Garuda Purana : મૃત્યુ સમયે મોંમાં કેમ મૂકવામાં આવે છે તુલસી અને ગંગાજળ?
છેલ્લું અપડેટ : 21 May 2026
સનાતન ધર્મમાં મૃત્યુના અંતિમ ક્ષણોમાં વ્યક્તિના મોંમાં ગંગાજળ અને તુલસીનું પાન મૂકવું એ ખૂબ જ પવિત્ર અને આવશ્યક પરંપરા માનવામાં આવે છે. આ પાછળ ઘણા ઊંડા ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક અને વ્યવહારિક કારણો છે. અહીં જાણો ગરુડ પુરાણ આ વિશે શું કહે છે.
તુલસી શા માટે મૂકવામાં આવે છે?
હિન્દુ ધર્મમાં, તુલસીને સૌથી પવિત્ર અને પૂજનીય છોડ માનવામાં આવે છે, જે પવિત્રતાનું પ્રતીક છે. તુલસી ભગવાન વિષ્ણુને ખૂબ પ્રિય છે, તેથી તેને 'હરિપ્રિયા' પણ કહેવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે મૃત્યુ સમયે જે કોઈના મોંમાં તુલસીનું પાન હોય છે તેને ભગવાન વિષ્ણુના પરમ ધામ, વૈકુંઠમાં સીધું સ્થાન મળે છે.
ગરુડ પુરાણમાં એ પણ ઉલ્લેખ છે કે મૃત્યુ સમયે, યમદૂતો (યમરાજના સંદેશવાહક) એવા વ્યક્તિની મુલાકાત લેતા નથી જેના માથા, છાતી અથવા ચહેરા પર તુલસીનું પાન હોય છે. તેના બદલે, વિષ્ણુદૂતો આદરપૂર્વક આત્માને લઈ જાય છે.
ગંગા જળ મોંમાં રાખવાનું મહત્વ
સનાતન પરંપરામાં, ગંગા નદીને ફક્ત નદી તરીકે જ નહીં, પરંતુ "મોક્ષદાયિની" (મુક્તિ) ના અવતાર તરીકે જોવામાં આવે છે. તેથી, મૃતકના મોંમાં ગંગા જળ રેડવાથી તેના શારીરિક, મૌખિક અને માનસિક પાપોનો નાશ થાય છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, જો મૃત્યુ સમયે ગંગા જળ કોઈના ગળામાંથી વહે છે, તો આત્માને યમલોકની યાતનાઓ સહન કરવી પડતી નથી અને તે સીધા મોક્ષ (ઉચ્ચતમ સ્થિતિ) પ્રાપ્ત કરે છે.
આ જ કારણ છે કે આ વિધિ મહત્વપૂર્ણ છે
શાસ્ત્રો માને છે કે મૃત્યુ સમયે તુલસી અથવા ગંગા જળ મોંમાં મૂકવાની વિધિ આત્મા માટે સરળ, શાંતિપૂર્ણ અને શુદ્ધ યાત્રા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કરવામાં આવે છે. મૃતકના મોંમાં ગંગા જળ અથવા તુલસી મૂકવાનો મુખ્ય હેતુ આત્માને સાંસારિક આસક્તિઓથી મુક્ત કરવાનો, મુક્તિ અથવા મોક્ષ આપવાનો અને શરીર અને આત્માની શુદ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
આ પરંપરા આત્માને શાંતિ આપવા, મૃત્યુ પછીના જીવનની સફળ યાત્રા સુનિશ્ચિત કરવા અને શરીરને તેની અંતિમ ક્ષણોમાં આધ્યાત્મિક ઉર્જા પ્રદાન કરવા માટેનો અંતિમ આધ્યાત્મિક પ્રયાસ પણ છે. એવું કહી શકાય કે આ પરંપરા એ વાતનું પ્રતીક છે કે વ્યક્તિ ગમે તે રીતે જીવે, તેનો અંત સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ, આધ્યાત્મિક અને શાંતિપૂર્ણ હોવો જોઈએ, જેથી તેનો આત્મા મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી શકે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
