Parenting Tips : શું તમારું બાળક પણ પુસ્તક ખોલતા જ બહાના બનાવે છે? જાણો બાળકનું ભણવામાં મન લગાવવાની સાચી રીત
છેલ્લું અપડેટ : 19 Apr 2026
આજના સમયમાં મોટાભાગના વાલીઓની આ જ ફરિયાદ હોય છે કે તેમનું બાળક ભણવામાં ધ્યાન નથી આપતું. જેવું પુસ્તક ખોલવાનું કહેવામાં આવે કે તરત જ બાળક બહાના બનાવવા લાગે છે, કંટાળી જાય છે અથવા તેનું ધ્યાન બીજે ભટકવા લાગે છે. ઘણીવાર માતા-પિતા ગુસ્સો કરે છે અથવા વધુ દબાણ લાવે છે, પરંતુ તેનાથી સમસ્યા ઘટવાને બદલે વધી જાય છે. બાળકોને વઢવાની નહીં, પણ સમજવાની જરૂર હોય છે. જો ભણતરને થોડું સરળ, મનોરંજક અને યોગ્ય રીતે રજૂ કરવામાં આવે, તો બાળક પોતે જ તેમાં રસ લેવા લાગે છે. તો અહીં જાણો એવા સરળ અને અસરકારક ઉપાયો, જેનાથી બાળકનું ફોકસ વધશે અને તે ખુશી-ખુશી ભણી શકશે.
1. ભણવા માટે યોગ્ય રૂટિન અને જગ્યા નક્કી કરો
બાળકો માટે રૂટિન (નિયમિતતા) ખૂબ જ જરૂરી છે. દરરોજ અલગ-અલગ સમયે ભણાવવાથી બાળક મુંઝાઈ જાય છે. તેથી પ્રયાસ કરો કે ભણવાનો એક નિશ્ચિત સમય હોય અને બાળક દરરોજ તે જ સમયે ભણવા બેસે. સાથે જ ભણવાની જગ્યા શાંત અને સ્વચ્છ હોવી જોઈએ. ટીવી, તેજ અવાજ કે લોકોની અવરજવરથી દૂર એક ખૂણો નક્કી કરો, જેથી બાળકનું ધ્યાન સરળતાથી ભણવામાં ટકી શકે.
2. ભણવાની વચ્ચે નાના બ્રેક આપો
સતત લાંબા સમય સુધી ભણવાથી બાળકો જલ્દી થાકી જાય છે. તેનું મગજ ભારે થઈ જાય છે અને તે કંઈ જ યાદ રાખી શકતા નથી. તેના કરતા સારું રહેશે કે ભણતરને 30–40 મિનિટના ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે. દરેક સેશન પછી 5–10 મિનિટનો નાનો બ્રેક આપો. આ દરમિયાન બાળક થોડું ચાલી શકે છે, પાણી પી શકે છે અથવા હળવી કસરત કરી શકે છે. તેનાથી મગજ ફરીથી તાજું થઈ જાય છે.
3. લખવાની આદત અને ઉદાહરણોનો ઉપયોગ
જોર-જોરથી વાંચવું કે ગોખવું મોટાભાગના બાળકો માટે કંટાળાજનક હોય છે. જો બાળકને લખીને યાદ કરાવવામાં આવે, તો તેને વસ્તુઓ જલ્દી સમજાઈ જાય છે અને લાંબા સમય સુધી યાદ રહે છે. અઘરા વિષયોને સરળ ભાષામાં સમજાવો, ઉદાહરણો આપો અને જરૂર પડે તો ચિત્રો, ચાર્ટ કે રંગીન પેનનો ઉપયોગ કરો. આનાથી ભણતર એક રમત જેવું લાગવા માંડશે.
4. ગેજેટ્સ અને ડિસ્ટ્રેક્શનથી દૂર રાખો
ભણતી વખતે મોબાઈલ, ટેબ્લેટ કે ટીવી બાળકના સૌથી મોટા દુશ્મન સાબિત થાય છે. નોટિફિકેશનનો અવાજ કે સ્ક્રીનની ચમક બાળકનું આખું ધ્યાન ભટકાવી દે છે. તેથી ભણતી વખતે આ બધી વસ્તુઓને બાળકથી દૂર રાખો. તેને પ્રેમથી સમજાવો કે ભણવાનું પૂરું થયા પછી જ મોબાઈલ જોવાનો કે ગેમ રમવાનો સમય મળશે. આનાથી બાળક જાતે જ ભણવાનું જલ્દી પૂરું કરવાનો પ્રયત્ન કરશે.
5. પ્રોત્સાહન આપો અને વખાણ કરો
જ્યારે બાળક થોડું પણ સારું કામ કરે, તો તેના વખાણ ચોક્કસ કરો. "ખૂબ સરસ", "આજે તેં ખૂબ ધ્યાનથી અભ્યાસ કર્યો" - જેવા નાના શબ્દો બાળકનો ઉત્સાહ વધારી દે છે. વારંવાર ભૂલ પર ટોકવાને બદલે તેના સારા કામ પર ધ્યાન આપો. આનાથી બાળકનો આત્મવિશ્વાસ વધે છે અને તે ભણતરથી ડરવાને બદલે તેને અપનાવવા લાગે છે.
6.. ભણતરને સજા ન બનાવો
ભણતરને સજાની જેમ રજૂ ન કરો. તેને રોજિંદા જીવનનો એક સામાન્ય હિસ્સો બનાવો, જેમ કે રમવું કે જમવું. બાળકને તેની પસંદગી પૂછો, તેને કયો વિષય ગમે છે, કઈ રીતે ભણવું તેને સરળ લાગે છે. જ્યારે બાળક પોતે સમજાયું હોય તેવું અનુભવે છે, ત્યારે તે ભણવામાં વધુ મન લગાવે છે.