Religion/ ચૈત્ર નવરાત્રિ 2026: આ છે દેવી દુર્ગાના નવ દૈવી સ્વરૂપો અને તેમની પાછળ છુપાયેલી અદ્ભુત કથાઓ
છેલ્લું અપડેટ : 12 Mar 2026
આ વર્ષે ચૈત્ર નવરાત્રિ 19 માર્ચથી શરૂ થાય છે. ચૈત્ર નવરાત્રિનો તહેવાર દેવી દુર્ગાની ભક્તિ અને શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન, નવદુર્ગા તરીકે ઓળખાતા દેવીના નવ અલગ અલગ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે.
દરરોજ, દેવીના એક અલગ સ્વરૂપની પૂજા કરવામાં આવે છે, અને દરેક સ્વરૂપનું એક અનોખું પૌરાણિક કથા અને મહત્ત્વ છે. આ વાર્તાઓ શક્તિ, હિંમત, ધૈર્ય અને ભક્તિનો સંદેશ આપે છે. ચાલો દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપો સાથે સંબંધિત કેટલીક રસપ્રદ વાર્તાઓ શોધીએ.
1. પર્વત રાજાની પુત્રી દેવી શૈલપુત્રી
નવરાત્રિના પહેલા દિવસે માતા શૈલપુત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, દેવી શૈલપુત્રી પર્વત રાજા હિમાલયની પુત્રી હતી. તેનો જન્મ સતી તરીકે થયો હતો. જ્યારે તેના પિતા, રાજા દક્ષે ભગવાન શિવનું અપમાન કર્યું, ત્યારે સતીએ યજ્ઞ અગ્નિમાં કૂદીને પોતાનો જીવ આપ્યો. બીજા જન્મમાં, તેણીનો જન્મ હિમાલયના ઘરે થયો હતો અને તે શૈલપુત્રી તરીકે જાણીતી થઈ. તેણીએ ભગવાન શિવને પ્રાપ્ત કરવા માટે કઠોર તપસ્યા કરી અને અંતે તેમની સાથે લગ્ન કર્યા.
૨. તપ અને ધ્યાનની દેવી, માતા બ્રહ્મચારિણી
નવરાત્રિના બીજા દિવસે માતા બ્રહ્મચારિણીની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ સ્વરૂપ દેવીના તપ અને ભક્તિનું પ્રતીક છે. એવું કહેવાય છે કે માતા પાર્વતીએ ભગવાન શિવને પતિ તરીકે પ્રાપ્ત કરવા માટે હજારો વર્ષો સુધી કઠોર તપસ્યા કરી હતી. તેમણે અન્ન અને પાણીનો પણ ત્યાગ કર્યો હતો. આ તપસ્યાને કારણે, તેણીને બ્રહ્મચારિણી કહેવામાં આવતી હતી અને તેને ધીરજ અને સંયમની દેવી માનવામાં આવે છે.
૩. હિંમત અને શાંતિનું પ્રતીક, માતા ચંદ્રઘંટા
ત્રીજા દિવસે માતા ચંદ્રઘંટાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમના કપાળ પર અર્ધચંદ્રાકાર ઘંટડી છે, તેથી તેમનું નામ ચંદ્રઘંટા છે. દંતકથા અનુસાર, જ્યારે રાક્ષસો સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર અત્યાચાર કરવા લાગ્યા, ત્યારે દેવીએ ચંદ્રઘંટાનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને તેમનો નાશ કર્યો. આ સ્વરૂપ શક્તિ અને હિંમતનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
૪. બ્રહ્માંડના સર્જક, માતા કુષ્માંડા
નવરાત્રિના ચોથા દિવસે માતા કુષ્માંડાની પૂજા કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે અંધકાર છવાઈ ગયો અને બ્રહ્માંડ અસ્તિત્વમાં નહોતું, ત્યારે માતા કુષ્માંડાએ પોતાના સૌમ્ય સ્મિતથી બ્રહ્માંડનું સર્જન કર્યું હતું. તેથી, તેમને બ્રહ્માંડના સર્જક પણ કહેવામાં આવે છે. આ સ્વરૂપની પૂજા કરવાથી જીવનમાં ઉર્જા અને સકારાત્મકતા આવે છે.
૫. માતૃત્વનું સ્વરૂપ, માતા સ્કંદમાતા
પાંચમા દિવસે માતા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તે ભગવાન કાર્તિકેય (સ્કંદ) ની માતા છે. દંતકથા અનુસાર, જ્યારે દેવતાઓને રાક્ષસોથી બચાવવા માટે એક શક્તિશાળી યોદ્ધાની જરૂર હતી, ત્યારે માતા પાર્વતીના પુત્ર કાર્તિકેય સેનાપતિ બન્યા અને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો. માતા સ્કંદમાતાનું સ્વરૂપ સ્નેહ, પ્રેમ અને રક્ષણનું પ્રતીક છે.
૬. રાક્ષસોનો નાશ કરનારી માતા કાત્યાયની
નવરાત્રિના છઠ્ઠા દિવસે માતા કાત્યાયનીની પૂજા કરવામાં આવે છે. દંતકથા અનુસાર, મહિષાસુર નામના રાક્ષસે દેવતાઓને ખૂબ જ મુશ્કેલી પહોંચાડી હતી. ઋષિ કાત્યાયનના તપસ્યા દ્વારા, દેવી કાત્યાયની તરીકે જન્મી હતી અને મહિષાસુરનો વધ કર્યો હતો. તેથી, આ સ્વરૂપને દુષ્ટતા પર સારાના વિજયનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
૭. ભયનો નાશ કરનારી માતા કાલરાત્રિ
સાતમા દિવસે, માતા કાલરાત્રિની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ સ્વરૂપ દેવીનું સૌથી ઉગ્ર અને શક્તિશાળી સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે જ્યારે શુંભ અને નિશુંભ જેવા રાક્ષસો આતંક ફેલાવે છે, ત્યારે દેવીએ કાલરાત્રિનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને તેમનો નાશ કર્યો. તેમનું સ્વરૂપ ભયાનક હોવા છતાં, તે તેમના ભક્તોનું રક્ષણ કરે છે અને બધા ભય દૂર કરે છે.
૮. શાંતિ અને પવિત્રતાની દેવી માતા મહાગૌરી
આઠમા દિવસે, માતા મહાગૌરીની પૂજા કરવામાં આવે છે. દંતકથા અનુસાર, કઠોર તપસ્યાને કારણે માતા પાર્વતીનું શરીર કાળું થઈ ગયું હતું. ભગવાન શિવે તેમને ગંગાના પાણીમાં સ્નાન કરાવ્યું હતું, જેનાથી તેમનું શરીર અત્યંત સુંદર અને તેજસ્વી બન્યું હતું. ત્યારથી, તે મહાગૌરી તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્વરૂપ પવિત્રતા અને શાંતિનું પ્રતીક છે.
૯. બધી સિદ્ધિઓના દાતા, માતા સિદ્ધિદાત્રી
નવરાત્રિના નવમા અને અંતિમ દિવસે, માતા સિદ્ધિદાત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, દેવી સિદ્ધિદાત્રી તેમના ભક્તોને આઠ પ્રકારની સિદ્ધિઓ પ્રદાન કરે છે. એવું કહેવાય છે કે ભગવાન શિવે પણ તેમની કૃપાથી તે સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી હતી. આ સ્વરૂપને સફળતા, જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
