VIDEO: તમારી થાળીમાં જ છુપાયેલું છે તંદુરસ્તીનું રહસ્ય, બસ આ વસ્તુઓનું જાળવો સાચું સંતુલન!
છેલ્લું અપડેટ : 26 Aug 2026
ભારતમાં આજે પોષણનું ચિત્ર થોડું ગૂંચવાયેલું છે. એક તરફ બાળકો અને મહિલાઓમાં કુપોષણ તથા પોષક તત્ત્વોની ઊણપની સમસ્યા છે, તો બીજી તરફ મેદસ્વીતા, ડાયાબિટીસ અને હાઈ BP જેવી બીમારીઓ ઝડપથી વધી રહી છે. ઘણા લોકો પેટ ભરીને ખોરાક લે છે, છતાં શરીરને જરૂરી પ્રોટીન, વિટામિન અને મિનરલ્સ મળી શકતા નથી. આનું મોટું કારણ આપણી બદલાતી ખાવા-પીવાની આદતો છે. વધુ પડતું તેલ, મીઠું, ખાંડ અને પેકેજ્ડ ફૂડ આપણી થાળીનો હિસ્સો બનતા જાય છે, જ્યારે ફળ, શાકભાજી અને દાળ જેવી વસ્તુઓ ઓછી થઈ રહી છે. આની સાથે જ શારીરિક શ્રમ પણ પહેલાની સરખામણીએ ઘટી ગયો છે.
પોષણ માહ સામાન્ય લોકો માટે કેમ જરૂરી છે
ડૉક્ટરે જણાવ્યું કે પોષણ માહને સમજતા પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે ન્યૂટ્રિશન (પોષણ) શું છે. સામાન્ય રીતે લોકો ખોરાક લેવાને જ પોષણ સમજી લે છે, પરંતુ એવું નથી. ફક્ત પેટ ભરવું જરૂરી નથી, પરંતુ શરીરને યોગ્ય માત્રામાં જરૂરી પોષક તત્ત્વો મળવા પણ જરૂરી છે. બાળકો માટે યોગ્ય પોષણ ગ્રોથ અને ડેવલપમેન્ટ (વિકાસ) માટે જરૂરી છે, જ્યારે મોટા લોકો માટે આ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા અને અનેક બીમારીઓથી બચાવવામાં મદદ કરે છે.
સપ્ટેમ્બરમાં ઉજવવામાં આવે છે રાષ્ટ્રીય પોષણ માહ
ડૉ. જણાવે છે કે પોષણ જાગૃતિની શરૂઆત પહેલાં એક દિવસથી થઈ હતી. ત્યારબાદ 1982માં પહેલી સપ્ટેમ્બરને પોષણ સપ્તાહ તરીકે ઉજવવામાં આવ્યો હતો. પાછળથી વર્ષ 2018માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં તેને એક સપ્તાહથી વધારીને આખા મહિનાનો કાર્યક્રમ બનાવવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી દર વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં રાષ્ટ્રીય પોષણ માહ ઉજવવામાં આવે છે. આનો હેતુ માત્ર કુપોષણ પર વાત કરવાનો નથી, પરંતુ વધુ પડતું વજન, મેદસ્વીતા અને ખોટી ખાવા-પીવાની આદતોથી થતી સમસ્યાઓ વિશે પણ લોકોને જાગૃત કરવાનો છે. પ્રયાસ એ છે કે પોષણ માત્ર સરકારનો કાર્યક્રમ ન રહેતાં જન આંદોલન બને અને દરેક પરિવાર પોતાના ખોરાક પ્રત્યે જાગૃત થાય.
પેટ ભરીને ખાધા પછી પણ થઈ શકે છે પોષણની ઊણપ
ડૉ. જણાવે છે કે પેટ ભરીને ખોરાક લીધા પછી પણ શરીરમાં પોષણની ઊણપ થઈ શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિએ કાર્બોહાઇડ્રેટ વધુ ખાધું, પરંતુ પ્રોટીન, વિટામિન અને મિનરલ્સ ઓછા લીધા, તો શરીરને પૂરતું પોષણ નહીં મળે. ખાસ કરીને બાળકો માટે પ્રોટીન અને અન્ય પોષક તત્ત્વો ગ્રોથ અને ડેવલપમેન્ટ માટે અત્યંત જરૂરી છે. તો બીજી તરફ જો ખોરાકમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટ અને કેલરી હોય, તો વજન વધી શકે છે. વજન વધવાની સાથે હાઈ BP, ડાયાબિટીસ અને ફેટી લીવર જેવી સમસ્યાઓનો ખતરો પણ વધી શકે છે.
મેદસ્વીતા અને ડાયાબિટીસ કેમ વધી રહ્યા છે
ડૉ.ના જણાવ્યા અનુસાર ભારતમાં ખાવા-પીવાની આદતોમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે. પહેલાં ઘરનો બનેલો ખોરાક વધુ ખાવામાં આવતો હતો, પરંતુ હવે બહારનું ખાવાનું અને ઓનલાઈન ફૂડ ઓર્ડર કરવાનો ટ્રેન્ડ વધી ગયો છે. ખોરાકમાં ફેટ અને કેલરી વધી રહ્યા છે, જ્યારે ફળ અને શાકભાજીનું પ્રમાણ ઘટતું જાય છે. આની સાથે શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ પણ ઘટી ગઈ છે. પહેલાં લોકો બજાર સુધી ચાલીને જતા હતા, પરંતુ હવે ટૂંકા અંતર માટે પણ વાહનનો ઉપયોગ કરે છે. આ જ બદલાવ ધીમે ધીમે મેદસ્વીતા, ડાયાબિટીસ અને હાઈ BP જેવી બીમારીઓને વધારી રહ્યો છે.
રોજની થાળી કેવી હોવી જોઈએ
ડૉ. જણાવે છે કે આપણી રોજની થાળી સંતુલિત હોવી જોઈએ. થાળીનો લગભગ અડધો હિસ્સો ફળ અને શાકભાજીનો હોવો જોઈએ. ચોથા ભાગમાં પ્રોટીન હોવું જોઈએ, જેમાં દાળ, પનીર અને અન્ય સારા પ્રોટીન સ્રોત સામેલ કરી શકાય છે. બાકીના ચોથા ભાગમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ એટલે કે રોટલી, ભાત કે અન્ય અનાજ રાખી શકાય છે. આની સાથે રોજ એક મૂઠ્ઠી નટ્સ પણ લઈ શકાય છે. દૂધ અને દહીંને પણ ડાયટમાં સામેલ કરી શકાય છે.
તેલ અને જંક ફૂડ પર પણ રાખવું પડશે ધ્યાન
ડૉ. કહે છે કે ખોરાકમાં તેલનું પ્રમાણ પણ નિયંત્રિત રાખવું જરૂરી છે. એક વ્યક્તિ માટે મહિનામાં લગભગ અડધો કિલો તેલ પૂરતું હોઈ શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના ખોરાકમાં તેલનું પ્રમાણ માત્ર 10 ટકા પણ ઓછું કરી દે છે, તો આ સારી શરૂઆત હોઈ શકે છે. આની સાથે જ જંક ફૂડ, સોડા અને જરૂરિયાત કરતાં વધુ ગળ્યા ખાદ્ય પદાર્થોનું સેવન ઓછું કરવું જરૂરી છે. સાચા પોષણનો અર્થ ઓછું ખાવાનું નથી, પરંતુ યોગ્ય માત્રામાં સાચી વસ્તુઓ ખાવાનું છે.
પોષણ માત્ર પેટ ભરવાનું નામ નથી
પોષણ માહનો સૌથી મોટો સંદેશ એ જ છે કે ખોરાક માત્ર પેટ ભરવા માટે નહીં, પરંતુ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે ખાવો જોઈએ. આપણી થાળીમાં પ્રોટીન, કાર્બોહાઇડ્રેટ, હેલ્ધી ફેટ, વિટામિન અને મિનરલ્સનું યોગ્ય સંતુલન હોવું જરૂરી છે. જો આજે આપણે આપણી થાળી પર ધ્યાન આપીશું અને રોજ થોડું ચાલવાની, કસરત કરવાની અને ઘરનો સંતુલિત ખોરાક ખાવાની આદત બનાવીશું… તો અનેક બીમારીઓથી બચવામાં મદદ મળી શકે છે.
