નવરાત્રિનો પ્રથમ દિવસ: માતા શૈલપુત્રી કોણ છે? જાણો તેમના જન્મની કથા અને પૂજા વિધિનું આધ્યાત્મિક મહત્વ
છેલ્લું અપડેટ : 11 Oct 2026
નવરાત્રિ એ દેવીની પૂજા કરવાનો સમય છે. આ વખતે, દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. શારદીય નવરાત્રિ 11 ઓક્ટોબરથી શરૂ થશે અને 19 ઓક્ટોબર સુધી ચાલુ રહેશે. નવરાત્રિના પહેલા દિવસે, દેવી શૈલપુત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમને માત્ર શક્તિ અને શક્તિની દેવી માનવામાં આવતી નથી, પરંતુ તેમની પૂજા દ્વારા, વ્યક્તિ માનસિક અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
શૈલપુત્રીનું મહત્વ
શૈલપુત્રી આદિ શક્તિનું પ્રથમ સ્વરૂપ છે. તેનો શાબ્દિક અર્થ "પર્વતની પુત્રી" થાય છે. તેણીને શૈલપુત્રી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેણી હિમાલયની પુત્રી તરીકે જન્મી હતી. તેનું વાહન બળદ છે, તેથી તેણીને વૃષરુધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. શૈલપુત્રીનું સ્વરૂપ અત્યંત શાંત, દિવ્ય અને આકર્ષક છે. તેણીના જમણા હાથમાં ત્રિશૂળ અને ડાબા હાથમાં કમળ છે. ત્રિશૂળ શક્તિ, હિંમત અને અધર્મીઓ પર વિજયનું પ્રતીક છે, જ્યારે કમળ ધ્યાન, શાંતિ અને આધ્યાત્મિક ચેતનાનું પ્રતીક છે. તેથી, નવરાત્રિના પહેલા દિવસે દેવી શૈલપુત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે.
વંદે વંચિતલાભાય ચંદ્રાર્ધકૃતશેખરમ
વૃષારુધામ શૂલધારમ શૈલપુત્રી યશસ્વિનીમ ॥
નવરાત્રિની પ્રથમ દેવી શૈલપુત્રીની વાર્તા -
માતા શૈલપુત્રીની વાર્તા - માતા દુર્ગાને સૌપ્રથમ શૈલપુત્રી તરીકે પૂજવામાં આવે છે. તેમનું નામ શૈલપુત્રી રાખવામાં આવ્યું કારણ કે તેમનો જન્મ હિમાલયની પુત્રી તરીકે થયો હતો. તેમનું વાહન બળદ છે, તેથી તેમને વૃષારુધા પણ કહેવામાં આવે છે. આ દેવી પોતાના જમણા હાથમાં ત્રિશૂળ અને ડાબા હાથમાં કમળ ધરાવે છે. આ દેવી પહેલી દુર્ગા છે. તેમને સતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેમની એક કરુણ વાર્તા છે.
એકવાર, જ્યારે પ્રજાપતિએ યજ્ઞ કર્યો, ત્યારે તેમણે બધા દેવતાઓને આમંત્રણ આપ્યું, પરંતુ ભગવાન શિવને નહીં. સતી યજ્ઞમાં હાજરી આપવા માટે ઉત્સુક થઈ ગઈ. શિવજીએ કહ્યું કે બધા દેવતાઓને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તેમને નહીં. તેથી, હાજરી આપવી અયોગ્ય હતી.
સતીના આગ્રહને જોઈને, શિવે તેમને યજ્ઞમાં હાજરી આપવાની મંજૂરી આપી. જ્યારે સતી ઘરે પરત ફર્યા, ત્યારે ફક્ત તેમની માતાએ જ તેમને સ્નેહ આપ્યો. તેમની બહેનોના શબ્દો કટાક્ષ અને ઉપહાસથી ભરેલા હતા. ભગવાન શિવને પણ તિરસ્કાર દર્શાવવામાં આવ્યો. દક્ષે પણ તેમનો અનાદર કર્યો, જેના કારણે સતીને તકલીફ પડી.
પતિનું આ અપમાન સહન ન કરી શકી, તેણીએ યોગની અગ્નિથી આત્મદાહ કર્યો. આ તીવ્ર શોકથી વ્યથિત થઈને, ભગવાન શિવે યજ્ઞનો નાશ કર્યો. આ જ સતીનો જન્મ તેના આગલા જન્મમાં પર્વત રાજા હિમાલયની પુત્રી તરીકે થયો હતો અને તે શૈલપુત્રી તરીકે જાણીતી હતી. પાર્વતી અને હેમવતી આ દેવીના બીજા નામ છે. શૈલપુત્રીના લગ્ન પણ ભગવાન શિવ સાથે થયા હતા અને શિવની પત્ની બન્યા હતા. તેમનું મહત્વ અને શક્તિ અનંત છે.
નવરાત્રિના પહેલા દિવસે શૈલપુત્રીની પૂજા કરવાથી માત્ર આધ્યાત્મિક શક્તિ જ મળતી નથી પરંતુ વ્યક્તિના જીવનમાં સકારાત્મક ઉર્જા અને શુભતા પણ વધે છે. પૂજા દરમિયાન, વ્યક્તિએ ત્રિશૂળ અને કમળ ધારણ કરેલી દેવીની કાળજીપૂર્વક કલ્પના કરવી જોઈએ. શૈલપુત્રીની પૂજામાં શિસ્ત અને સંયમનું પાલન કરવું જરૂરી છે. દેવીના આશીર્વાદ ઉપવાસ, ધ્યાન અને આધ્યાત્મિક અભ્યાસ દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. શૈલપુત્રીના લગ્ન ભગવાન શિવ સાથે થયા હતા અને તેઓ તેમની પત્ની બન્યા હતા. તેમના અન્ય નામો પાર્વતી, ઉમા અને હેમવતી છે. દરેક નામ તેમના જીવનના વિવિધ પાસાઓ અને ગુણોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. શૈલપુત્રી આપણને સમર્પણ, હિંમત, પ્રેમ અને આત્મશક્તિનો સંદેશ શીખવે છે. તેમનું જીવન અને વાર્તા શીખવે છે કે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતી વખતે ધીરજ અને સત્યના માર્ગ પર ચાલવું શ્રેષ્ઠ છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
