નવરાત્રિમાં અખંડ જ્યોતિ પ્રગટાવતી વખતે રાખો આ વાસ્તુ નિયમોનું ધ્યાન, જાણો યોગ્ય દિશા અને સાવચેતી
છેલ્લું અપડેટ : 09 Oct 2026
નવરાત્રિનો પાવન પર્વ મા દુર્ગાની પૂજા, આરાધના અને ભક્તિ માટેનો વિશેષ ઉત્સવ છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન ભક્તો ઘટસ્થાપન (કળશ સ્થાપન) કરે છે અને માતાજી સમક્ષ નવ દિવસ સુધી અખંડ જ્યોત પ્રગટાવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અખંડ જ્યોત એ દિવ્ય શક્તિ, સકારાત્મક ઊર્જા અને અવિરત ભક્તિનું પ્રતીક છે. અનેક પરિવારોમાં નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસથી નવમી સુધી આ દીવો સતત પ્રજ્વલિત રાખવામાં આવે છે. પરંતુ અખંડ જ્યોત કઈ દિશામાં રાખવી જોઈએ અને વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ કયા નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે? આવો જાણીએ.
અખંડ જ્યોતિ માટે શુભ દિશા
વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ, ઘર અથવા પૂજાસ્થળનો દક્ષિણ-પૂર્વ ખૂણો (અગ્નિકોણ) અખંડ જ્યોતિ રાખવા માટે સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. અગ્નિકોણ અગ્નિ તત્વ સાથે જોડાયેલો હોવાથી દીવો, હવન કે અગ્નિ સંબંધિત કાર્યો માટે આ દિશાને શાસ્ત્રોમાં વિશેષ મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
જો ઘરમાં અલગ પૂજાખંડ હોય, તો અખંડ દીવો તેના દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગમાં રાખવો જોઈએ. જો મંદિર નાનું હોય, તો દીવો એવી જગ્યાએ રાખવો જ્યાં તેની જાળવણી સરળ રહે અને સુરક્ષા જળવાઈ રહે.
જ્યોતની દિશા કઈ તરફ હોવી જોઈએ?
અખંડ દીવો સ્થાપિત કરતી વખતે માત્ર દીવાનું સ્થાન જ નહીં, પરંતુ જ્યોતનું મુખ કઈ દિશામાં છે તે પણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. વાસ્તુ સિદ્ધાંતો અનુસાર:
પૂર્વ દિશા: જ્યોતનું મુખ પૂર્વ તરફ રાખવાથી નવી ઊર્જા, આયુષ્ય અને પ્રગતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
ઉત્તર દિશા: જ્યોત ઉત્તર દિશા તરફ રાખવાથી ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ વધે છે.
ધ્યાન રાખો કે દીવો મૂકવાનું સ્થાન અને જ્યોતનું મુખ બંને અલગ બાબતો છે. તેથી પૂજાસ્થળની ગોઠવણ કરતી વખતે દીવાની રચના અને સુરક્ષાનું ખાસ ધ્યાન રાખો.
અખંડ દીવો ક્યાં અને કેવી રીતે મૂકવો?
નવરાત્રિમાં અખંડ દીવાની સ્થાપના કરતી વખતે પવિત્રતા અને સ્થિરતા જાળવવી અનિવાર્ય છે. ધાર્મિક પરંપરા મુજબ દીવાને ક્યારેય સીધો જમીન પર ન રાખવો જોઈએ.
દીવાને લાકડાના બાજોઠ, સ્વચ્છ ધાતુની પ્લેટ કે યોગ્ય આસન પર સ્થાપિત કરવો.
દીવાની નીચે અક્ષત (ચોખા) અથવા ઘઉંની નાની ઢગલી કરીને તેના પર દીવો સ્થાપિત કરવાની ઉત્તમ પરંપરા છે.
દીવો સહેજ પણ હલે નહીં તે રીતે સ્થિર રહેવો જોઈએ જેથી અકસ્માતનો ભય ન રહે.
માતાજીની ચોકી માટે શ્રેષ્ઠ દિશા
વાસ્તુશાસ્ત્રમાં ઘરના ઉત્તર-પૂર્વ ખૂણાને (ઈશાન કોણ) પૂજા, ધ્યાન અને આધ્યાત્મિક સાધના માટે સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે. તેથી નવરાત્રિ દરમિયાન માતાજીની ચોકી કે કળશ સ્થાપન હંમેશા ઈશાન ખૂણામાં કરવું શ્રેષ્ઠ રહે છે.
જો માતાજીની ચોકી ઈશાન ખૂણામાં હોય, તો અખંડ દીવો તે જ પૂજા વિસ્તારના અગ્નિ ખૂણામાં (દક્ષિણ-પૂર્વ) પૂરતી જગ્યા રાખીને સ્થાપિત કરી શકાય છે.
અખંડ જ્યોતિ દરમિયાન રાખવાની સાવચેતી
અખંડ દીવો નવ દિવસ સુધી સતત પ્રજ્વલિત રાખવાનો હોવાથી સુરક્ષાના નિયમો પાળવા ખૂબ જ જરૂરી છે:
જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખો: દીવાને પડદા, કપડાં, કાગળ કે પુસ્તકોથી પૂરતા અંતરે રાખો.
બાળકો અને પાલતુ પ્રાણીઓથી સુરક્ષિત: દીવાને એવી ઊંચાઈ અને જગ્યાએ મૂકો જ્યાં બાળકો કે પાલતુ પ્રાણીઓ પહોંચી ન શકે.
પવનથી રક્ષણ: પંખો, એર કંડિશનર કે ખુલ્લી બારીના સીધા પવનથી જ્યોત બુઝાઈ ન જાય તે માટે યોગ્ય કાચની ચીમની કે જાળીદાર કવરનો ઉપયોગ કરો, પરંતુ અંદર પૂરતો પ્રાણવાયુ (ઓક્સિજન) મળતો રહેવો જોઈએ.
ઘી/તેલની જાળવણી: દીવામાં ઘી કે તેલ ઉમેરતી વખતે કાળજી રાખો જેથી જ્યોત અસ્થિર ન થાય.
સતત દેખરેખ: પરિવારના કોઈ સભ્યને દીવાની વાટ સહેજ આગળ વધારવા અને તેલ-ઘીનું સ્તર ચકાસવા માટે જવાબદારી સોંપવી હિતાવહ છે.