શ્રાવણ માસ અને નાગપંચમી પર મનસા દેવીની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ: સર્પભય અને રોગોથી રક્ષણ મેળવવાની અનોખી માન્યતા
છેલ્લું અપડેટ : 30 Aug 2026
માનસા દેવીને સાપની દેવી માનવામાં આવે છે. તેમને શક્તિનો અવતાર માનવામાં આવે છે, જે સાપની પ્રમુખ દેવી છે અને ખાસ કરીને સર્પદંશથી રક્ષણ આપતી દેવી છે. આ વાતનો ઉલ્લેખ પુરાણોમાં પણ મળે છે.
બંગાળ, બિહાર, ઝારખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા અને ઉત્તરાખંડમાં તેમની ખાસ પૂજા કરવામાં આવે છે. મનસા દેવી માત્ર ભયની દેવી જ નથી, પરંતુ મુશ્કેલીઓથી રક્ષણ, બાળકોના લાંબા આયુષ્ય, ઘરમાં સુખ-શાંતિ અને સ્વાસ્થ્યની પણ દેવી માનવામાં આવે છે. શ્રાવણમાં તેમની પૂજા એક ઊંડી સાંસ્કૃતિક માન્યતા બની ગઈ છે.
શ્રાવણ મહિનો અને સાપનો ભય
શ્રાવણ મહિનો વરસાદની ઋતુ સાથે સંકળાયેલો છે, જ્યારે સાપની પ્રવૃત્તિઓ વધે છે. ગ્રામીણ વિસ્તારો અને ખેતરોમાં સર્પદંશના બનાવો વધે છે. આવી સ્થિતિમાં, માનસા દેવીની પૂજા કરીને, સર્પદંશથી રક્ષણ, ભયથી મુક્તિ અને પરિવારના રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
સાપથી રક્ષણ માટે ખાસ પૂજા
શ્રાવણ મહિનાની નાગ પંચમી નાગ પૂજા માટે ખાસ પ્રખ્યાત છે. આ દિવસે, ભક્તો મોટી સંખ્યામાં માનસા દેવી મંદિરમાં સાપના ક્રોધથી બચવા અને દેવીના આશીર્વાદ મેળવવા માટે આવે છે. નાગ પંચમીના દિવસે, લોકો સાપના કરડવાથી બચવા અને જીવનમાં સુખ, સંપત્તિ અને આરોગ્ય જાળવવા માટે સાપની પૂજા કરે છે. મનસા દેવી સાપની દેવી હોવાથી, આ દિવસે તેમના મંદિરોમાં વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે.
રોગોથી મુક્તિની કામના
પુરાણોમાં વર્ણવેલ છે કે મનસા દેવીની પૂજા કરવાથી સર્પદંશથી રક્ષણ મળે છે અને આ પૂજા ત્વચાના રોગો, ઝેરનો નાશ અને માનસિક શાંતિ માટે પણ કરવામાં આવે છે.
મનસા દેવી મંદિરોની માન્યતા
મનસા દેવીના કેટલાક મુખ્ય મંદિરો છે જ્યાં શ્રાવણમાં ખાસ ભીડ જોવા મળે છે, જેમ કે
હરિયાણા (પંચકુલા)નું મનસા દેવી મંદિર
હરિદ્વાર (ઉત્તરાખંડ)નું મનસા દેવી મંદિર
પશ્ચિમ બંગાળના વિવિધ માનસા પીઠો
ઝારખંડ અને બિહારના સ્થાનિક પીઠોમાં પણ ભીડ હોય છે.
આ સ્થળોએ એવું માનવામાં આવે છે કે શ્રાવણમાં મનસા દેવીના દર્શન કરવાથી જ કાલસર્પ દોષ, સાપના ડંખના ભય અને આકસ્મિક અકસ્માતોથી રક્ષણ મળે છે.
બાળ સુખ અને સ્ત્રીઓની વિશેષ શ્રદ્ધા
ઘણી સ્ત્રીઓ નાગ પંચમી પર મનસા દેવીની પૂજા સંતાન પ્રાપ્તિ, બાળકોની સુરક્ષા અને વૈવાહિક સુખની ઇચ્છા સાથે કરે છે. આ એક મોટું કારણ છે કે મંદિરોમાં ખાસ ભીડ હોય છે.
ભક્તોની શ્રદ્ધા
ભક્તો મનસા દેવીને મીઠાઈઓ, બંગડીઓ, ધ્વજ અને માટીના સાપની મૂર્તિઓ ચઢાવે છે.
કેટલીક જગ્યાએ મનસા દેવી (મનસામંગલ કાવ્ય) ની કથાનું પઠન કરવામાં આવે છે.
ઉત્સવ અને મેળો
કેટલાક મનસા દેવી મંદિરોમાં આ દિવસે ખાસ મેળા, ઝાંખીઓ અને સરઘસો પણ કાઢવામાં આવે છે. આ ધાર્મિક ઉત્સવ સાંસ્કૃતિક ઉત્સવનું સ્વરૂપ લે છે, જેના કારણે હજારો લોકો દર્શન માટે પહોંચે છે.
