VIDEO: Tech/ જો ભારત પણ આ નિર્ણય લે, તો AI નહીં છીનવી શકે નોકરી!
છેલ્લું અપડેટ : 03 May 2026
જ્યારથી AI (આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ) અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે, ત્યારથી આ ડર સતત વધી રહ્યો છે કે AI લોકોની નોકરીઓ છીનવી લેશે. AIના દરેક નવા મોડેલ અને વર્ઝન સાથે આ ડર વધુ ગંભીર બનતો જાય છે. જોકે, ચીને આ ડર પર એક 'લાલ રેખા' ખેંચી છે. હકીકતમાં, ચીનના હાંગઝૂ શહેરની એક અદાલતે આ અંગે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. ચીનમાં એક કંપનીએ તેના કર્મચારીને એવું કહીને ઓછી સેલેરીવાળું બીજું કામ સોંપી દીધું હતું કે AI તેનું મુખ્ય કામ સંભાળી રહ્યું છે.
જ્યારે મામલો કોર્ટમાં પહોંચ્યો, ત્યારે કોર્ટે કંપનીની દલીલને ફગાવી દીધી. ચીની કોર્ટે એવો ફેંસલો આપ્યો છે, જે AIના યુગમાં પણ કર્મચારીઓના અધિકારો સુરક્ષિત રાખે છે. કોર્ટનો મત છે કે AI અપનાવવું એ કંપનીનો અંગત નિર્ણય છે, તે કોઈ એવી આપત્તિ નથી જેના કારણે કોઈને કામ પરથી કાઢી મૂકવામાં આવે. ચીની કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે AI ઓટોમેશનનો અર્થ એ નથી કે માણસની જરૂરિયાત સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ ગઈ છે.
ચીની કોર્ટે ખેંચી લક્ષ્મણ રેખા
અહેવાલો અનુસાર, ચીનમાં સામે આવેલો આ કેસ એક ક્વોલિટી એશ્યોરન્સ સુપરવાઈઝરનો છે. આ વ્યક્તિનો પગાર 25,000 યુઆન હતો. કંપનીએ AI અપગ્રેડનો હવાલો આપીને તે વ્યક્તિને ઓછી સેલેરીવાળું કામ ઓફર કર્યું હતું. કર્મચારીએ ના પાડતા તેને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યો. આથી તે વ્યક્તિ કંપનીને કોર્ટમાં ખેંચી ગયો.
કોર્ટે માન્યું કે AI કંપનીની કોઈ એવી મજબૂરી નથી કે જેના કારણે નોકરી ખતમ કરવી અનિવાર્ય હોય. કોર્ટના મતે, આને કંપની બંધ થવા અથવા મર્જર (વિલીનીકરણ) જેવી સ્થિતિ તરીકે ન જોઈ શકાય. કોર્ટે આદેશ આપ્યો કે માત્ર AIના બહાને કોઈની નોકરી છીનવી શકાય નહીં.
શું હવે AIનું બહાનું નહીં ચાલે?
અત્યાર સુધી એવો સામાન્ય મત હતો કે જો કોઈ કંપનીને લાગે કે AIની મદદથી કામ વધુ સારી રીતે થઈ શકે છે, તો તેઓ માણસોને કાઢી શકે છે અથવા તેમનો પગાર ઘટાડી શકે છે. જોકે, હાંગઝૂની અદાલતે આ વિચારધારાને પડકારી છે.
કોર્ટે કહ્યું કે જો કંપની કોઈને અન્ય ભૂમિકામાં મોકલે છે, તો તેની પાસે વાજબી કારણ હોવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, કોર્ટે પગારમાં 40%નો મોટો ઘટાડો અને પદનું સ્તર નીચું લાવવાને પણ યોગ્ય માન્યું નથી. આ ચુકાદા પછી, કંપનીઓએ સાબિત કરવું પડશે કે જે પદ પરથી લોકોને હટાવવામાં આવ્યા છે, તેને જાળવી રાખવાનું કોઈ કારણ બાકી નહોતું. ચીની કોર્ટનો આ નિર્ણય AIના એ ડરને ખતમ કરે છે, જેને લોકો પોતાની નોકરી માટે ખતરો માની રહ્યા હતા.
શું ભારત અને અન્ય દેશોએ આ અંગે વિચાર કરવો જોઈએ?
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ ચુકાદાને માત્ર ચીન પૂરતો સીમિત ન રાખવો જોઈએ. ભારત સહિત અમેરિકા અને યુરોપમાં પણ AIને કારણે નોકરીઓ પર ચર્ચા ચાલી રહી છે. તેમ છતાં, આ બાબતે હજુ સુધી કોઈ નક્કર કાયદો બન્યો નથી. એક્સપર્ટ્સનો દાવો છે કે ચીની અદાલતનો આ નિર્ણય એક 'ટેમ્પલેટ' તરીકે કામ કરી શકે છે, જે વિશ્વભરના નીતિ-નિર્માતાઓને જણાવે છે કે ટેકનોલોજીના પરિવર્તનને નિયંત્રિત કરવું જરૂરી છે.
ભારતમાં પણ AIને આવકારવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ તકનીકી પ્રગતિ અને માનવીય અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું લોકોના ભલા માટે જરૂરી બની રહ્યું છે. દુનિયાને હવે એવી નીતિઓની જરૂર છે જ્યાં AIના ફાયદા સૌને મળે, પરંતુ તેનો બધો જ બોજ માત્ર કર્મચારીએ ન ઉઠાવવો પડે.