મિડલ ઈસ્ટમાં શાંતિ વાટાઘાટો પર ફરી ગ્રહણ! અમેરિકાની શરતોને ઠુકરાવી ઈરાને મૂકી આ માંગ

વૈશ્વિક રાજકારણના કેન્દ્રમાં રહેલા ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો ફરી એકવાર તણાવપૂર્ણ સ્થિતિમાં આવી ગયા છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વાટાઘાટો છતાં, તેહરાને રવિવારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી ઈરાનના અધિકારોને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત કરવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી તે અમેરિકા સાથે કોઈપણ ડીલ માટે તૈયાર નથી.

શું છે મુખ્ય વિવાદ?

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના આ જટિલ સંબંધોમાં મુખ્યત્વે ત્રણ મુદ્દાઓ પર ગતિરોધ છે:

પરમાણુ કાર્યક્રમ: અમેરિકા ઈરાનના યુરેનિયમ સ્ટોકપાઈલ પર કડક નિયંત્રણો અને પારદર્શિતા ઈચ્છે છે.

આર્થિક રાહત: ઈરાન માંગ કરી રહ્યું છે કે તેમના પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો દૂર કરવામાં આવે અને વિદેશી બેંકોમાં ફ્રીઝ થયેલી તેમની સંપત્તિ મુક્ત કરવામાં આવે.

વ્યૂહાત્મક મહત્વ: સ્ટ્રેટ ઓફ હોરમુઝ પર ઈરાન પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખવા માંગે છે, જેને તે પોતાનો અધિકાર માને છે.

અવિશ્વાસ અને રાજકીય દબાણ

બંને દેશો વચ્ચે વાટાઘાટો ચાલી રહી હોવા છતાં, પરસ્પર અવિશ્વાસ એટલો ઊંડો છે કે કોઈ પણ સમજૂતી ફાઈનલ થઈ શકતી નથી. ઈરાની અધિકારીઓના મતે, ભૂતકાળના અનુભવોએ અમેરિકા પરનો ભરોસો તોડી નાખ્યો છે. તેહરાનનું માનવું છે કે કોઈપણ લાંબા ગાળાના પરમાણુ કરાર પહેલાં આર્થિક રાહત અને સુરક્ષાની ગેરંટી મળવી અત્યંત જરૂરી છે.

બીજી તરફ, અમેરિકામાં પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એક તરફ વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટને સ્થિર રાખવાના આર્થિક દબાણ હેઠળ છે, તો બીજી તરફ તેમના પર ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને કડક વલણ અપનાવવાનું રાજકીય દબાણ છે. અમેરિકાની આ 'ડિપ્લોમસી અને ડિટરેન્સ' (Diplomacy and Deterrence)ની બેધારી નીતિ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી રહી છે.