શું તફાવત છે 'પંચામૃત' અને 'ચરણામૃત' વચ્ચે? જાણો બંનેની બનાવવાની રીત
છેલ્લું અપડેટ : 15 Aug 2025
કોઈપણ ધાર્મિક વિધિ હોય કે પૂજા, 'પંચામૃત' અને 'ચરણામૃત' ચોક્કસપણે પ્રસાદ તરીકે બનાવવામાં આવે છે. આ બંનેનું ખૂબ જ ધાર્મિક મહત્વ છે. શ્રી કૃષ્ણ જન્માષ્ટમીના દિવસે, કૃષ્ણ લાલાને પંચામૃત અને પંજરી ચઢાવવામાં આવે છે.
પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે 'પંચામૃત' અને 'ચરણામૃત' વચ્ચે શું તફાવત છે? ઘણા લોકો માને છે કે, પંચામૃત અને ચરણામૃત એક જ વસ્તુ છે, જ્યારે એવું નથી. આ બંને વચ્ચે મોટો તફાવત છે અને બંને ખાસ પ્રસંગોએ બનાવવામાં આવે છે. તો ચાલો જાણીએ કે, પંચામૃત અને ચરણામૃત કેવી રીતે અલગ છે. આ સાથે, આપણે તેમને બનાવવાની પદ્ધતિ પણ જાણીશું.
'પંચામૃત' શું છે?
'પંચામૃત' સાંભળીને ખબર પડે છે કે તે પાંચ વસ્તુઓનું મિશ્રણ છે. તેને બનાવવા માટે પાંચ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે, જ્યારે તે એકબીજા સાથે ભળે છે ત્યારે તે અમૃત જેવા બની જાય છે, તેથી તેમનું ધાર્મિક મહત્વ ખૂબ જ વધારે છે. 'પંચામૃત'માં આ પાંચ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે - ગાયનું દૂધ, દહીં, દેશી ઘી, મધ અને ખાંડ. આ બધી વસ્તુઓને ચોક્કસ માત્રામાં ભેળવીને પંચામૃત તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ જન્માષ્ટમી પર બાલ ગોપાલના અભિષેક માટે થાય છે.
'પંચામૃત' બનાવવાની રીત
'પંચામૃત' બનાવવા માટે, એક કપ ગાયનું દૂધ, 1 કપ દહીં, 1 ચમચી દેશી ઘી, 3 ચમચી મધ, સ્વાદ મુજબ ખાંડ, તુલસીના પાન, સમારેલા માખાના અને સૂકા મેવા લો. હવે એક વાસણમાં દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ખાંડ નાખીને તેને મસળી લો. તમે તેને મિક્સરમાં પણ ચલાવી શકો છો. હવે તેમાં તુલસીના પાન અને સમારેલા સૂકા મેવા ઉમેરો. આ તમારું પંચામૃત તૈયાર છે.
'ચરણામૃત' શું છે?
'ચરણામૃત'ના નામ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેનો અર્થ ભગવાનના ચરણોનું અમૃત થાય છે. તે એક પ્રકારનું પવિત્ર પાણી છે, જે ભગવાનના ચરણોમાં ચઢાવવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં ઘણા નિયમોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. કહેવાય છે કે, ચરણામૃત લીધા પછી, માથાને પણ સ્પર્શ ન કરવો જોઈએ. તેને હંમેશા શાંત મનથી જમણા હાથથી લેવું જોઈએ.
'ચરણામૃત' બનાવવાની રીત
'ચરણામૃત' બનાવવા માટે, તાંબાના વાસણમાં પાણી ભરો. તેમાં થોડું ગંગાજળ તેમજ તુલસીના પાન અને તલ ઉમેરો. ઘણા લોકો તેમાં ઔષધીય ગુણો ધરાવતી અન્ય વસ્તુઓ ઉમેરે છે. તેને તાંબાના વાસણમાં રાખવાથી, આ પાણીમાં ઘણા ઔષધીય ગુણો આપમેળે આવી જાય છે. તે માનસિક શાંતિ પ્રદાન કરે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.