિકમાં જાહેર થયેલા નવા પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા 31 ટકા ઘટીને 1,004 રહી છે. અગાઉ જૂન ત્રિમાસિકમાં નવા પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા બે દાયકાથી વધુ સમયના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી હતી.
બીજી તરફ, Q1 અને Q2 બંનેમાં અટવાયેલા (Stalled) પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્ય વધ્યું છે, જ્યારે પૂર્ણ થયેલા પ્રોજેક્ટ્સના મૂલ્યમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. આ આંકડા નવા રોકાણની ગતિ અને પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણ બંને તરફ ધ્યાન દોરે છે.
