તારાપુરનું અનોખું ઉલ્ટા સ્થાન મહાદેવ મંદિર, પશ્ચિમમુખી શિવલિંગ પાછળ જોડાયેલી છે આ પૌરાણિક કથા
છેલ્લું અપડેટ : 07 Sept 2026
તારાપુર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં આવેલું ઉલ્ટા સ્થાન મહાદેવ મંદિર ભક્તોની આસ્થાનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. મંદિરની અનોખી રચના, પંચમુખી શિવલિંગ અને તેની સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક લોકવાયકાઓ તેને અન્ય શિવ મંદિરો કરતાં અલગ બનાવે છે. શ્રાવણ માસ અને મહાશિવરાત્રી જેવા પવિત્ર પ્રસંગોએ અહીં મોટી સંખ્યામાં ભક્તો પહોંચે છે અને ભગવાન શિવનો જલાભિષેક તથા રુદ્રાભિષેક કરે છે.
આ મંદિર માત્ર ધાર્મિક આસ્થા માટે જ નહીં, પરંતુ તેની વિશિષ્ટ સ્થાપત્ય રચનાને કારણે પણ ચર્ચામાં રહે છે. સ્થાનિક માન્યતાઓ મુજબ, મંદિર સાથે જોડાયેલી એક કરુણ કથા તેના નામ પાછળનું કારણ પણ જણાવે છે.
મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા શું છે?
સનાતન પરંપરામાં સામાન્ય રીતે શિવ મંદિરોના ગર્ભગૃહનો પ્રવેશદ્વાર પૂર્વ દિશા તરફ હોવાની માન્યતા જોવા મળે છે. પરંતુ તારાપુરના આ મંદિરને તેની અલગ રચના માટે ઓળખવામાં આવે છે. સ્થાનિક પરંપરા અનુસાર, મંદિરનું ગર્ભગૃહ પશ્ચિમ દિશા તરફ મુખ ધરાવે છે.
આ અસામાન્ય રચનાને કારણે મંદિરને ‘ઉલ્ટા સ્થાન મહાદેવ’ નામ મળ્યું હોવાનું સ્થાનિક લોકો માને છે. મંદિરમાં સ્થાપિત પંચમુખી શિવલિંગ પણ અહીં આવનારા ભક્તો માટે વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.
પુત્રના મૃત્યુ સાથે જોડાયેલી કરુણ લોકકથા
મંદિર સાથે જોડાયેલી એક પ્રચલિત લોકકથા અનુસાર, એક નિઃસંતાન દંપતીએ ભગવાન વૈદ્યનાથની કઠોર ભક્તિ કરી હતી. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ ભગવાન શિવે તેમને પુત્રપ્રાપ્તિનું વરદાન આપ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
પુત્રના જન્મ બાદ દંપતી ખૂબ ખુશ થયું. ત્યારબાદ તેઓ ગંગાજળ લઈને સુલતાનગંજથી દેવઘર તરફ યાત્રા કરી રહ્યા હતા. કહેવાય છે કે આ યાત્રા દરમિયાન જ્યારે તેઓ તારાપુર પહોંચ્યા ત્યારે તેમના પુત્રને એક ઝેરી સાપે ડંખ માર્યો અને તેનું મૃત્યુ થયું.
પુત્રના અકાળે મૃત્યુથી માતા-પિતા ખૂબ જ દુઃખી થયા. સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે, તેમણે આ જ સ્થળે ભગવાન શિવનું મંદિર બનાવવાનો સંકલ્પ કર્યો. સામાન્ય પરંપરાથી અલગ મંદિરનો પ્રવેશ પશ્ચિમ તરફ રાખવામાં આવ્યો અને ત્યારથી આ સ્થળ ‘ઉલ્ટા સ્થાન મહાદેવ’ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું હોવાનું કહેવાય છે.
શ્રાવણ અને મહાશિવરાત્રીમાં ઉમટે છે ભક્તોની ભીડ
મંદિરમાં વર્ષ દરમિયાન ભક્તોની અવરજવર રહે છે, પરંતુ શ્રાવણ માસ અને મહાશિવરાત્રી દરમિયાન અહીં ખાસ ભીડ જોવા મળે છે. ભાગલપુર, બાંકા, મુંગેર સહિત આસપાસના વિસ્તારોમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ અહીં પહોંચે છે.
ભક્તો ભગવાન શિવને ગંગાજળ અર્પણ કરે છે અને જલાભિષેક, રુદ્રાભિષેક તથા વિશેષ પૂજા કરે છે. લગ્ન જેવા શુભ પ્રસંગો દરમિયાન પણ મંદિર ખાતે દર્શન અને પૂજા માટે લોકો પહોંચતા હોવાનું સ્થાનિક સ્તરે માનવામાં આવે છે.
પાલ વંશ સાથે જોડાયેલો છે મંદિરનો ઇતિહાસ?
ઉલ્ટા સ્થાન મહાદેવ મંદિરને લઈને કેટલીક સ્થાનિક માન્યતાઓ તેના ઇતિહાસને પાલ વંશના સમયગાળા સાથે જોડે છે. કેટલાક દાવાઓ અનુસાર મંદિરની સ્થાપના આશરે ઈસવીસન 750ની આસપાસ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
જોકે, આ દાવાને સમર્થન આપતા પ્રાથમિક પુરાતત્વીય પુરાવા અથવા શિલાલેખ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. તેથી મંદિરની પ્રાચીનતા અંગેના આવા દાવાઓને ઐતિહાસિક રીતે સાબિત થયેલી હકીકત કરતાં સ્થાનિક લોકપરંપરા અને ધાર્મિક માન્યતા તરીકે જોવું વધુ યોગ્ય છે.
આસ્થા અને રહસ્યનું અનોખું સંગમ
ઉલ્ટા સ્થાન મહાદેવ મંદિર પોતાની અનોખી રચના, પંચમુખી શિવલિંગ અને તેની સાથે જોડાયેલી લોકકથાઓને કારણે ભક્તોમાં વિશેષ શ્રદ્ધા જગાવે છે. મંદિરની પશ્ચિમમુખી રચના પાછળની માન્યતા હોય કે પુત્રના મૃત્યુ સાથે જોડાયેલી કરુણ કથા—આ તમામ બાબતો આ ધાર્મિક સ્થળને સ્થાનિક લોકો માટે વિશેષ બનાવે છે.
આ મંદિરને લગતી ઘણી વાતો પેઢી દર પેઢી લોકવાયકાઓના રૂપમાં આગળ વધી છે. તેથી અહીંની ધાર્મિક માન્યતાઓને શ્રદ્ધાના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવી જરૂરી છે, જ્યારે ઐતિહાસિક દાવાઓ માટે પુરાતત્વીય પુરાવાઓને આધાર માનવો જરૂરી છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.