કામિકા એકાદશીની પૌરાણિક કથા: ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા મેળવવા માટે કેમ ખાસ છે આ વ્રત?
છેલ્લું અપડેટ : 09 Aug 2026
૯ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬, શ્રાવણ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ (કાળો પખવાડિયા) ની એકાદશી પર આવે છે. તેને કામિકા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા અને ઉપવાસ કરવાનું વિશેષ મહત્વ છે. ભગવાન વિષ્ણુની પૂજાની સાથે, એકાદશી વ્રત દરમિયાન ઉપવાસ કથા સાંભળવી અને પાઠ કરવો પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, કામિકા એકાદશીની કથા વાંચવાથી કે સાંભળવાથી વ્યક્તિ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. આ વ્રત બ્રહ્મહત્ય (બ્રાહ્મણ હત્યા) જેવા પાપોથી પણ મુક્ત થાય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વ્રત કથા વિના અધૂરું છે. ચાલો આપણે કામિકા એકાદશીની કથા જાણીએ.
કામિકા એકાદશી વ્રત કથા (કામિકા એકાદશી વ્રત કથા)
કથા અનુસાર, અર્જુને એકવાર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને શ્રાવણ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી વિશે પૂછ્યું. અર્જુને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને આ એકાદશીનું નામ, ઉપવાસ પદ્ધતિ, પૂજાયેલા દેવતા અને ઉપવાસના ફાયદા વિશે પૂછ્યું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું કે શ્રાવણ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ (કાળો પખવાડિયા) પર આવતી એકાદશીને કામિકા એકાદશી કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમણે આ એકાદશીનું મહત્વ અને ઉપવાસની વાર્તા વર્ણવી.
કથા અનુસાર, એક ગામમાં એક બહાદુર ક્ષત્રિય રહેતો હતો. એક દિવસ, કોઈ કારણોસર, તેનો એક બ્રાહ્મણ સાથે ઝઘડો થયો. આ ઝઘડો બંને વચ્ચે હત્યા સુધી પહોંચ્યો અને બ્રાહ્મણનું મૃત્યુ થયું. બ્રાહ્મણના મૃત્યુ પછી, ક્ષત્રિયએ તેના અંતિમ સંસ્કારમાં હાજરી આપવાની અને અંતિમ સંસ્કાર કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી, પરંતુ ત્યાં હાજર બ્રાહ્મણોએ તેને ભાગ લેવાથી રોક્યો. બ્રાહ્મણોએ ક્ષત્રિયને કહ્યું કે તેના પર બ્રહ્મહત્ય (બ્રાહ્મણની હત્યા) નો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેણે પહેલા આ પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરવું પડશે અને તેમાંથી મુક્ત થવું પડશે. ત્યારબાદ જ બ્રાહ્મણો તેના ઘરે ભોજન કરશે.
ક્ષત્રિય બ્રહ્મહત્ય (બ્રાહ્મણ હત્યા) ના પાપનું પ્રાયશ્ચિત કરવા માટે કામિકા એકાદશીનું વ્રત રાખતા હતા.
ક્ષત્રિયએ બ્રાહ્મણોને તેમના પાપમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે એક માર્ગ પૂછ્યો. તેઓએ તેમને શ્રાવણ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ (અંધારા પખવાડિયા) દરમિયાન કામિકા એકાદશીનું વ્રત રાખવાની સલાહ આપી. બ્રાહ્મણોએ તેમને કામિકા એકાદશી પર ભક્તિમય ઉપવાસ રાખવા અને ભગવાન શ્રીધરની પૂજા કરવાની સલાહ આપી. ત્યારબાદ, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ, દક્ષિણા (દાન) અર્પણ કરવી જોઈએ અને તેમના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા જોઈએ. ક્ષત્રિયએ કામિકા એકાદશીનું વ્રત રાખ્યું અને બ્રાહ્મણો દ્વારા સૂચવ્યા મુજબ ભગવાન શ્રીધરની પૂજા કરી.
ભગવાન શ્રીધર ક્ષત્રિયને દર્શન આપ્યા
વ્રતની રાત્રે, ભગવાન શ્રીધર ક્ષત્રિય સમક્ષ પ્રગટ થયા. ભગવાને તેમને જાણ કરી કે તેઓ બ્રહ્મહત્યના પાપમાંથી મુક્ત થઈ ગયા છે. કામિકા એકાદશીના વ્રત અને ભગવાન શ્રીધરની પૂજાના પ્રભાવથી, ક્ષત્રિય પોતાના પાપમાંથી મુક્ત થયો. પછી વાર્તા આ વ્રતનું મહત્વ સમજાવે છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કામિકા એકાદશીનું વ્રત રાખવાથી બ્રહ્મહત્યા સહિત ઘણા પાપોનો નાશ થાય છે.
ભીષ્મ પિતામહે નારદને આ વાર્તા કહી
ભગવાન કૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું કે નારદે એક વાર ભીષ્મ પિતામહને શ્રાવણ મહિનાના અંધારા પખવાડિયામાં એકાદશીની વાર્તા કહેવા વિનંતી કરી હતી. નારદે કહ્યું કે તેઓ આ એકાદશીની વાર્તા અને તેના વ્રતના વિધિઓ જાણવા માંગે છે. નારદની ઇચ્છા સાંભળીને ભીષ્મ પિતામહે કામિકા એકાદશીનું મહત્વ સમજાવવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે સમજાવ્યું કે શ્રાવણ મહિનાના અંધારા પખવાડિયામાં એકાદશીને કામિકા એકાદશી કહેવામાં આવે છે.
ભીષ્મ પિતામહે નારદને કહ્યું કે ફક્ત કામિકા એકાદશીની વાર્તા સાંભળવાથી વાજપેયી યજ્ઞનું ફળ મળે છે. શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરીને ભગવાન વિષ્ણુની આ દિવસે પૂજા કરવામાં આવે છે. જે ભક્તો ભગવાન વિષ્ણુની ધૂપ, દીવા અને પ્રસાદથી પૂજા કરે છે તેમને ગંગા સ્નાન કરવા જેટલું જ ફળ મળે છે તેવું પણ કહેવાય છે. સૂર્ય અને ચંદ્રગ્રહણ દરમિયાન કેદારનાથ અને કુરુક્ષેત્રમાં સ્નાન કરવાથી મળતા પુણ્યની તુલના કામિકા એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા સાથે પણ કરવામાં આવી છે.
