અનંત ચતુર્દશી પર ગણેશ વિસર્જન: બાપ્પાની મૂર્તિ લઈ જતી વખતે દિશાનું મહત્વ, ઉત્તરપૂજા અને વિસર્જન પદ્ધતિ
છેલ્લું અપડેટ : 22 Sept 2026
ભાદ્રપદ સુદ ચોથથી શરૂ થયેલા ગણેશોત્સવ દરમિયાન ઘરો તેમજ સાર્વજનિક પંડાલમાં બિરાજમાન લાડકા ગણપતિ બાપ્પાની પૂજા-અર્ચના અત્યંત આનંદ અને ભક્તિભાવપૂર્વક કરવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા-ચાકરી કર્યા બાદ અંતે ભારે હૈયે બાપ્પાને વિદાય આપવાનો સમય આવે છે.
દોઢ, ત્રણ, પાંચ કે સાત દિવસના ગણેશ પૂજન બાદ, મુખ્ય ગણેશ વિસર્જન આ વર્ષે ૨૫ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ અનંત ચતુર્દશીના પાવન દિવસે સંપન્ન થશે.
બાપ્પાને ઘરમાંથી કે પંડાલમાંથી વિસર્જન અર્થે લઈ જતી વખતે મોટાભાગના ભક્તોના મનમાં પ્રશ્ન થતો હોય છે કે વિસર્જન યાત્રા દરમિયાન મૂર્તિનું મુખ કઈ દિશામાં હોવું જોઈએ? આવો જાણીએ આ પાછળની ધાર્મિક માન્યતાઓ, દિશાઓનું મહત્વ અને વિસર્જન દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાની જરૂરી બાબતો.
વિસર્જન માટે મૂર્તિ લઈ જતી વખતે બાપ્પાનું મુખ કઈ દિશામાં રાખવું?
પરંપરાગત ધર્મશાસ્ત્ર અને લોકમાન્યતા અનુસાર, બાપ્પાને ઘરની બહાર વિસર્જન માટે લઈ જતી વખતે નીચે મુજબની બાબતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે:
ઘર કે ભક્તો તરફ મુખ (પીઠ ન દેખાય): માન્યતા અનુસાર, બાપ્પાને ઘરની બહાર લઈ જતી વખતે મૂર્તિની પીઠ ઘર તરફ ન હોવી જોઈએ. મૂર્તિ ઉપાડનાર વ્યક્તિએ ધીમે-ધીમે પાછળની તરફ ડગલાં ભરવા જોઈએ, જેથી બાપ્પાનું મુખ ઘર અને પરિવારજનો તરફ રહે. એવું માનવામાં આવે છે કે આવું કરવાથી બાપ્પાના આશીર્વાદ, સુખ અને સમૃદ્ધિ ઘરમાં કાયમ રહે છે.
ઉત્તર દિશા તરફ પ્રયાણ: વિસર્જન સ્થળ તરફ આગળ વધતી વખતે ઉત્તર દિશાને અત્યંત શુભ ગણવામાં આવે છે. ઉત્તર દિશા ધનના દેવ કુબેર અને દેવગુરુ બૃહસ્પતિની દિશા માનવામાં આવે છે. વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ, આ દિશામાંથી સકારાત્મક ઊર્જા અને આધ્યાત્મિક સ્પંદનો વહે છે.
શું શાસ્ત્રોમાં કોઈ દિશા અશુભ મનાય છે?
ધાર્મિક ગ્રંથો મુજબ, કોઈ ચોક્કસ દિશા વિસર્જન માટે કડક રીતે અશુભ કે વર્જ્ય નથી હોતી. દિશાઓ કરતાં પણ વધુ મહત્વ ભક્તના શુદ્ધ ભાવ, પવિત્રતા અને આદરનું છે. જો તમારા પરિવાર કે કુળમાં પેઢી દર પેઢીથી કોઈ ચોક્કસ વિસર્જન પદ્ધતિ કે દિશાનું પાલન થતું હોય, તો તે પરંપરા જાળવી રાખવી સર્વશ્રેષ્ઠ છે.
૨૫ સપ્ટેમ્બર: અનંત ચતુર્દશી અને વિસર્જન
આ વર્ષે ૨૫ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ અનંત ચતુર્દશી નિમિત્તે ગણેશ વિસર્જનનો મુખ્ય મહોત્સવ ઉજવાશે. આ પવિત્ર દિવસે પર્યાવરણનું પૂરતું ધ્યાન રાખીને, શિસ્તબદ્ધ રીતે "ગણપતિ બાપ્પા મોર્યા, પુઢચ્યા વર્ષી લવકર યા!" ના ગગનભેદી નારા સાથે વિઘ્નહર્તાને ભાવભીની વિદાય આપવામાં આવશે.
બાપ્પાને વિદાય આપતાં પહેલાં ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
ઉત્તરપૂજા અને મહાઆરતી: મૂર્તિને તેના સ્થાનેથી ખસેડતાં પહેલાં વિધિવત 'ઉત્તરપૂજા' કરવી. બાપ્પાની મૂર્તિને સહેજ આગળ ખસેડી, ચંદન, અક્ષત અને પુષ્પ અર્પણ કરી આરતી ઉતારવી તેમજ મોદક, લાડુ કે ઘરે બનાવેલા ભોગ ધરાવવા.
ક્ષમાયાચના કરવી: પૂજા સંપન્ન થયા બાદ પરિવારના તમામ સભ્યોએ હાથ જોડીને બાપ્પા સમક્ષ પ્રાર્થના કરવી કે, "આ દિવસો દરમિયાન જાણી-અજાણે સેવામાં કોઈ ભૂલચૂક કે ક્ષતિ રહી ગઈ હોય તો કૃપા કરી ક્ષમા કરશો અને ઘરમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ જાળવી રાખશો."
ઘરમાં વિસર્જન કરતી વખતે સાવચેતી: જો તમે ઇકો-ફ્રેન્ડલી માટીના ગણેશજીનું ઘરમાં જ ડોલ કે ટબમાં વિસર્જન કરી રહ્યા હોવ, તો ચોખ્ખા પાણીનો ઉપયોગ કરવો. મૂર્તિ સંપૂર્ણ ઓગળી જાય ત્યાર બાદ તે પવિત્ર જળ ઘરના બગીચામાં કે કૂંડામાં રહેલા છોડને અર્પણ કરવું. ખાસ ધ્યાન રાખવું કે આ જળ તુલસીજીના ક્યારામાં ન રેડવું.