Religion: મૃત્યુ બાદ મૃતકના પગના અંગૂઠા કેમ બાંધવામાં આવે છે? જાણો તેની પાછળનું આધ્યાત્મિક કારણ
છેલ્લું અપડેટ : 01 May 2026
વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી હિન્દુ ધર્મમાં અનેક વિધિ-વિધાનો કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાઓ પાછળ ઊંડા આધ્યાત્મિક કારણો છુપાયેલા હોય છે. તમે ઘણીવાર જોયું હશે કે મૃતદેહના બંને પગના અંગૂઠાને સફેદ દોરા અથવા કપડાથી બાંધી દેવામાં આવે છે. મોટાભાગના લોકો આ પરંપરાને માત્ર એક રિવાજ માને છે, પરંતુ તેની પાછળનું કારણ આત્મા અને શરીરના જોડાણ સાથે સંબંધિત છે.
મૂલાધાર ચક્ર અને આત્માનો સંબંધ
પુરાણો અને જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર, મૃત્યુ પછી સૌથી પહેલા પગના અંગૂઠા બાંધવામાં આવે છે. તેનું મુખ્ય કારણ મૂલાધાર ચક્ર સાથે જોડાયેલું છે. હિન્દુ ધર્મમાં મૂલાધાર ચક્રને જીવન ઊર્જાનું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. એવું મનાય છે કે મૃત્યુ પછી આત્મા ફરીથી શરીરમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. પગના અંગૂઠા બાંધવાથી મૂલાધાર ચક્ર 'સ્થિર' અથવા 'સખત' થઈ જાય છે, જે આત્માને ફરીથી શરીરમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
આસક્તિ અને મોહમાંથી મુક્તિ
જ્યારે આત્મા શરીર છોડે છે, ત્યારે તે તાત્કાલિક મોહભંગ થઈ શકતો નથી. તે પોતાના પરિવારનું દુઃખ જુએ છે અને ફરીથી તે શરીરમાં પ્રવેશવા માટે ઉત્સુક હોય છે. શરીરના નીચેના ભાગના છિદ્રો, ખાસ કરીને મૂલાધાર દ્વારા આત્મા પ્રવેશ ન કરે તે માટે અંગૂઠા બાંધવા અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા આત્માને તેના જૂના શરીર પ્રત્યેના જોડાણને તોડવામાં મદદ કરે છે.
યમલોકની યાત્રા અને અંતિમ સંસ્કાર
શાસ્ત્રો મુજબ, મૃત્યુ પછી આત્માએ યમલોક તરફ પ્રયાણ કરવાનું હોય છે, જ્યાં યમરાજ તેના કર્મોનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આત્મા આસક્તિ છોડીને પરલોકની યાત્રા શાંતિથી કરી શકે તે માટે શરીરને અગ્નિ સંસ્કાર આપી પંચતત્વમાં વિલીન કરવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.