Religion/ ચૈત્ર નવરાત્રી 2026: શું માસિક ધર્મ દરમિયાન ઉપવાસ કરવો યોગ્ય છે? જાણો ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ
છેલ્લું અપડેટ : 19 Mar 2026
ચૈત્ર નવરાત્રીના આગમન સાથે, દરેક ઘરમાં દેવી દુર્ગાની પૂજા શરૂ થાય છે. આ વર્ષે, આ પવિત્ર દિવસો 19 માર્ચ, 2026 થી શરૂ થાય છે, જે દરમિયાન ભક્તો ઉપવાસ કરે છે, પૂજા કરે છે અને સકારાત્મક ઉર્જાથી ભરેલા હોય છે.
પરંતુ શું માસિક ધર્મ દરમિયાન ઉપવાસ કરવો જોઈએ? સ્ત્રીઓના મનમાં આ પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે. જૂની પરંપરાઓમાં ચોક્કસ પ્રતિબંધો હતા, પરંતુ આજે, સમજદાર અભિગમ સાથે, ભક્તિ અને સ્વાસ્થ્ય સાથે રહી શકે છે. ચાલો સત્યને સરળ રીતે શીખીએ.
માસિક ધર્મ દરમિયાન ઉપવાસ કરવાની પરવાનગી
હા, માસિક ધર્મ દરમિયાન પણ નવરાત્રી ઉપવાસ માન્ય છે. સનાતન ધર્મમાં, માસિક ધર્મને શરીરનું કુદરતી કાર્ય માનવામાં આવે છે. દેવી દુર્ગાની શક્તિ દરેક સ્ત્રીમાં હાજર હોય છે, તેથી આ સમય દરમિયાન ભક્તિમાં કોઈ અવરોધ નથી. ફક્ત થોડી સાવચેતીઓ રાખો. જેમ કે શાશ્વત જ્યોત, મૂર્તિ અથવા પૂજા સામગ્રીને સ્પર્શ કરશો નહીં. તમારા મનથી જપ કરો, ધ્યાન કરો અને જપ કરો. જો તમે સ્વસ્થ છો, તો ઉપવાસ કરો; નહિંતર, માતા દેવી ક્યારેય ઈચ્છશે નહીં કે તમને દુઃખ થાય.
પ્રાચીન ધાર્મિક માન્યતાઓ શું કહે છે
પહેલાના સમયમાં, માસિક ધર્મને "અશુદ્ધતા" માનવામાં આવતી હતી, અને સ્ત્રીઓને મંદિરોમાં જવાથી કે પૂજાની વસ્તુઓને સ્પર્શ કરવાથી અટકાવવામાં આવતી હતી. આ પ્રથા હજુ પણ ઘણા પરિવારોમાં ચાલુ છે. જો કે, શાસ્ત્રોમાં ઉપવાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે કોઈ કડક નિયમો નથી. સમય જતાં, લોકો સમજી રહ્યા છે કે ભગવાને આ પ્રક્રિયા બનાવી છે. તેથી, જો મન શુદ્ધ હોય અને ભક્તિ હોય, તો વ્યક્તિ પૂજા કરવાનું ચાલુ રાખી શકે છે. ઘણા વિદ્વાનો કહે છે કે સાચી ભક્તિ બાહ્ય નિયમો કરતાં હૃદય સાથે વધુ જોડાયેલી છે.
વૈજ્ઞાનિક અને આધુનિક દ્રષ્ટિકોણ
આજનું વિજ્ઞાન માસિક ધર્મને સંપૂર્ણપણે સામાન્ય માને છે. હોર્મોનલ ફેરફારો થાક અથવા પીડાનું કારણ બની શકે છે, પરંતુ આ અશુદ્ધતા નથી. ભક્તિ વ્યક્તિગત છે - જો તમને આરામદાયક લાગે તો ઉપવાસ કરો. માતા દુર્ગા દયાળુ છે; તે સ્વાસ્થ્યના ભોગે ઉપવાસ કરવા માંગતી નથી. ફળો, દૂધ અને નાળિયેર પાણી જેવા હળવા ખોરાક ખાઓ. પરિવારના સભ્યો પૂજા સંભાળી શકે છે. માતા દેવીને ધ્યાનમાં રાખો.
તમારા સ્વાસ્થ્યનું ખાસ ધ્યાન રાખો
માસિક ગાળા દરમિયાન ઉપવાસ કરતી વખતે, તમારા શરીરનું સાંભળવું ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જો તમને નબળાઈ, ચક્કર અથવા તીવ્ર દુખાવો થાય, તો ઉપવાસ તોડી નાખો. પાણી વગરના ઉપવાસને સંપૂર્ણપણે ટાળો. સાબુદાણા, દાણા, ફળો અને દહીં જેવા હળવા ખોરાક ખાઓ. પુષ્કળ પાણી અને નાળિયેર પાણી પીઓ. જો તમારા ડૉક્ટર તમને સલાહ આપે, તો તમારી સલાહનું પાલન કરો. યાદ રાખો, દેવી દુર્ગા સ્વસ્થ ભક્તની પૂજા પસંદ કરે છે. દબાણ વિના નિર્ણયો લો.
માસિક ગાળા દરમિયાન શું કરવું અને શું ન કરવું
મંત્રોનો જાપ કરો અને ભજન શાંતિથી સાંભળો. મૂર્તિ કે કળશને સ્પર્શ કરશો નહીં, અને પરિવારના સભ્યોને પૂજાની જવાબદારી સોંપો. હળવા ફળો ખાઓ અને ભારે ઉપવાસ ટાળો. જો તમે ઉપવાસ ન કરી શકો તો ચિંતા કરશો નહીં - તમારી ભક્તિ ચાલુ રાખો. નવરાત્રીનો હેતુ આધ્યાત્મિક શાંતિ છે, અસ્વસ્થતા નહીં. તમારી શ્રદ્ધા અને શરીર અનુસાર પસંદગી કરો. દેવી દરેકનું સાંભળે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
