ઉપવાસ દરમિયાન સાત્વિક ખોરાક કેમ મહત્ત્વ પૂર્ણ છે? ઉપવાસના યોગ્ય નિયમો અને સાવચેતીઓ સમજો
છેલ્લું અપડેટ : 03 Sept 2026
હિન્દુ ધર્મમાં, ઉપવાસનો અર્થ ફક્ત ભૂખ્યા રહેવું અથવા ખોરાકથી દૂર રહેવું નથી. તે શરીર, મન અને વિચારોને નિયંત્રિત કરવાનો એક ખૂબ જ ખાસ રસ્તો માનવામાં આવે છે. જોકે, બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ઉપવાસ દરમિયાન સાત્વિક ખોરાક કેમ લેવામાં આવે છે. આ લેખમાં, આપણે સાત્વિક ખોરાકનું મહત્ત્વ સમજીશું.
સાત્વિક ખોરાક કેમ?
એક કહેવત છે કે 'જેવું તમે ખાઓ છો, તેમ તમારું મન હોય છે' સાત્વિક ખોરાક ખૂબ જ શુદ્ધ, સરળ અને પચવામાં સરળ હોય છે. ઉપવાસનો મુખ્ય હેતુ ભગવાનની ભક્તિ, પૂજા અને મંત્રોના જાપ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો છે. વધુ પડતું તળેલું, મસાલેદાર અથવા ભારે ખોરાક ખાવાથી આળસ અને વિક્ષેપ થશે. સાત્વિક આહાર આપણી ઇન્દ્રિયોને શાંત કરે છે અને મનમાં બેચેની ઘટાડીને એકાગ્રતામાં સુધારો કરે છે.
ઉપવાસ દરમિયાન આપણે શું ખાઈ શકીએ છીએ?
સફરજન, કેળા, દાડમ, પપૈયા અને નારિયેળ જેવા તાજા ફળોનું ખૂબ મહત્તવ છે. વધુમાં, મખાના અને ડ્રાય ફ્રુટ્સ ઉર્જા માટે સારા વિકલ્પો છે.
દૂધ, દહીં અને છાશનું સેવન કરવામાં આવે છે
નિયમિત અનાજને બદલે, બદામના લોટ, સાબુદાણા, રાજગીરા, બટાકા અને શક્કરિયામાંથી બનાવેલી વાનગીઓ ખાવામાં આવે છે.
ઉપવાસ દરમિયાન સિંધવ મીઠું શા માટે?
ઉપવાસ દરમિયાન શાકભાજી અને ચાટમાં સામાન્ય સફેદ મીઠું સંપૂર્ણપણે ટાળવામાં આવે છે. તેના બદલે સિંધવ મીઠું ખાવામાં આવે છે કારણ કે તે સૌથી કુદરતી અને શુદ્ધ મીઠું માનવામાં આવે છે, જે ઉપવાસના નિયમો માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
શું ટાળવું જોઈએ?
ઉપવાસ દરમિયાન ઘઉં, ચોખા, કઠોળ, ચણા અને વટાણા જેવા રોજિંદા અનાજ પર પ્રતિબંધ છે.
ડુંગળી અને લસણને "તામસિક" માનવામાં આવે છે, તેથી તે સંપૂર્ણપણે ટાળવામાં આવે છે.
વધુ પડતા તેલયુક્ત અને મસાલેદાર ખોરાક, ઈંડા, માંસ અને દારૂ પણ ઉપવાસની પવિત્રતાનો નાશ કરે છે.
દરેક ઉપવાસની પોતાની આગવી પરંપરાઓ હોય છે
એ ધ્યાનમાં રાખવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે દરેક ઉપવાસના નિયમો સમાન નથી હોતા. નવરાત્રિ, એકાદશી અને જન્માષ્ટમી દરમિયાન ફળના આહારમાં થોડો તફાવત હોઈ શકે છે. વધુમાં, કેટલાક ઉપવાસ પાણી વિના કરવામાં આવે છે, જ્યારે અન્યમાં દિવસમાં એકવાર ફળનો આહાર જરૂરી છે. ઉપવાસ દરમિયાન સાત્વિક ખોરાકને સરળતા, શુદ્ધતા અને ભગવાન પ્રત્યેની સંપૂર્ણ ભક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.