મહાશિવરાત્રી વ્રત: ઉપવાસ દરમિયાન શું ખાવું અને શું ટાળવું? જાણો મહત્વપૂર્ણ નિયમો
છેલ્લું અપડેટ : 14 Feb 2026
મહાશિવરાત્રીનો પવિત્ર તહેવાર શિવ ભક્તો માટે ખૂબ જ ખાસ છે. મહાદેવના આશીર્વાદ મેળવવા માટે, ઘણા ભક્તો આ દિવસે ઉપવાસ કરે છે, જે ફક્ત મનની શાંતિ માટે જ નહીં પરંતુ શરીરને શુદ્ધ કરવા માટે પણ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. જોકે, ઉપવાસનો સંપૂર્ણ લાભ ત્યારે જ પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે આપણે શુદ્ધતા અને આહારના નિયમોનું કડક પાલન કરીએ છીએ. જો તમે આ મહાશિવરાત્રી વ્રત રાખવાના છો, તો પૂજાના દિવસ પહેલા જાણો કે આ દિવસે શું ખાવું જોઈએ અને શું ટાળવું જોઈએ.
મહાશિવરાત્રી વ્રતના પ્રકાર
વ્રત રાખવાની પદ્ધતિ દરેક વ્યક્તિની પરંપરા અને શ્રદ્ધા અનુસાર બદલાય છે. સામાન્ય રીતે, લોકો ત્રણ પ્રકારના ઉપવાસ કરે છે:
નિર્જલા વ્રત: આ વ્રતમાં ભક્ત દિવસ અને રાત ખોરાક અને પાણીનો ત્યાગ કરે છે. તેથી તેને સૌથી મુશ્કેલ ઉપવાસ માનવામાં આવે છે.
ફલહાર વ્રત: આ વ્રતમાં ફળો, બદામ, દૂધ અને સૂકા ફળોનું સેવન કરી શકાય છે. તામસિક ખોરાકનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત છે. આ સૌથી લોકપ્રિય વ્રત છે.
સાત્વિક આહાર વ્રત: આમાં અનાજ-મુક્ત ખોરાક, જેમ કે સાબુદાણા,બટાકા અને મગફળી ખાવાનો સમાવેશ થાય છે.
મહાશિવરાત્રીના વ્રત દરમિયાન શું ખાવું જોઈએ?
ઉપવાસ દરમિયાન શરીરને ઊર્જાની જરૂર હોય છે, તેથી પૌષ્ટિક ખોરાકનું સેવન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે.
રસ અને પાણી: ઉપવાસના દિવસે, લોકો સવારથી જ પૂજાની તૈયારીમાં વ્યસ્ત હોય છે, તેથી શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે. નારિયેળ પાણી, છાશ, લીંબુ શરબત, ફળોનો રસ અને દૂધ પીવું ફાયદાકારક છે. આ ઊર્જા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
ફળો અને સૂકા ફળો: આ દિવસે કેળા, સફરજન, પપૈયા, દાડમ, ખજૂર, બદામ અને અખરોટ જેવા ફળો અને બદામનું સેવન કરી શકાય છે.
સાબુદાણા અને સમા ભાત: મહાશિવરાત્રી પર, સાબુદાણાની ખીચડી, બિયાં સાથેનો દાણો અને સમા ભાતમાંથી બનાવેલી વાનગીઓ ખાવી જોઈએ. આ પૌષ્ટિક અને સરળતાથી સુપાચ્ય હોય છે.
મખાણા અને મગફળી: મખાણા અને મગફળી બંને સ્વાસ્થ્ય માટે સારા માનવામાં આવે છે. તે શરીરને ઉર્જા પૂરી પાડે છે અને પેટ પર ભાર મૂકતા નથી, જેનાથી તમે આખો દિવસ સક્રિય અનુભવો છો.
પાણીનો ચેસ્ટનટ અને રાજગીરાનો લોટ: ઉપવાસ દરમિયાન પુરી, પરાઠા અથવા પાણીનો ચેસ્ટનટ અને રાજગીરાના લોટમાંથી બનાવેલ હલવો ખાવાનું સ્વાસ્થ્ય માટે સારું માનવામાં આવે છે.
મહાશિવરાત્રીના ઉપવાસ દરમિયાન શું ન ખાવું જોઈએ?
સામાન્ય મીઠું: ઉપવાસ દરમિયાન સામાન્ય મીઠાનું સેવન પ્રતિબંધિત છે. ફક્ત સિંધવ મીઠાનો ઉપયોગ કરો.
અનાજ અને કઠોળ: ઉપવાસના દિવસે ચોખા, ઘઉં, મકાઈ, દાળ અને ચણાનો લોટ જેવા અનાજનું સેવન ન કરવું જોઈએ.
ડુંગળી અને લસણ: આ તામસિક ખોરાકની શ્રેણીમાં આવે છે, તેથી ઉપવાસ દરમિયાન તેનું સેવન ન કરવું જોઈએ.
મસાલેદાર અને તળેલા ખોરાક: પકોડા કે ચિપ્સ જેવા વધુ પડતા તળેલા ખોરાક ખાવાથી પેટમાં ભારેપણું અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.
કેફીન અને આલ્કોહોલ: ઉપવાસના દિવસે ચા, કોફી અને આલ્કોહોલનું સેવન ન કરવું જોઈએ. આ અશુભ માનવામાં આવે છે અને શરીરમાં અસંતુલન પેદા કરી શકે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
