ઉત્તરાખંડની ગુફાઓથી લઈને દક્ષિણના દરિયાકાંઠા સુધી દેવી સરસ્વતીના 5 પ્રાચીન મંદિરો
છેલ્લું અપડેટ : 20 Jan 2026
વસંત પંચમીનો પવિત્ર તહેવાર વિદ્યા અને કલાની દેવી દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત છે. આ દિવસે દેશભરના લોકો તેમના ઘરો અને મંદિરોમાં સરસ્વતી પૂજા કરે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતમાં દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત કેટલાક પ્રાચીન અને ભવ્ય મંદિરો પણ છે, જેના દર્શન તમે ફક્ત વસંત પંચમી પર જ નહીં પરંતુ વર્ષના કોઈપણ સમયે લઈ શકો છો? આજે તમને ભારતના વિવિધ ભાગોમાં સ્થિત પાંચ ઐતિહાસિક દેવી સરસ્વતી મંદિરો વિશે કેટલીક ખાસ વાતો જણાવશું.
સાવિત્રી દેવી મંદિર, પુષ્કર (રાજસ્થાન)
રાજસ્થાનના પુષ્કરમાં રત્નાગિરિ ટેકરીની ટોચ પર સ્થિત સાવિત્રી દેવી મંદિર દેશના સૌથી પ્રખ્યાત તીર્થસ્થળોમાંનું એક છે. આશરે 750 ફૂટની ઊંચાઈ પર બનેલું, આ મંદિર ભગવાન બ્રહ્માની પત્નીઓ સાવિત્રી અને ગાયત્રીને સમર્પિત છે.
સરસ્વતી મંદિર, રાજસ્થાન (શારદા પીઠ)
સફેદ આરસપથ્થરથી બનેલું આ ભવ્ય મંદિર 1959માં બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે 20મી સદીના સ્થાપત્ય અને ભારત-આર્યન નાગર શૈલીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. મકરાણા આરસપથ્થરથી બનેલું મંદિર 70 સ્તંભો પર ટકે છે અને લગભગ 25,000 ચોરસ ફૂટ વિસ્તારને આવરી લે છે.
માતા સરસ્વતી મંદિર, ઉત્તરાખંડ
માણા ગામ પાસે બદ્રીનાથથી માત્ર 3 કિલોમીટર દૂર આવેલું આ મંદિર વેદ અને શાસ્ત્રોમાં વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. તે દેવી સરસ્વતીનું જન્મસ્થળ માનવામાં આવે છે. અહીં સરસ્વતી નદી એક પ્રવાહ તરીકે દેખાય છે, જેને 'કલકલ' પ્રવાહ કહેવામાં આવે છે.
કૂથનુર મહા સરસ્વતી મંદિર, તમિલનાડુ
તમિલનાડુમાં કૂથનુર મંદિર, જે અગાઉ અંબાલપુરી તરીકે ઓળખાતું હતું, તે દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે. લોકવાયકા અનુસાર, ભગવાન બ્રહ્મા અને સરસ્વતી વચ્ચેના વિવાદને કારણે તેઓ પૃથ્વી પર ભાઈ-બહેન તરીકે જન્મ્યા. ભગવાન શિવે પાછળથી સરસ્વતીને ગંગા નદી સાથે ભેળવી દીધી, જે હવે અહીં અરસલર નદી તરીકે વહે છે.
શ્રી શારદંબા મંદિર, કર્ણાટક
કર્ણાટકના શ્રૃંગેરીમાં આ પ્રાચીન મંદિરની સ્થાપના આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા 8મી સદીમાં કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં, તેમાં ચંદનના લાકડામાંથી બનેલી શારદંબા (સરસ્વતી) ની ઊભી પ્રતિમા રાખવામાં આવી હતી.
