Jio Vs Starlink: ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટની સ્પર્ધા! જાણો કેવી રીતે કામ કરશે સર્વિસ અને કેટલો થઈ શકે રિચાર્જનો ખર્ચ

ભારતમાં ઇન્ટરનેટની દુનિયામાં ટૂંક સમયમાં નવી સ્પર્ધા જોવા મળી શકે છે. રિલાયન્સ જિયો (Reliance Jio), એરટેલ (Airtel) અને એલન મસ્કની કંપની સ્ટારલિંક (Starlink) સેટેલાઇટ આધારિત ઇન્ટરનેટ સર્વિસ (Satellite Internet Service) શરૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ ટેક્નોલોજી ખાસ કરીને એવા વિસ્તારો માટે ઉપયોગી બની શકે છે, જ્યાં મોબાઇલ ટાવર, બ્રોડબેન્ડ કે ફાઇબર કેબલ દ્વારા ઇન્ટરનેટ પહોંચાડવું મુશ્કેલ છે. જોકે, ભારતમાં સર્વિસ શરૂ કરવા માટે જરૂરી મંજૂરીઓ અને તેની કિંમત જેવા મુદ્દાઓ હજુ મહત્ત્વના છે.

સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ શું છે અને કેવી રીતે કામ કરે છે?

હાલમાં મોટાભાગના લોકો મોબાઇલ ટાવર, બ્રોડબેન્ડ અથવા ફાઇબર કેબલ (Fiber Cable) દ્વારા ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટમાં આકાશમાં પૃથ્વીની પરિક્રમા કરતા ઉપગ્રહો (Satellites)ની મદદથી ડેટા મોકલવામાં અને મેળવવામાં આવે છે.

આ સિસ્ટમમાં સામાન્ય રીતે યુઝરના ઘર અથવા ઓફિસની છત પર વિશેષ ટર્મિનલ કે ડિશ (Satellite Dish/Terminal) લગાવવામાં આવે છે. આ ઉપકરણ સેટેલાઇટ સાથે સંચાર કરે છે અને ત્યારબાદ રાઉટર (Wi-Fi Router)ની મદદથી મોબાઇલ, લેપટોપ, ટીવી તથા અન્ય ઉપકરણોમાં ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ થાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે મોબાઇલમાં યુટ્યુબ પર વીડિયો ચલાવો છો, તો તમારી વિનંતી વાઇ-ફાઇ રાઉટર અને સેટેલાઇટ ટર્મિનલ મારફતે નેટવર્ક સુધી પહોંચે છે. ત્યારબાદ જરૂરી ડેટા પરત મળે છે અને વીડિયો શરૂ થાય છે. આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપથી થાય છે.

સ્ટારલિંક કેવી રીતે કામ કરશે?

એલન મસ્કની કંપની સ્ટારલિંક પાસે લો અર્થ ઓર્બિટ (Low Earth Orbit - LEO)માં મોટી સંખ્યામાં સેટેલાઇટનું નેટવર્ક છે. આ ઉપગ્રહો પૃથ્વીથી પ્રમાણમાં ઓછી ઊંચાઈએ પરિભ્રમણ કરે છે, જેના કારણે પરંપરાગત ઊંચી કક્ષાના સેટેલાઇટની સરખામણીમાં સિગ્નલ પહોંચવામાં લાગતો વિલંબ (Latency) ઘટાડી શકાય છે.

સ્ટારલિંકની સર્વિસ માટે યુઝરે સામાન્ય રીતે કંપનીનું ટર્મિનલ અને રાઉટર મેળવવાં પડે છે. ત્યારબાદ સેટેલાઇટના નેટવર્ક દ્વારા ઇન્ટરનેટ કનેક્શન ઉપલબ્ધ થાય છે. આ ટેક્નોલોજી પહાડી વિસ્તારો, જંગલો, ટાપુઓ અને દૂરના ગામડાંઓમાં ઉપયોગી બની શકે છે.

જિયો કેવી રીતે આપશે ટક્કર?

રિલાયન્સ જિયો પાસે ભારતમાં મોટું ટેલિકોમ અને બ્રોડબેન્ડ નેટવર્ક છે. કંપની સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન (SATCOM) ક્ષેત્રમાં પોતાની સર્વિસ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. જિયોનું હાલનું ટેલિકોમ માળખું અને ગ્રાહક આધાર તેને બજારમાં સ્પર્ધાત્મક લાભ આપી શકે છે.

જિયો અને સ્ટારલિંક વચ્ચેની સ્પર્ધામાં મુખ્ય મુદ્દા સર્વિસની કિંમત, ઇન્ટરનેટની ઝડપ, કનેક્શનની વિશ્વસનીયતા અને સાધનોનો ખર્ચ રહેશે. જોકે, જિયોની સેટેલાઇટ સર્વિસના અંતિમ પ્લાન અને રિચાર્જની કિંમત જાહેર થયા વિના કઈ કંપની સસ્તી પડશે તે કહેવું વહેલું ગણાશે.

કયા વિસ્તારોમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ઉપયોગી થશે?

સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે જ્યાં ફાઇબર કેબલ નાખવી અથવા મોબાઇલ ટાવર ઊભા કરવા મુશ્કેલ હોય ત્યાં પણ કનેક્ટિવિટી પહોંચાડી શકાય છે.

• પહાડી અને દુર્ગમ વિસ્તારો

• રણપ્રદેશ અને અંતરિયાળ ગામડાં

• જંગલો તથા આદિવાસી વિસ્તારો

• ટાપુઓ અને દરિયાકાંઠાના દૂરના વિસ્તારો

• દરિયામાં ચાલતાં જહાજો

• કુદરતી આપત્તિથી પ્રભાવિત વિસ્તારો

• દૂર આવેલી સરકારી કચેરીઓ અને સંસ્થાઓ

આવા વિસ્તારોમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ શિક્ષણ, આરોગ્ય સેવાઓ, સરકારી કામગીરી અને ડિજિટલ વ્યવહારો માટે ઉપયોગી બની શકે છે.

ભારતમાં રિચાર્જ કેટલામાં થશે?

હાલમાં ભારતમાં જિયો અને સ્ટારલિંકની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ માટે અંતિમ રિચાર્જ પ્લાન અને કિંમતોની સત્તાવાર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી. તેથી ભારતમાં ગ્રાહકોએ દર મહિને કેટલો ખર્ચ કરવો પડશે તે નક્કી કહી શકાય નહીં.

આજતકના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકામાં સ્ટારલિંકનો એક પ્રારંભિક માસિક પ્લાન આશરે 55 ડૉલરનો જણાવાયો હતો, જે અહેવાલમાં અંદાજે ₹5,200 જેટલો દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે, અમેરિકાના પ્લાનની કિંમતને ભારતની સંભવિત કિંમત સાથે સીધી સરખાવી શકાય નહીં. ભારતમાં સ્થાનિક ભાવ, ટેક્સ, સાધનોનો ખર્ચ અને કંપનીની નીતિ પ્રમાણે કિંમત અલગ હોઈ શકે છે.

સ્ટારલિંક સામે કયા પડકારો રહેશે?

ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ શરૂ કરવા માટે જરૂરી સરકારી અને નિયમનકારી મંજૂરીઓ (Regulatory Approvals), સ્પેક્ટ્રમનો ઉપયોગ, સાધનોની ઉપલબ્ધતા અને ગ્રાહકો સુધી સર્વિસ પહોંચાડવા જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વના રહેશે.

આ ઉપરાંત, ગ્રાહકો માટે ટર્મિનલ અને રાઉટરનો પ્રારંભિક ખર્ચ કેટલો હશે તે પણ નિર્ણાયક બની શકે છે. ભારે વરસાદ અને ખરાબ હવામાનની સ્થિતિમાં કનેક્શનની કામગીરી પર અસર થઈ શકે છે. સર્વિસની ઝડપ અને વિશ્વસનીયતા વાસ્તવિક ઉપયોગ દરમિયાન કેવી રહે છે તે પણ જોવું પડશે.

જિયો કે સ્ટારલિંક, કોની સર્વિસ વધુ ઉપયોગી રહેશે?

જ્યાં પહેલેથી સસ્તું અને ઝડપી ફાઇબર અથવા મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ છે, ત્યાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ દરેક ગ્રાહક માટે જરૂરી બનશે એવું નથી. પરંતુ જ્યાં પરંપરાગત નેટવર્ક પહોંચતું નથી અથવા વારંવાર ખોરવાય છે, ત્યાં આ ટેક્નોલોજી મોટો વિકલ્પ બની શકે છે.

આખરે જિયો અને સ્ટારલિંકમાંથી કઈ સર્વિસ ગ્રાહકો માટે વધુ યોગ્ય રહેશે તે તેમની કિંમત, ઇન્ટરનેટની ઝડપ, કવરેજ, સાધનોના ખર્ચ અને સર્વિસની ગુણવત્તા પર નિર્ભર રહેશે. સત્તાવાર લોન્ચ અને પ્લાન જાહેર થયા પછી જ બંને વચ્ચેની સ્પર્ધાનું વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે.