દોસ્તીના નામે દગો? ટ્રમ્પનું 'G2' એલાયન્સ ભારત માટે કેમ ખતરાની ઘંટી છે? જાણો બદલાતું વૈશ્વિક સમીકરણ
છેલ્લું અપડેટ : 18 Jun 2026
થોડા વર્ષો પહેલા સુધી ભારત અને અમેરિકાની દોસ્તીને 21 મી સદીની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી (Strategic Partnership) ગણાવવામાં આવતી હતી. અમેરિકા ખુલ્લેઆમ સ્વીકારતું હતું કે ચીનની વધતી તાકાતને સંતુલિત કરવા માટે ભારત તેનું સૌથી મહત્વનું સાથી છે. પરંતુ હવે વોશિંગ્ટનથી આવી રહેલા સંકેતો પૂર્વોત્તર અને દક્ષિણ એશિયામાં ભારતના હિતો માટે ચિંતાજનક સાબિત થઈ રહ્યા છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સતત 'G2' એટલે કે અમેરિકા અને ચીનની નવી ભાગીદારીની વાત કરી રહ્યા છે. આ સાથે જ અમેરિકાએ ઇન્ડો-પેસિફિકનું નામ બદલી નાખ્યું છે અને ભારતનો ખોટો નકશો પણ જાહેર કર્યો છે. આ માત્ર શબ્દોની રમત નથી, પણ ભારતને લઈને અમેરિકાની રણનીતિ બદલાઈ રહી હોવાનો આ પક્કો પુરાવો છે.
આખરે શું છે ટ્રમ્પનો આ 'G2' પ્લાન?
'G2' એટલે કે 'ગ્રુપ ઓફ ટુ' [Group of Two] કોઈ સત્તાવાર વૈશ્વિક સંસ્થા કે સંગઠન નથી, પરંતુ એક રાજકીય વિચાર છે.
-
મુખ્ય હેતુ: આ વિચાર હેઠળ દુનિયાની બે સૌથી મોટી આર્થિક અને લશ્કરી મહાસત્તાઓ—અમેરિકા અને ચીન—વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર પરસ્પર સમજૂતી કરીને સાથે મળીને નિર્ણયો લેશે.
-
ટ્રમ્પનું વલણ: અગાઉ ચીનને અમેરિકાનું સૌથી મોટું દુશ્મન ગણાવનારા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હવે ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે અંગત સંબંધો સુધારવા પર જોર આપી રહ્યા છે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથેની વાતચીતમાં પણ આ 'G2' નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે નવી દિલ્હી માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભારત માટે 'G2' કેમ મોટો માથાનો દુખાવો છે?
ભારતની વિદેશ નીતિ હંમેશાં 'મલ્ટીપોલર વર્લ્ડ-મલ્ટીપોલર એશિયા' (Multipolar World - Multipolar Asia) એટલે કે બહુધ્રુવીય વિશ્વના સિદ્ધાંત પર ચાલે છે. ભારત ક્યારેય નથી ઈચ્છતું કે એશિયા કે દુનિયા પર માત્ર એક કે બે દેશોનો જ એકહથ્થુ અધિકાર હોય.
-
ક્વાડ (QUAD) નું નબળું પડવું: ચીનના પ્રભાવને રોકવા માટે ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ મળીને ક્વાડ [QUAD] ને મજબૂત કર્યું હતું. જો અમેરિકા પોતે જ ચીન સાથે સેટિંગ કરી લેશે, તો ક્વાડનું મહત્વ સાવ ઓછું થઈ જશે.
-
આર્થિક ફટકો (China Plus One ઈફેક્ટ): વૈશ્વિક કંપનીઓ ચીનના વિકલ્પ તરીકે ભારત તરફ વળી રહી હતી (એપલ જેવી કંપનીઓએ ભારતમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ શરૂ કર્યા). જો અમેરિકા-ચીનના સંબંધો સામાન્ય થઈ જશે, તો વિદેશી રોકાણ (Foreign Investment) ની બાબતમાં ભારતને મોટું નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે.
-
એકધ્રુવીય એશિયા [Unipolar Asia]: જો અમેરિકા ચીનને એશિયામાં વધુ મોકળું મેદાન આપશે, તો હિમાલય સરહદ (LAC) થી લઈને દક્ષિણ ચીન સાગર સુધી બેઇજિંગનો દબદબો અને ભારત પરનું દબાણ અસાધારણ રીતે વધી જશે.
પેસિફિક કમાન્ડ વિવાદ અને ભારતનો ખોટો નકશો
અમેરિકાના બે તાજેતરના નિર્ણયોએ ભારતના રાજદ્વારીઓ [Diplomats] ને ચોંકાવી દીધા છે:
-
'ઇન્ડો' શબ્દની બાદબાકી: વર્ષ 2018 માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જ ભારતના સન્માન અને મહત્વને રેખાંકિત કરવા માટે પોતાની સૈન્ય વિંગ 'યુએસ પેસિફિક કમાન્ડ' નું નામ બદલીને 'યુએસ ઇન્ડો-પેસિફિક કમાન્ડ' (US Indo-Pacific Command) કર્યું હતું. હવે ટ્રમ્પ સરકારે ફરીથી તેમાંથી 'ઇન્ડો' શબ્દ હટાવીને તેનું જૂનું નામ 'યુએસ પેસિફિક કમાન્ડ' (US Pacific Command) કરી દીધું છે, જે એક નકારાત્મક પ્રતીકાત્મક સંદેશ આપે છે.
-
નકશાનો વિવાદ (Map Controversy): પેન્ટાગન (Pentagon) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક સત્તાવાર નકશામાં પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) ને પાકિસ્તાનના ભાગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ ઘટના ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા (Territorial Integrity) નું સીધું ઉલ્લંઘન છે, જેની સામે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે કડક વિરોધ નોંધાવ્યો છે.
શું ભારત-અમેરિકાની દોસ્તી ખતમ થઈ રહી છે?
આ સવાલનો સીધો જવાબ 'ના' છે. બંને દેશો વચ્ચે ડિફેન્સ કોઓપરેશન (Defense Cooperation), સૈન્ય અભ્યાસ અને ઈન્ટેલિજન્સ શેરિંગ હજુ પણ ચાલુ જ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં કોઈ કાયમી મિત્ર કે શત્રુ નથી હોતું, બધું જ વ્યાપારિક હિતો અને સોદાબાજી પર ચાલે છે. ટ્રમ્પ સંસ્થાઓ (જેમ કે QUAD) ના બદલે પર્સનલ રિલેશન્સ અને સીધી ડીલ પર વધુ ભરોસો રાખે છે.
બદલાતા માહોલમાં ભારતનો નવો 'માસ્ટરપ્લાન'
અમેરિકાના બદલાતા વલણને પારખીને ભારતે પણ પોતાની વિદેશ નીતિમાં મોટો ગિયર ચેન્જ કર્યો છે: