Religion: શા માટે ચૈત્ર મહિનામાં લીમડાનું પૂજન કરવામાં આવે છે? જાણો ભારતની પ્રાચીન પરંપરા
છેલ્લું અપડેટ : 14 Mar 2026
લીમડો કડવો છતાં તેના મીઠા ગુણધર્મો તેને અન્ય છોડથી અલગ પાડે છે, પરંતુ ચૈત્ર મહિનો વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, જે તેને આધ્યાત્મિક અને આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણથી વિશેષ બનાવે છે. હિન્દુ માન્યતા અનુસાર, ચૈત્ર નવા વર્ષ અને નવી ઉર્જાની શરૂઆતનું પ્રતીક છે, અને લીમડાના ઝાડ પર નવા, કોમળ પાંદડા ફૂટવાનું શરૂ થાય છે, જેનો સ્વાદ થોડો મીઠો હોય છે. આ જ કારણ છે કે ચૈત્ર મહિનામાં લીમડાને નવી શરૂઆત અને શુદ્ધિકરણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
ચૈત્ર મહિનામાં લીમડાનું વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. ભારતીય પરંપરામાં, લીમડાને પવિત્ર, શુદ્ધિકરણ અને દૈવી વૃક્ષ માનવામાં આવે છે. આ માટે ઘણા ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કારણો ટાંકવામાં આવે છે. મચ્છરોને દૂર કરવા અને નકારાત્મક ઉર્જાથી દૂર રાખવા માટે ચૈત્ર મહિનામાં ઘરોમાં લીમડાની ડાળીઓ મૂકવાની લાંબા સમયથી પરંપરા છે. વધુમાં, કેટલાક માને છે કે દેવી લીમડાના ઝાડમાં રહે છે. આ જ કારણ છે કે, કેટલાક રાજ્યોમાં, ચૈત્ર નવરાત્રી પૂજા દરમિયાન લીમડાના પાનનો સમાવેશ કરવાનો રિવાજ છે. કળશ સ્થાપન દરમિયાન, પૂજામાં કેરી અને લીમડાના પાનનો સમાવેશ થાય છે, અને ઘરના મુખ્ય દરવાજા પર તોરણ બનાવીને મૂકવામાં આવે છે.
ચૈત્ર મહિનામાં આવતા ઉગાદી, ગુડી પડવા અને નવરાત્રીના તહેવારો દરમિયાન લીમડાનો ઉપયોગ કોઈને કોઈ સ્વરૂપમાં કરવામાં આવે છે. ચૈત્ર મહિનામાં લીમડાનો ઉપયોગ ફક્ત પૂજામાં જ નહીં પરંતુ ખોરાકમાં પણ થાય છે, જે પરંપરા લાંબા સમયથી ચાલી આવે છે. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, ચૈત્રમાં નવા વર્ષની શરૂઆત સાથે, નવી ઉર્જા લાવવા અને પર્યાવરણને શુદ્ધ કરવા માટે લીમડાના પાન ચાવવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતના કેટલાક રાજ્યોમાં, લીમડા સાથે ગોળ ખાવાની પરંપરા સદીઓથી અનુસરવામાં આવે છે. આ મહિનો મન અને શરીર બંનેના શુદ્ધિકરણ અને નવી શરૂઆતનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં ઉજવાતા ગુડી પડવાના તહેવારમાં પણ લીમડાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ દિવસની સવાર લીમડાથી શરૂ થાય છે. આ દિવસે, લીમડાના પાણીમાં સ્નાન કરવાની પરંપરાનું પાલન કરવામાં આવે છે, અને કોમળ લીમડાના પાન, ખાંડની મીઠાઈ, ગોળ અને અન્ય ઘટકોને ભેળવીને વાનગીઓ બનાવવામાં આવે છે. આનાથી જીવનના સુખ-દુઃખનો અનુભવ થાય છે અને ભવિષ્યની પરિસ્થિતિઓ માટે મન અને શરીર બંને તૈયાર થાય છે. દક્ષિણ ભારતમાં, ઉગાદી પર લીમડા અને ગોળની ચટણી બનાવવામાં આવે છે, જેને શુદ્ધિકરણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેનું સેવન કરવાથી જીવનમાં નકારાત્મકતા ઓછી થાય છે તેવું માનવામાં આવે છે.
