Religion : ભગવાન શિવની પૂજા કરતી વખતે શંખથી અભિષેક કરવાની કેમ છે મનાઈ?
છેલ્લું અપડેટ : 26 Jul 2025
શ્રાવણનો પવિત્ર મહિનો ચાલી રહ્યો છે. આ મહિનો ભગવાન ભોળાનાથને સમર્પિત છે. આમાં ભગવાન શિવની પૂજા, જળાભિષેક, રુદ્રાભિષેક અને વ્રત રાખવામાં આવે છે. શ્રાવણ મહિનો 25 જુલાઈથી શરૂ થયો છે. હિન્દુ ધર્મમાં પૂજા દરમિયાન અને પછી શંખ વગાડવામાં આવે છે, જે ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીને શંખ ખૂબ જ પ્રિય છે. પરંતુ ભગવાન શિવની પૂજામાં શંખનો ઉપયોગ વર્જિત છે. સનાતન ધર્મમાં, બધા વૈદિક કાર્યોમાં શંખનું વિશેષ સ્થાન છે. સુખ, સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્ય લાવનાર શંખને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શુભ પ્રતીક તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે. જેમ ભગવાન વિષ્ણુને શંખ ખૂબ જ પ્રિય છે અને શંખથી જળ અર્પણ કરવામાં આવે ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ ખૂબ જ ખુશ થાય છે, તેવી જ રીતે ભગવાન શિવની પૂજામાં શંખનો ઉપયોગ વર્જિત માનવામાં આવે છે. જેના કારણે ન તો મહાદેવને શંખનું જળ ચઢાવવામાં આવે છે અને ન તો શિવની પૂજા દરમિયાન શંખ વગાડવામાં આવે છે. અહીં જાણો આ પાછળની પૌરાણિક કથા.
શંખની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથાઓમાં શંખની ઉત્પત્તિનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. શિવ પુરાણની કથા અનુસાર, રાક્ષસ રાજા દંભને કોઈ સંતાન નહોતું. તેણે સંતાન મેળવવા માટે ભગવાન વિષ્ણુની કઠોર તપસ્યા કરી હતી. રાક્ષસ રાજાની કઠોર તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન વિષ્ણુએ તેને વરદાન માંગવાનું કહ્યું. પછી દંભે ખૂબ જ શક્તિશાળી પુત્રનું વરદાન માંગ્યું. વિષ્ણુજી 'તથાસ્તુ' કહીને અદૃશ્ય થઈ ગયા. આ પછી દંભને એક પુત્રનો જન્મ થયો જેનું નામ શંખચૂડ રાખવામાં આવ્યું હતું.
બ્રહ્માજીએ શંખચૂડને શ્રી કૃષ્ણ કવચ આપ્યો
શંખચૂડ બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કરવા માટે કઠોર તપસ્યા કરી હતી. તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને બ્રહ્મદેવે તેમને વરદાન માંગવાનું કહ્યું, તેથી શંખચૂડે દેવતાઓ માટે અજેય બનવાનું વરદાન માંગ્યું. બ્રહ્માજીએ 'તથાસ્તુ' કહ્યું અને તેમને શ્રી કૃષ્ણ કવચ આપ્યો જે ત્રણેય લોકમાં સૌભાગ્ય લાવશે. આ પછી બ્રહ્માજીએ શંખચૂડની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને તેમને ધર્મધ્વજની પુત્રી તુલસી સાથે લગ્ન કરવાની પરવાનગી આપી અને અદૃશ્ય થઈ ગયા. બ્રહ્માજીની પરવાનગીથી તુલસી અને શંખચૂડના લગ્ન પૂર્ણ થયા હતાં.
શિવજી પણ તેનો વધ શક્યા નહીં
બ્રહ્માજી પાસેથી વરદાન મેળવ્યા પછી શંખચૂડ ઘમંડી બની ગયો અને ત્રણેય લોકમાં પોતાનો અધિકાર સ્થાપિત કરી લીધો. શંખચૂડથી ત્રસ્ત થઈને દેવતાઓએ વિષ્ણુજી પાસે મદદ માંગી, પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુએ પોતે ખૂબ જ અભિમાનથી પુત્રનું વરદાન આપ્યું હતું, તેથી વિષ્ણુજીએ શંકરજીની પૂજા કરી, ત્યારબાદ શિવજી દેવતાઓનું રક્ષણ કરવા ગયા, પરંતુ શ્રી કૃષ્ણ કવચ અને તુલસીની પતિ પ્રત્યેની ભક્તિને કારણે શિવજી પણ તેનો વધ કરી શક્યા નહીં.
શંખનी ઉત્પત્તિ હાડકાંમાંથી થયો હતો
આ પછી વિષ્ણુજીએ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું અને રાક્ષસ રાજા પાસેથી દાન તરીકે શ્રી કૃષ્ણ કવચ લીધું અને શંખચૂડનું રૂપ ધારણ કરીને તુલસીનું નમ્રતાનું હરણ કરી લીધું. આ પછી ભગવાન શિવે વિજય નામના પોતાના ત્રિશૂળથી શંખચૂડનો વધ કર્યો. શંખની ઉત્પત્તિ શંખચૂડના હાડકાંમાંથી થયો હતો. ભગવાન શિવે શંખચૂડનો વધ કર્યો હતો, તેથી તેમની પૂજામાં ન તો શંખ વગાડવામાં આવે છે અને ન તો શંખથી શિવનો જળ અભિષેક કરવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
