મહાભારતનો અજાણ્યો યોદ્ધા! કૌરવોનો ભાઈ થઈને પણ પાંડવો તરફથી કેમ લડ્યો યુયુત્સુ?
છેલ્લું અપડેટ : 16 Sept 2026
જ્યારે મહાભારતમાં કૌરવોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે, ત્યારે સૌપ્રથમ દુર્યોધન, દુશાસન અને તેમના ૯૮ ભાઈઓના નામનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે એવું કહેવામાં આવે છે કે ધૃતરાષ્ટ્રને ૧૦૦ નહીં, પણ ૧૦૧ પુત્રો હતા.
પરંતુ કદાચ તમને ખબર નથી કે ધૃતરાષ્ટ્રને ૧૦૦ નહીં, પણ ૧૦૧ પુત્રો હતા? આ ૧૦૧ માં એક એવો પણ હતો જે કૌરવ હોવા છતાં, દુર્યોધનની નીતિઓ સાથે અસંમત હતો. હા, તે યોદ્ધાનું નામ યુયુત્સુ હતું. નોંધપાત્ર વાત એ છે કે મહાભારતના સૌથી મોટા યુદ્ધમાં યુયુત્સુએ પોતાના ભાઈઓનો ત્યાગ કર્યો અને પાંડવોનો પક્ષ લીધો. મહાભારતમાં યુયુત્સુના જન્મથી લઈને પાંડવોનો પક્ષ લેવાના તેમના નિર્ણય સુધીની સંપૂર્ણ વાર્તા વાંચો:
યુયુત્સુનો જન્મ વૈશ્ય સ્ત્રીને થયો હતો
મહાભારતના આદિ પર્વમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના જન્મનું વર્ણન છે. ધૃતરાષ્ટ્રને ગાંધારીથી 100 પુત્રો અને એક પુત્રી દુશાલા હતી. તેમને યુયુત્સુ નામનો એક પુત્ર પણ હતો જે એક વૈશ્ય સ્ત્રીથી થયો હતો જેણે ગાંધારી ગર્ભવતી હતી ત્યારે તેમની સેવા કરી હતી. આમ, યુયુત્સુ ધૃતરાષ્ટ્રના 100 કૌરવ પુત્રો ઉપરાંતનો વધારાનો પુત્ર હતો. તેનો અર્થ એ કે ધૃતરાષ્ટ્રને કુલ 101 પુત્રો હતા. મહાભારતમાં યુયુત્સુને પરાક્રમી અને બુદ્ધિશાળી તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે.
યુયુત્સુનો વિચાર દુર્યોધનના વિચારથી અલગ હતો
યુયુત્સુનો ઉછેર કૌરવ રાજવી પરિવારમાં થયો હતો, પરંતુ તેની વિચારસરણી તેના સો ભાઈઓ કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ હતી. તેણે દુર્યોધનની ઘણી નીતિઓ અને ખોટા કાર્યોને ટેકો આપ્યો ન હતો. યુયુત્સુએ પાંડવો પર થયેલા અન્યાયનો પણ સાક્ષી હતો. આ જ કારણ હતું કે, જ્યારે કુરુક્ષેત્રમાં કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે અથડામણ થઈ, ત્યારે તેમની સામે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હતો કે: શું તેમણે પોતાના ભાઈને ટેકો આપવો જોઈએ કે ધર્મને?
યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં પક્ષ બદલ્યો
કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં, જ્યારે પાંડવો અને કૌરવો સામસામે ઉભા હતા, ત્યારે યુધિષ્ઠિરે જાહેર કર્યું કે ધર્મ અને ન્યાયનો પક્ષ લેવા ઇચ્છુક કોઈપણ વ્યક્તિ પાંડવો સાથે જોડાઈ શકે છે. એવું કહેવાય છે કે તે જ ક્ષણે, યુયુત્સુ આગળ વધ્યા અને પાંડવોનો પક્ષ લેવાનું પસંદ કર્યું. તે પોતાના સો કૌરવ ભાઈઓની સેના છોડીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર સાથે જોડાયો. આ નિર્ણય સરળ નહોતો. એક તરફ તેના પોતાના ભાઈઓ, દુર્યોધન અને દુશાસન હતા, જ્યારે બીજી તરફ પાંડવો હતા. જોકે, યુયુત્સુએ સંબંધો કરતાં ન્યાયને પ્રાથમિકતા આપી.
યુદ્ધ પછી યુયુત્સુ બચી ગયા
કૌરવ પક્ષના લગભગ તમામ અગ્રણી યોદ્ધાઓ મહાભારત યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યા. દુર્યોધન, દુશાસન અને અન્ય કૌરવ ભાઈઓ પણ યુદ્ધમાં માર્યા ગયા. જોકે, યુયુત્સુ યુદ્ધમાં બચી ગયેલા થોડા કૌરવોમાંના એક હતા. આ જ કારણ છે કે મહાભારતમાં યુયુત્સુનું પાત્ર એકદમ અલગ દેખાય છે. તે જન્મથી કૌરવ હતો, પરંતુ તેના નિર્ણયોએ તેને ધર્મના પક્ષમાં મૂક્યો.
