Religion : માત્ર 64 દિવસમાં 64 કળા શીખ્યા હતા શ્રીકૃષ્ણ! જાણો સાંદીપનિ આશ્રમમાં કાન્હાએ મેળવેલા અદ્ભુત જ્ઞાનનું રહસ્ય
છેલ્લું અપડેટ : 31 Aug 2026
શ્રી કૃષ્ણે 64 દિવસમાં 64 કળાઓ શીખી હતી, જાણો તે કળાઓ કઈ હતી
આ વર્ષે શ્રી કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી 16 ઓગસ્ટના રોજ ઉજવવામાં આવશે. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, ભગવાન કૃષ્ણનો જન્મ ભાદ્રપદ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ અને રોહિણી નક્ષત્રની અષ્ટમી તિથિએ થયો હતો. શ્રી કૃષ્ણ જન્માષ્ટમીનો તહેવાર સમગ્ર દેશમાં ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે.
શ્રી કૃષ્ણ અને 64 કળાઓ
શાસ્ત્રોમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે ભગવાન કૃષ્ણ 64 કળાઓમાં સંપૂર્ણ નિપુણ હતા, પછી ભલે તે સંગીત હોય, નૃત્ય હોય કે અન્ય જ્ઞાન હોય. આશ્ચર્યજનક રીતે, તેમણે આ બધી કળાઓનું જ્ઞાન માત્ર 64 દિવસમાં પ્રાપ્ત કરી લીધું હતું. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, શ્રી કૃષ્ણે ઉજ્જૈનમાં ગુરુ સાંદીપનિના આશ્રમમાં શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. તેમની સાથે, ભાઈ બલરામ અને મિત્ર સુદામા પણ વિદ્યા અભ્યાસ માટે ત્યાં હાજર હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સ્થળ વિશ્વનું સૌથી જૂનું ગુરુકુળ માનવામાં આવે છે. ગુરુ સાંદીપનિના માર્ગદર્શન હેઠળ, શ્રી કૃષ્ણએ ટૂંકા સમયમાં 64 કળાઓનું ઊંડું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું, જે આજે પણ અનન્ય માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, ચાલો જાણીએ કે આ 64 કળાઓ શું છે...
તે 64 કળાઓ શું છે
શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણના દસમા અધ્યાયના 45મા અધ્યાય મુજબ, શ્રી કૃષ્ણ નીચેની 64 કળાઓમાં નિપુણ હતા
1- નૃત્ય - નૃત્ય
2- સંગીત વાદ્યો - વિવિધ પ્રકારના સંગીત વાદ્યો વગાડવાનું
3- ગાયન કલા - ગાયન.
૪- નાટક - વિવિધ પ્રકારના અભિવ્યક્તિ અને અભિનય
૫- ઇન્દ્રજલ - જાદુ
૬- નાટક વાર્તાઓનું નિર્માણ વગેરે.
૭- સુગંધિત વસ્તુઓ બનાવવી - અત્તર, તેલ વગેરે.
૮- ફૂલોના આભૂષણોથી શણગારવું
૯- ભૂત વગેરેને કાબૂમાં રાખવાની કળા.
૧૦- બાળકોની રમતો
૧૧- વિજય પ્રાપ્ત કરવાની કળા
૧૨- મંત્ર વિદ્યા
૧૩- સારા અને ખરાબ શુકન જાણવા, પ્રશ્નોના જવાબમાં સારા અને ખરાબ કહેવા
૧૪- વિવિધ આકારમાં રત્નો કાપવા
૧૫- વિવિધ પ્રકારના માતૃકા યંત્ર બનાવવા
૧૬- પ્રતીકાત્મક ભાષા બનાવવી
૧૭- પાણી બાંધવું.
૧૮- લતા બનાવવા
૧૯- ચોખા અને ફૂલોમાંથી પૂજા માટે ભેટો બનાવવી. (દેવતા પૂજા અથવા અન્ય શુભ પ્રસંગોએ, ચોખા, જવ વગેરે અને ફૂલોને અલગ અલગ રીતે શણગારવામાં આવે છે)
૨૦- ફૂલોનો પલંગ બનાવવો.
૨૧- પોપટ અને મયણા વગેરેની ભાષામાં બોલવું. - આ કલા દ્વારા, પોપટ અને મયણાની જેમ બોલવાનું શીખવવામાં આવે છે અથવા તેમને બોલવાનું શીખવવામાં આવે છે.
૨૨- વૃક્ષોની સારવાર
૨૩- ઘેટાં, કૂકડા, બટેર વગેરેને લડાવવાની પદ્ધતિ
૨૪- ઉચ્ચતનની પદ્ધતિ
૨૫- ઘરો વગેરે બનાવવાની કારીગરી
૨૬- કાર્પેટ, ગાલીચા વગેરે બનાવવા
૨૭- સુથારકામ
૨૮- શેરડી વગેરેમાંથી પટ્ટા, લાકડી, તીર વગેરે બનાવવા એટલે કે સાદડીઓ, ખુરશીઓ, પલંગ વગેરે બનાવવા
૨૯- વિવિધ પ્રકારની ખાદ્ય વસ્તુઓ બનાવવા એટલે કે વિવિધ પ્રકારની શાકભાજી, રસ, મીઠાઈઓ, કઢી વગેરે બનાવવાની કળા
૩૦- હાથથી ચાલાક કામ
૩૧- કોઈપણ પ્રકારનો વેશ પહેરવો
૩૨- વિવિધ પ્રકારના પીણાં બનાવવા
૩૩- જુગાર
૩૪- બધા શ્લોકોનું જ્ઞાન
૩૫- કપડાં છુપાવવાની કે બદલવાની કળા
૩૬- દૂરથી લોકો અથવા વસ્તુઓનું આકર્ષણ
૩૭- કપડાં અને ઘરેણાં બનાવવા
૩૮- ગળાનો હાર બનાવવા વગેરે
૩૯- વિચિત્ર શક્તિઓ દર્શાવવી એટલે કે આવા મંત્રોનો ઉપયોગ
૪૦- કાન અને વેણી માટે ફૂલોના આભૂષણો બનાવવા - સ્ત્રીઓની વેણીને સજાવવા માટે આભૂષણોના આકારમાં ફૂલો વણવા.
૪૧- કઠપૂતળીઓ બનાવવી, નૃત્ય કરવું
૪૨- મૂર્તિઓ બનાવવી વગેરે.
૪૩- કોયડાઓ ઉકેલવા
૪૪- સોયકામ એટલે કે કપડાં સીવવા, સમારકામ, ભરતકામ.
૪૫ - વાળ સાફ કરવાની કુશળતા
૪૬- મુઠ્ઠીમાં રહેલી વસ્તુ અથવા મનમાં રહેલી વસ્તુ કહેવું
૪૭- ઘણા દેશોની ભાષાઓનું જ્ઞાન
૪૮ - મ્લેચ્છ-કાવ્યોને સમજવું - લખવાની કળા અને એવા સંકેતોને સમજવું જે ફક્ત તે જાણનાર જ સમજી શકે છે.
૪૯ - સોનું, ચાંદી વગેરે ધાતુઓ અને હીરા, નીલમ વગેરે જેવા રત્નોનું પરીક્ષણ.
૫૦ - સોનું અને ચાંદી વગેરે બનાવવું.
૫૧ - રત્નોનો રંગ ઓળખવો
૫૨- ખાણો ઓળખવી
૫૩- ચિત્રકામ
૫૪- દાંત, કપડાં અને શરીરના ભાગોને રંગવા
૫૫- પલંગ બનાવવો
૫૬- રત્નોનું ફ્લોર બનાવવું એટલે કે ઘરના ફ્લોરના અમુક ભાગમાં મોતી અને રત્નો જડવા.
૫૭- રાજદ્વારી
૫૮- શાસ્ત્રો શીખવવામાં ચતુરાઈ
૫૯- નવી વસ્તુઓ શોધવી
૬૦- સમસ્યાઓનું નિરાકરણ
૬૧- બધા શબ્દકોશોનું જ્ઞાન
૬૨- મનમાં કટકા બનાવવી એટલે કે શ્લોકમાં ખૂટતા શ્લોક અથવા પંક્તિ પૂર્ણ કરવી વગેરે.
૬૩- કપટથી કામ પૂર્ણ કરવું
૬૪- શંખ અને હાથીદાંતમાંથી બનેલા સહિત અનેક પ્રકારના કાનના આભૂષણો બનાવવા.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
