ભગવાન શિવની પૂજામાં કેમ નથી ચઢાવવામાં આવતી તુલસી? જાણો જલંધર અને વૃંદા સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક કથા
છેલ્લું અપડેટ : 18 Aug 2026
હિન્દુ ધર્મમાં પૂજા-અર્ચના દરમિયાન તુલસીના પાનનું વિશેષ મહત્વ છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, તુલસીના છોડમાં ધનની દેવી માતા લક્ષ્મીનો વાસ માનવામાં આવે છે. મોટાભાગના દેવી-દેવતાઓની પૂજામાં તુલસીપત્ર અર્પણ કરવું અત્યંત શુભ ગણાય છે, પરંતુ ભગવાન શિવની પૂજામાં તુલસી ચઢાવવાની સખત મનાઈ છે.
આ પરંપરા પાછળ એક પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે, જેનો ઉલ્લેખ શિવ પુરાણની રુદ્ર સંહિતા અને પદ્મ પુરાણના ઉત્તર ખંડમાં જોવા મળે છે.
જલંધર અને પતિવ્રતા વૃંદાની કથા
પૌરાણિક કથા અનુસાર, જલંધર નામનો એક અત્યંત શક્તિશાળી અસુર હતો. તેની પત્ની વૃંદા ભગવાન વિષ્ણુની પરમ ભક્ત અને પરમ પતિવ્રતા સ્ત્રી હતી. વૃંદાના તપ અને પાતિવ્રત્ય ધર્મના પ્રભાવથી જલંધર અજેય બની ગયો હતો. પોતાની અમરતા અને શક્તિના અહંકારમાં જલંધરે ત્રણેય લોકમાં હાહાકાર મચાવ્યો હતો અને દેવતાઓને પરેશાન કરી મૂક્યા હતા.
ભગવાન શિવ અને જલંધર વચ્ચે યુદ્ધ
જલંધરના ત્રાસથી મુક્તિ મેળવવા માટે તમામ દેવતાઓ ભગવાન શિવ પાસે પહોંચ્યા અને રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરી. ત્યારબાદ મહાદેવ અને જલંધર વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધ શરૂ થયું. જોકે, વૃંદાના અખંડ પતિવ્રત ધર્મના કારણે જલંધરનો વધ કરવો અસંભવ બની રહ્યો હતો.
વૃંદાના પાતિવ્રત્ય ધર્મનો ભંગ અને જલંધરનો વધ
સૃષ્ટિ અને દેવતાઓના રક્ષણ માટે ભગવાન વિષ્ણુએ જલંધરનું રૂપ ધારણ કર્યું અને વૃંદા સમક્ષ પહોંચ્યા. વૃંદા પોતાના પતિ સમજીને તેમની સેવા કરવા લાગી, જેના કારણે તેનું પાતિવ્રત્ય વ્રત ખંડિત થઈ ગયું. વૃંદાનું તપોબળ નબળું પડતાં જ ભગવાન શિવે ત્રિશૂળ વડે જલંધરનો સંહાર કર્યો.
વૃંદાનો શ્રાપ અને તુલસીનો જન્મ
જ્યારે વૃંદાને જાણ થઈ કે તેની સાથે આ છળ ભગવાન વિષ્ણુએ કર્યું છે, ત્યારે તેણે અત્યંત દુઃખી થઈને શ્રીહરિને પથ્થર (શાલિગ્રામ) બનવાનો શ્રાપ આપ્યો અને પોતે પતિની ચિતામાં સતી થઈ ગઈ. ત્યારબાદ વૃંદાની ભસ્મમાંથી એક પવિત્ર છોડ પ્રગટ થયો, જેને ભગવાન વિષ્ણુએ 'તુલસી' નામ આપ્યું અને તેને પોતાની પૂજામાં અગ્રણી સ્થાન આપ્યું.
પરંતુ મહાદેવે વૃંદાના પતિ જલંધરનો વધ કર્યો હોવાથી અને આ વિયોગનું કારણ બન્યા હોવાથી, ભગવાન શિવની પૂજામાં તુલસીપત્ર અર્પણ કરવામાં આવતું નથી.