મિત્ર કે સંબંધીને પૈસા ઉધાર આપતા પહેલા આટલું જાણી લો, નહીં તો પૈસા અને સંબંધ બંને ગુમાવશો!
છેલ્લું અપડેટ : 05 Mar 2026
કોઈ નજીકની વ્યક્તિને પૈસા ઉધાર આપવા એ મોટી વાત નથી, પરંતુ ઘણીવાર આ બાબત સંબંધોમાં કડવાશ પેદા કરી શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, રિપેમેન્ટ પ્લાન (પુનઃચુકવણી યોજના) અને પારદર્શિતા વગર મોટી રકમ ઉધાર આપવી ભવિષ્યમાં માનસિક અને આર્થિક નુકસાનનું કારણ બની શકે છે.
આપણે સૌએ ક્યારેક ને ક્યારેક આપણા નજીકના લોકોની આર્થિક મદદ કરી જ હોય છે. ભલે તે પરિવારના કોઈ સભ્યને ઘરનું ભાડું ભરવા માટે ચેક આપવાનો હોય કે કોઈ મિત્રને મોટી રકમ ઉધાર આપવાની હોય. જોકે, પોતાનાં લોકોને પૈસા આપવા જેટલું સાંભળવામાં સરળ લાગે છે, હકીકતમાં તે એટલો જ મુશ્કેલ નિર્ણય હોય છે.
મુશ્કેલી ત્યારે વધી જાય છે જ્યારે એ જ વ્યક્તિ વારંવાર તમારી પાસે મદદ માંગતી રહે અથવા મદદ લીધા પછી તમારા પૈસા પાછા આપવામાં કોઈ રસ ન દાખવે. આવી સ્થિતિમાં સંબંધ અને પૈસા બંને દાવ પર લાગી જાય છે. આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે કેવી રીતે સમજદારી અને યોગ્ય આયોજન સાથે તમે તમારા પૈસા અને સંબંધો બંનેને સુરક્ષિત રાખી શકો છો.
શું કહે છે સંશોધન?
અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વના 2019ના એક સર્વે મુજબ, જો કોઈની સામે અચાનક મોટો ખર્ચ આવી જાય, તો મદદ મેળવવાનું બીજું સૌથી લોકપ્રિય માધ્યમ મિત્ર કે સંબંધી પાસેથી ઉધાર લેવાનું જ હતું (પહેલા વિકલ્પ ક્રેડિટ કાર્ડ હતું). મહામારી જેવા સમયમાં લોકોએ આર્થિક મદદ માટે વધુમાં વધુ પોતાના વિશ્વાસુ લોકોનો સંપર્ક કર્યો હતો.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યારે સંબંધની વચ્ચે પૈસા આવે છે, ત્યારે વસ્તુઓ ગૂંચવાવા લાગે છે. આ લેવડ-દેવડથી સંબંધમાં 'પાવર બેલેન્સ' બગડી જાય છે અને ઉધાર આપનાર તેમજ લેનાર વચ્ચે એક અંતર પેદા થાય છે. તેના કારણે શરમ, સંકોચ અને મનમાં ગુસ્સા જેવી લાગણીઓ જન્મી શકે છે.
પૈસા આજે પણ છે સૌથી ખાનગી વિષય:
મનોવૈજ્ઞાનિક મેગી બેકર કહે છે કે, "પૈસા આજે પણ ઘણા લોકો માટે અત્યંત ખાનગી વિષય છે જેના પર તેઓ ખુલીને વાત કરતા અચકાય છે." લોકો સામાન્ય વાતો તો કરે છે, પણ ક્યારેય એકબીજાની અસલ આર્થિક સ્થિતિ વિશે પૂછતા નથી.
પ્રોફેસર જે માઈકલ કોલિન્સ કહે છે કે, "જો હું બેંકમાં જઈને લોન લઉં, તો તેઓ પહેલા તપાસશે કે હું તે ચૂકવી શકીશ કે નહીં. પછી એક કોન્ટ્રાક્ટ સાઈન થાય છે. પરંતુ જ્યારે આપણે મિત્રને ઉધાર આપીએ છીએ ત્યારે આવી કોઈ કાગળની કાર્યવાહી હોતી નથી. આ સ્પષ્ટતાનો અભાવ જ પછીથી મુસીબત બને છે."
સંબંધમાં બદલાતી ભૂમિકા:
જ્યારે તમે કોઈને ઉધાર આપો છો, ત્યારે તમે માત્ર મિત્ર કે પરિવારના સભ્ય નથી રહેતા, પણ અચાનક એક 'લોન ઓફિસર' બની જાઓ છો. ઉધાર આપનારના મનમાં હંમેશા એક અચોક્કસતા અને ડર રહે છે.
10 માંથી 9 લોકો પૈસા પાછા આપતા નથી:
નિષ્ણાતોના મતે, ખાનગી રીતે આપવામાં આવેલી મોટાભાગની લોન ક્યારેય પાછી આવતી નથી. મેગી બેકર અનુસાર, 10 માંથી 9 કિસ્સામાં મુશ્કેલીમાં ફસાયેલો મિત્ર કે સંબંધી તમારા પૈસા પાછા આપી શકતો નથી. તેથી, ઉધાર આપતી વખતે મનમાં એ નક્કી કરી લેવું જોઈએ કે જો આ પૈસા પાછા ન મળે તો પણ તમને વાંધો નહીં આવે.
લેવડ-દેવડમાં પ્લાનિંગનું મહત્ત્વ:
મિત્રો સાથે સ્પષ્ટતા:
જો મિત્રો હંમેશા તમારી પાસેથી જ બિલ ભરવાની અપેક્ષા રાખતા હોય, તો શરૂઆતમાં જ કહી દો કે, "આ વખતે બિલ તારે આપવું પડશે."
ઉતાવળમાં નિર્ણય ન લો:
મોટી રકમ ઉધાર આપતા પહેલા વિચારવા માટે સમય લો અને તમારા જીવનસાથી કે પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો, કારણ કે આ તમારા ઘરના બજેટને અસર કરી શકે છે.
ડેડલાઈન અને હપ્તા નક્કી કરો:
ભલે લેખિત દસ્તાવેજ ન હોય, પણ એક કાગળ પર તારીખ અને રકમ લખી લો. સામેવાળી વ્યક્તિને વિકલ્પ આપો કે તે એકસાથે પૈસા આપશે કે હપ્તામાં ચૂકવશે.
બેંકનો વિકલ્પ:
જો રકમ ખૂબ મોટી હોય, તો સુરક્ષા માટે લેખિત કોન્ટ્રાક્ટ કરવો જોઈએ. જો તમે આ બધી ઝંઝટમાં પડવા ન માંગતા હોવ, તો તેમને બેંકમાંથી લોન લેવાની સલાહ આપવી એ જ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.