કચરામાંથી સંપત્તિ તરફ ગુજરાતની નવી દિશા! ગાંધીનગરમાં WCEF-2026થી ‘વિકાસ સાથે પર્યાવરણ’નો સંદેશ

ગુજરાતની ધરતી પરથી હવે વિકાસ અને પર્યાવરણને સાથે લઈને આગળ વધવાનો વૈશ્વિક સંદેશ ગુંજ્યો છે. ગાંધીનગરના મહાત્મા મંદિર ખાતે વિશ્વ પરિપત્ર અર્થતંત્ર મંચ–2026નો મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના હસ્તે પ્રારંભ થયો હતો. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે પણ આ કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત રહી પરિપત્ર અર્થતંત્રના વૈશ્વિક મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રથમ વખત દક્ષિણ એશિયામાં યોજાઈ રહેલા આ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચમાં 66 દેશોના 2,000થી વધુ હિતધારકો, વૈજ્ઞાનિકો અને ઉદ્યોગસાહસિકો જોડાયા છે.   વિકાસ અને પર્યાવરણ વિરોધી નહીં, પૂરક બનવા જોઈએઃ મુખ્યમંત્રી   મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે વિકાસ અને પર્યાવરણને એકબીજાના વિરોધી તરીકે જોવાની જરૂર નથી. વિકાસની સાથે હરિયાળી, ઉદ્યોગની સાથે પર્યાવરણ અને સમૃદ્ધિની સાથે ટકાઉપણું—આજના સમયની જરૂરિયાત છે. WCEF-2026 ગુજરાતને પોતાની શ્રેષ્ઠ કામગીરી વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરવાની સાથે વિશ્વના સફળ પ્રયોગોમાંથી શીખવાની તક આપશે.   મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે ગુજરાતે ઔદ્યોગિક વિકાસ, પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, કચરા અને પાણીના વ્યવસ્થાપન તથા સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ જેવા ક્ષેત્રોમાં પર્યાવરણ અને વિકાસ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા અનેક પહેલ કરી છે.   સોમનાથથી ‘કચરામાંથી સંપત્તિ’નો સંદેશ   પરિપત્ર અર્થતંત્રની વાત સમજાવવા મુખ્યમંત્રીએ સોમનાથ મંદિરનું ઉદાહરણ આપ્યું. ભક્તો દ્વારા અર્પણ કરવામાં આવતાં ફૂલ, બિલીપત્ર, દૂધ, પાણી, પંચામૃત, વસ્ત્રો સહિતની સામગ્રીને માત્ર કચરો ગણીને ફેંકી દેવામાં આવતી નથી.   અભિષેક દરમિયાન એકત્ર થતું પવિત્ર પ્રવાહી વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી શુદ્ધ કરીને ‘સોમ-ગંગા જળ’ તરીકે ભક્તો માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. ફૂલ, બિલીપત્ર અને અન્ય જૈવિક કચરામાંથી ખાતર તૈયાર કરવામાં આવે છે, જ્યારે પ્લાસ્ટિક કચરામાંથી પેવર બ્લોક બનાવવાની કામગીરી પણ હાથ ધરવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયામાં સ્થાનિક મહિલા સ્વસહાય જૂથોને તાલીમ આપી જોડવામાં આવ્યા છે.   આ ઉદાહરણ દ્વારા ‘કચરામાંથી સંપત્તિ’નો અભિગમ માત્ર કચરા વ્યવસ્થાપન પૂરતો સીમિત ન રહી ગ્રામ્ય અર્થતંત્રને પણ ગતિ આપી શકે તેવો સંદેશ આપવામાં આવ્યો.   પરિપત્ર અર્થતંત્ર એટલે માત્ર કચરાનું રિસાયક્લિંગ નહીંઃ કેન્દ્રીય મંત્રી   કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે જણાવ્યું કે પરિપત્ર અર્થતંત્રનો અર્થ માત્ર કચરાનો નિકાલ અથવા પુનઃઉપયોગ નથી. ઉત્પાદનની રચના, ઉત્પાદન પ્રક્રિયા, વપરાશ, પુનઃઉપયોગ, સમારકામ અને પુનઃનિર્માણ સુધી સંસાધનોના સમગ્ર જીવનચક્રને વધુ કાર્યક્ષમ અને ટકાઉ બનાવવાનો આ વ્યાપક અભિગમ છે.   તેમણે કહ્યું કે ભારતમાં ‘વસ્તુને બદલી નાખતા પહેલાં તેનું સમારકામ કરવું અને કચરો બને તે પહેલાં તેનો પુનઃઉપયોગ કરવો’ જેવી પરંપરા વર્ષોથી જીવનશૈલીનો ભાગ રહી છે. હવે આ પરંપરાગત વિચારને આધુનિક નીતિ, કાયદા અને ડિજિટલ વ્યવસ્થાઓ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યો છે.   પ્લાસ્ટિક, ઈ-કચરો, બેટરી, ધાતુના ભંગાર તેમજ બાંધકામ અને તોડફોડમાંથી નીકળતા કચરા જેવા ક્ષેત્રોમાં વિસ્તૃત ઉત્પાદક જવાબદારી સહિતની વ્યવસ્થાઓ દ્વારા સંસાધન કાર્યક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.   સફળતા કેટલી કચરો રિસાયકલ થયો તેનાથી નહીં, કેટલો સંસાધન બચાવ્યો તેનાથી માપવી જોઈએ   કેન્દ્રીય મંત્રીએ પરિપત્ર અર્થતંત્રની સફળતા માટે મહત્વપૂર્ણ દિશા દર્શાવતા કહ્યું કે માત્ર કેટલો કચરો રિસાયકલ થયો તે જોવાને બદલે કેટલો કચરો ઉત્પન્ન થતો અટકાવ્યો, કેટલા સંસાધનોનો પુનઃઉપયોગ થયો અને ભાવિ પેઢીઓ માટે કેટલા સંસાધનો બચાવવામાં આવ્યા—તે પણ મહત્વનું છે.   આ અભિગમ આગામી સમયમાં પર્યાવરણ સંરક્ષણને આર્થિક વિકાસ સાથે જોડવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.   2050 સુધી ભારતનું પરિપત્ર અર્થતંત્ર 2 ટ્રિલિયન ડોલરને પાર થવાની શક્યતા   વન અને પર્યાવરણ મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું કે ભારત પરિપત્ર અર્થતંત્રના ક્ષેત્રમાં મોટી તક તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. 2050 સુધીમાં ભારતનું પરિપત્ર અર્થતંત્ર 2 ટ્રિલિયન અમેરિકન ડોલરથી વધુનું બજાર બની શકે છે અને લગભગ એક કરોડ રોજગારીની તકો ઊભી થવાની શક્યતા છે.   ગુજરાત માટે પણ આ ક્ષેત્રને આર્થિક વિકાસ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે જોડવાની મોટી તક તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. રાજ્યની ઔદ્યોગિક ક્ષમતા, માળખાકીય સુવિધાઓ, પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાની સંભાવના, દરિયાઈ જોડાણ અને રોકાણકારોને અનુકૂળ વહીવટી માળખું તેને આ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન અપાવી શકે છે.   ગુજરાતમાં પરિપત્ર અર્થતંત્ર માટે મજબૂત માળખું ઊભું કરવાના પ્રયાસો   મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું કે ગુજરાતમાં જોખમી કચરામાંથી સંસાધનો પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની દેશની સૌથી મોટી વ્યવસ્થાઓમાંની એક વિકસાવવામાં આવી છે. રાજ્યમાં 1,242 પુનઃચક્રણ સુવિધાઓ અને 19 મુખ્ય પ્રક્રિયા એકમો કાર્યરત હોવાનું જણાવાયું છે. ગયા વર્ષે ગુજરાતના આશરે 63 ટકા કચરાનું પુનઃચક્રણ થયું હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું.   રાજ્યમાં 41 ઈ-કચરા પુનઃચક્રણ એકમો અને 12 પુનઃઉપયોગ માટે પુનઃસજ્જ કરનાર એકમો પણ કાર્યરત હોવાનું જણાવાયું છે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થાને નોંધાયેલા ઉત્પાદકો અને ઉત્પાદકોની સંસ્થા તેમજ નિયમિત તપાસ દ્વારા મજબૂત બનાવવામાં આવી રહી છે.   66 દેશોની ભાગીદારી, 125થી વધુ પ્રદર્શકો   WCEF-2026માં 66 દેશોના 2,000થી વધુ પ્રતિનિધિઓ જોડાયા છે. 200થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો અને 55 આંતરરાષ્ટ્રીય વક્તાઓની ભાગીદારી આ મંચના વૈશ્વિક મહત્વને દર્શાવે છે.   મહાત્મા મંદિરમાં યોજાયેલા ‘સર્ક્યુલારિટી એક્સ્પો’માં 125થી વધુ પ્રદર્શકો દ્વારા પર્યાવરણલક્ષી નવીનતા, ‘કચરામાંથી સંપત્તિ’ના મોડેલ અને પુનઃચક્રણની ટેકનોલોજી રજૂ કરવામાં આવી છે.   હવે વૈશ્વિક વિચારમંચથી જમીની અમલવારી તરફ નજર   ચાર દિવસ ચાલનારા આ વૈશ્વિક મંચનો મુખ્ય હેતુ વૈશ્વિક ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો, પરિપત્ર વ્યવસાય મોડેલને પ્રોત્સાહન, ટકાઉ આર્થિક વિકાસ અને પર્યાવરણલક્ષી નીતિ-ટેકનોલોજીના આદાનપ્રદાનને વેગ આપવાનો છે.   જો WCEF-2026માં રજૂ થયેલા વિચારો અને મોડેલોને નીતિથી લઈને સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને નાગરિક જીવન સુધી અસરકારક રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવશે, તો પરિપત્ર અર્થતંત્ર માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય નહીં રહે, પરંતુ રોજગારી, ઉદ્યોગ, સંસાધન બચત અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલો જમીની વિકાસ મોડેલ બની શકે છે.   આ જ હવે આ વૈશ્વિક મંચની સૌથી મોટી અપેક્ષા છે—‘કચરો ઓછો થાય, સંસાધન બચે, રોજગારી વધે અને વિકાસ સાથે પર્યાવરણ પણ સુરક્ષિત રહે.’