ભાઈબીજ પર તિલક કરતી વખતે ભાઈનું મુખ કઈ દિશામાં હોવું જોઈએ? જાણો વાસ્તુના નિયમો અને પૂજાની સંપૂર્ણ વિધિ
ભાઈબીજનો તહેવાર ભાઈ અને બહેન વચ્ચેના પ્રેમ, લાગણી અને રક્ષણના પવિત્ર સંબંધનું પ્રતીક છે. કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની બીજના દિવસે આ પર્વની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈના કપાળ પર તિલક કરીને તેના લાંબા આયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય, સુખ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. બદલામાં ભાઈ બહેનને ભેટ આપીને જીવનભર તેની રક્ષા કરવાનું વચન આપે છે. જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને વાસ્તુશાસ્ત્ર (Vastu Shastra)ની માન્યતાઓ અનુસાર, ભાઈબીજ પર તિલક કરતી વખતે ભાઈ અને બહેન કઈ દિશામાં બેસે છે તેનું વિશેષ મહત્વ છે. તો ચાલો જાણીએ તિલક કરવાની યોગ્ય દિશા અને પૂજાની સંપૂર્ણ વિધિ.
તિલક કરતી વખતે ભાઈએ કઈ દિશામાં મુખ રાખવું?
વાસ્તુ માન્યતા અનુસાર, ભાઈબીજ પર તિલક કરતી વખતે ભાઈએ ઉત્તર, ઉત્તર-પૂર્વ (ઈશાન ખૂણો) અથવા પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને બેસવું જોઈએ. આ દિશાઓ શુભ અને સકારાત્મક ઊર્જાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, બહેને પણ તિલક કરતી વખતે ઉત્તર-પૂર્વ અથવા પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખવું શુભ માનવામાં આવે છે. ખાસ ધ્યાન રાખવું કે ભાઈએ દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને તિલક ન કરાવવું જોઈએ. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, દક્ષિણ દિશાને યમરાજ અને પિતૃઓ સાથે જોડવામાં આવે છે. તેથી આ દિશામાં મુખ રાખીને તિલક કરવાનું ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
ભાઈબીજ પર બેસવાની વ્યવસ્થા કેવી હોવી જોઈએ?
તિલક વિધિ માટે ભાઈને સ્વચ્છ અને પવિત્ર લાકડાના બાજઠ અથવા આસન પર બેસાડવો જોઈએ. ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, જમીન પર સીધા બેસીને, ઊભા રહીને કે સામાન્ય ખુરશી પર બેસીને તિલક કરવાની જગ્યાએ યોગ્ય આસનનો ઉપયોગ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. પૂજાની જગ્યાની સ્વચ્છતાનું પણ ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
પૂજાની થાળીમાં આ વસ્તુઓ રાખો
ભાઈબીજની પૂજા માટે થાળીમાં નીચેની વસ્તુઓ રાખવાની પરંપરા છે.
-
કંકુ અથવા રોલી: શુભતા અને વિજયનું પ્રતીક.
-
અક્ષત: આખા ચોખાના દાણા, જે સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે.
-
નારિયેળ: સુખ અને સમૃદ્ધિ માટે.
-
મીઠાઈ: ભાઈ-બહેનના સંબંધમાં મીઠાશનું પ્રતીક.
-
સોપારી: શુભ કાર્યની પૂર્ણતાનું પ્રતીક.
-
કલાવા: ભાઈના કાંડા પર બાંધવા માટેનો રક્ષાસૂત્ર.
-
દીવો: આરતી કરવા માટે શુદ્ધ ઘીનો દીવો.
ભાઈબીજ પર તિલક કરવાની યોગ્ય વિધિ
સૌથી પહેલાં બહેને પૂજાની થાળી તૈયાર કરવી. ત્યારબાદ ભાઈને આસન પર બેસાડીને તેના કપાળ પર કંકુ અને અક્ષતનું તિલક કરવું. ત્યાર પછી તેના જમણા હાથના કાંડા પર કલાવા બાંધવો. ભાઈને મીઠાઈ ખવડાવીને દીવાથી આરતી ઉતારવી. આ દરમિયાન ભાઈના લાંબા આયુષ્ય અને સુખી જીવન માટે પ્રાર્થના કરવાની પરંપરા છે.
ઉપવાસ અને ભોજનના નિયમો
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, કેટલીક પરંપરાઓમાં બહેનો તિલક વિધિ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી ઉપવાસ રાખે છે. તિલક, આરતી અને ભાઈને મીઠાઈ ખવડાવ્યા બાદ જ ભોજન અને પાણી ગ્રહણ કરવાની માન્યતા છે. જોકે, ઉપવાસના નિયમો પરિવાર અને સ્થાનિક પરંપરા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
ભાઈબીજ પર આ 5 ભૂલો કરવાનું ટાળો
-
તિલક કરતી વખતે તૂટેલા ચોખાના દાણાનો ઉપયોગ ન કરો. હંમેશાં આખા અને સ્વચ્છ અક્ષતનો ઉપયોગ કરો.
-
પૂજા માટે પ્લાસ્ટિક કે કાળી થાળીને બદલે તાંબા, પિત્તળ અથવા સ્ટીલની સ્વચ્છ થાળીનો ઉપયોગ કરો.
-
યોગ્ય આસન વિના તિલક કરવાની પરંપરા ટાળો.
-
રાહુકાળ અથવા અશુભ સમય દરમિયાન તિલક કરવાનું ટાળો.
-
માત્ર તિલક કરીને વિધિ પૂર્ણ ન કરો. કલાવા બાંધવાની અને આરતી કરવાની પરંપરા પણ નિભાવો.
નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
