અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે સ્વિત્ઝર્લેન્ડમાં ઐતિહાસિક શાંતિ વાટાઘાટો: હોર્મુઝની કટોકટી વચ્ચે જેડી વેન્સ સંભાળશે મોરચો
છેલ્લું અપડેટ : 21 Jun 2026
બર્ગનસ્ટોક (સ્વિત્ઝર્લેન્ડ): મધ્ય પૂર્વમાં (Middle East) ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે એક મોટા અને મહત્વના સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. અમેરિકા (US) અને ઈરાનના (Iran) ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિઓ રવિવારથી સ્વિત્ઝર્લેન્ડમાં શાંતિ વાટાઘાટો (Peace Talks) શરૂ કરવા જઈ રહ્યા છે. ઈરાનનું પ્રતિનિધિમંડળ શનિવારે જ સ્વિત્ઝર્લેન્ડ પહોંચી ગયું છે, જ્યારે અમેરિકાના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ (US Vice President) જેડી વેન્સ (JD Vance) વોશિંગ્ટનથી રવાના થઈ ચૂક્યા છે. જોકે, આ બેઠક એવા સમયે યોજાઈ રહી છે જ્યારે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) બંધ કરવાના ઈરાનના દાવાને લઈને બંને દેશો વચ્ચે વિવાદ (Dispute) વકર્યો છે.
શું છે હોર્મુઝ વિવાદ
આ વાટાઘાટો માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 60 દિવસના યુદ્ધવિરામની (60-Day Ceasefire) સહમતિ બની હતી. પરંતુ શનિવારે ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ સપ્લાય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ'ને બંધ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ઈરાને લેબનોનમાં ઈઝરાયેલના હુમલા અને અમેરિકા પર યુદ્ધવિરામની શરતોનું પાલન ન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
બીજી તરફ, યુએસ મિલિટરીના સેન્ટ્રલ કમાન્ડે (US Central Command) ઈરાનના આ દાવાને ફગાવી દીધો છે. અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર, શનિવારે પણ 55 જેટલા કોમર્શિયલ જહાજો (Commercial Ships) 17 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ સાથે ત્યાંથી પસાર થયા હતા અને અમેરિકન સૈન્ય દરિયાઈ ટ્રાફિકની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનું ચાલુ રાખશે. આ વિવાદના કારણે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતામાં (Brokered by Pakistan) રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન વચ્ચે થયેલી વચગાળાની સમજૂતી (Interim Agreement) પર જોખમ મંડરાઈ રહ્યું છે.
વાટાઘાટોમાં કોણ-કોણ છે સામેલ?
આ હાઈ-પ્રોફાઈલ બેઠકમાં બંને પક્ષે ટોચના રાજદ્વારીઓ અને અધિકારીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે:
-
અમેરિકન ટીમ (US Team): વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વેન્સ, ખાસ દૂત (Special Envoy) સ્ટીવ વિટકોફ અને રાષ્ટ્રપતિના સલાહકાર (Presidential Adviser) જેરેડ કુશ્નર.
-
ઈરાની ટીમ (Iranian Team): મુખ્ય વાર્તાકાર (Chief Negotiator) મોહમ્મદ બાગેર કાલીબાફ, વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચી, ઉપરાંત સેન્ટ્રલ બેંક અને ઓઈલ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ.
અમેરિકા રવાના થતા પહેલા જેડી વેન્સે પત્રકારોને જણાવ્યું હતું કે, "અમને આશા છે કે પરમાણુ મુદ્દા (Nuclear Issue) અને લેબનોન યુદ્ધવિરામ (Lebanon Ceasefire) પર પ્રગતિ થશે."
લેબનોનમાં યુદ્ધવિરામ અત્યંત નાજુક સ્થિતિમાં
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ પર વાતચીત શરૂ કરવા માટે લેબનોનમાં લડાઈ બંધ કરવી એ મુખ્ય શરત હતી. પરંતુ આ યુદ્ધવિરામ (Truce) અત્યંત નાજુક વળાંક પર છે. લેબનોનની સિવિલ ડિફેન્સના જણાવ્યા અનુસાર, શનિવારે યુદ્ધવિરામ લાગુ થયાના થોડા જ કલાકોમાં ઈઝરાયેલના હવાઈ હુમલામાં 20 લોકોના મોત થયા હતા.
ઈઝરાયેલે દાવો કર્યો છે કે તે હિઝબુલ્લાહના (Hezbollah) હુમલાનો જવાબ આપી રહ્યું હતું, જ્યારે હિઝબુલ્લાહનું કહેવું છે કે તેઓ ઈઝરાયેલને લેબનોનમાં મુક્ત હિલચાલ (Freedom of Movement) કરવા દેશે નહીં. ઈઝરાયેલ આ યુએસ-ઈરાન કરારનો ભાગ નથી, તેથી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ (Benjamin Netanyahu) સેનાને ફાયરિંગ રોકવા પણ કબજે કરેલા વિસ્તારોમાંથી પાછા ન હટવાનો આદેશ આપ્યો છે.
નેતન્યાહુની નીતિઓથી ઈઝરાયેલની જનતા નારાજ?
હિબ્રુ યુનિવર્સિટી દ્વારા કરવામાં આવેલા એક સર્વેક્ષણ (Poll/Survey) મુજબ, 92% ઈઝરાયેલીઓ માને છે કે સંયુક્ત લશ્કરી અભિયાનથી ઈઝરાયેલ કરતાં ઈરાનને વધુ ફાયદો (Benefited) થયો છે. આશરે 90% લોકોનું માનવું છે કે યુદ્ધના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો (War Objectives) હાંસલ થયા નથી, જ્યારે 70% થી વધુ લોકોએ નેતન્યાહુના વિજયના દાવાઓ પર અવિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે.
લેબનોનના સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના આંકડા અનુસાર, 2 માર્ચથી અત્યાર સુધીમાં ઈઝરાયેલી હુમલામાં મહિલાઓ અને બાળકો સહિત 4,057 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, જ્યારે ઈઝરાયેલના 32 સૈનિકો અને 4 નાગરિકો માર્યા ગયા છે.
સ્વિત્ઝર્લેન્ડ સરકાર દ્વારા સ્વાગત
સ્વિત્ઝર્લેન્ડના વિદેશ મંત્રાલયે (Swiss Foreign Ministry) સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળનું બર્ગનસ્ટોક (Burgenstock) ખાતે સ્વાગત કર્યું છે અને આ બેઠક અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે થયેલા એમઓયુ (MoU - Memorandum of Understanding) ના અમલીકરણનો એક ભાગ હોવાનું જણાવ્યું છે. મધ્ય પૂર્વમાં કાયમી શાંતિ સ્થાપવા માટે આ વાટાઘાટો આગામી કેટલાક દિવસો સુધી ચાલે તેવી શક્યતા છે.
