વસ્તી ગણતરી 2027નો પ્રથમ તબક્કો આજથી 8 રાજ્યોમાં શરૂ, રાષ્ટ્રપતિ, પીએમ અને ગૃહમંત્રીએ સ્વ-ગણતરી પ્રક્રિયામાં ભાગ લીધો
છેલ્લું અપડેટ : 02 Apr 2026
વસ્તી ગણતરી 2027નો પ્રથમ તબક્કો આજથી શરૂ થયો છે. આ ભારતની પહેલી વસ્તી ગણતરી છે જેમાં સ્વ-ગણતરી સુવિધાનો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન અને ગૃહમંત્રીએ વ્યક્તિગત રીતે ભાગ લીધો હતો. પહેલા જ દિવસે, આશરે 55,000 ઘરોએ આ સુવિધાનો લાભ લીધો હતો. આ પહેલ ભારતની વિકાસ યાત્રાને વેગ આપશે અને ડેટા ગોપનીયતા સુનિશ્ચિત કરશે.
દેશની સૌથી મોટી વહીવટી અને આંકડાકીય કવાયત વસ્તી ગણતરી 2027નું ઔપચારિક લોન્ચ આજે થયું. આ વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી ગણતરી કામગીરી હશે. તેના પ્રથમ તબક્કા માટે, કેન્દ્ર સરકારે હાઉસ લિસ્ટિંગ ઓપરેશન (HLO) - જેમાં ઘરોની યાદી અને ગણતરીનો સમાવેશ થાય છે - સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ ફોર્મેટમાં હાથ ધરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ભારતના ઇતિહાસમાં આ પહેલી વસ્તી ગણતરી છે જેમાં સ્વ-ગણતરી સુવિધા આપવામાં આવી છે. આ સંદર્ભમાં, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી.પી. રાધાકૃષ્ણન અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પોતપોતાના સ્વ-ગણતરી પૂર્ણ કરી અને દેશના નાગરિકોને આ પ્રક્રિયામાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા અપીલ કરી હતી.
રાષ્ટ્રપતિએ સ્વ-ગણતરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી
રાષ્ટ્રપતિ કાર્યાલય અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ બુધવારે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં વસ્તી ગણતરી 2027 માટે સ્વ-ગણતરી પહેલમાં ભાગ લીધો હતો. 'X' પરની એક પોસ્ટમાં, કાર્યાલયે જણાવ્યું હતું કે મુર્મુએ ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહન, ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનર મૃત્યુંજય કુમાર નારાયણ અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓની હાજરીમાં સત્તાવાર પોર્ટલ પર તેમના ઘરની વિગતો દાખલ કરી હતી.
એક સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી.પી. રાધાકૃષ્ણને બુધવારે ઉપરાષ્ટ્રપતિના નિવાસસ્થાને વસ્તી ગણતરી 2027 માટે ઓનલાઈન સ્વ-ગણતરી ફોર્મ પણ ભર્યું હતું. ઉપરાષ્ટ્રપતિએ રહેવાસીઓને સ્વ-ગણતરી પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવા અને તેમના સંબંધિત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા સૂચિત સમયગાળા દરમિયાન સત્તાવાર વેબ પોર્ટલ દ્વારા તેમના ઘરની વિગતો ઓનલાઈન સબમિટ કરવા વિનંતી કરી.
વડાપ્રધાન મોદી અને શાહે સ્વ-ગણતરી ફોર્મ ભર્યા
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બુધવારે વસ્તી ગણતરી 2027 ના પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત સાથે સ્વ-ગણતરી પણ પૂર્ણ કરી. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે બુધવારે જાહેરાત કરી હતી કે, વસ્તી ગણતરી 2027 ના પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત નિમિત્તે, તેમણે દિલ્હીમાં તેમના નિવાસસ્થાન માટે ગૃહ ગણતરી પ્રક્રિયા હેઠળ સ્વ-ગણતરી ફોર્મ ભર્યું છે.તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ કવાયત ભારતની વિકાસ યાત્રાને વેગ આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે અને સરકારી યોજનાઓના લાભો દરેક નાગરિક સુધી અસરકારક રીતે પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરશે.
પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત 8 રાજ્યોમાં
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને શાહે સ્વ-ગણતરી ફોર્મ 2027ના પ્રથમ તબક્કામાં ભર્યું છે, જે હાલમાં આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. આમાં આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, ગોવા, કર્ણાટક, લક્ષદ્વીપ, મિઝોરમ, ઓડિશા, સિક્કિમ, તેમજ દિલ્હીના NDMC અને દિલ્હી કેન્ટોનમેન્ટ વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલો અનુસાર, પહેલા જ દિવસે આશરે 55,000 પરિવારોએ સ્વ-ગણતરી સુવિધાનો લાભ લીધો હતો, જે આ પહેલ અંગે વધતી જતી લોકજાગૃતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
સ્વ-ગણતરી એ 16 પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ એક સુરક્ષિત, વેબ-આધારિત સુવિધા છે. નાગરિકો તેમના મોબાઇલ નંબર અને મૂળભૂત વિગતોનો ઉપયોગ કરીને પોર્ટલ - se.census.gov.in - માં લોગ ઇન કરીને પોતાની માહિતી જાતે ભરી શકે છે. ફોર્મ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા પછી, એક અનન્ય સ્વ-ગણતરી ID (SE ID) જનરેટ થાય છે, જે પછીથી ગણતરીકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતી ચકાસણી પ્રક્રિયા દરમિયાન શેર કરવામાં આવશે.
વસ્તી ગણતરીના પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન, રહેઠાણની સ્થિતિ, ઘરગથ્થુ સુવિધાઓ, ઉપલબ્ધ સંસાધનો અને સંપત્તિઓ અંગે વિગતવાર માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ માટે, 33 પ્રશ્નોનો સમૂહ સૂચિત કરવામાં આવ્યો છે - એવા પ્રશ્નો જે ભવિષ્યની સરકારી નીતિઓ અને યોજનાઓના નિર્માણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવા માટે તૈયાર છે.
છ મહિના સુધી ચાલશે પ્રથમ તબક્કો
વસ્તી ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો ૧ એપ્રિલથી ૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધી ચાલશે—જે કુલ છ મહિનાનો સમયગાળો ધરાવે છે. દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશે ૩૦ દિવસની સમયમર્યાદામાં તેમના સંબંધિત અધિકારક્ષેત્રમાં સર્વેક્ષણ પૂર્ણ કરવું જરૂરી છે. આ કવાયતની એક નોંધપાત્ર વિશેષતા એ છે કે, પ્રથમ વખત, ઘરે-ઘરે જઈને સર્વેક્ષણ શરૂ થાય તે પહેલાં સ્વ-ગણતરી માટે ૧૫ દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે; આ દેશના કોઈપણ સામાન્ય નાગરિકને સ્વેચ્છાએ તેમની માહિતી અગાઉથી, પોતાની સુવિધા મુજબ સબમિટ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
આ ઓનલાઈન વસ્તી ગણતરી પહેલના સંદર્ભમાં, સરકારે ડેટા સુરક્ષા અને ગોપનીયતા પર મજબૂત ભાર મૂક્યો છે. સરકારે સ્પષ્ટપણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, ૧૯૪૮ ની જોગવાઈઓ હેઠળ એકત્રિત કરવામાં આવેલ તમામ ડેટા સખત ગુપ્ત રહેશે. ડિજિટલ ફ્રેમવર્ક મજબૂત ડેટા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે અદ્યતન એન્ક્રિપ્શન પ્રોટોકોલ અને બહુ-સ્તરીય પ્રમાણીકરણ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે.
વસ્તી ગણતરી ફક્ત આંકડાઓનું સંકલન નથી; તેના બદલે, તે આગામી દાયકાની વિકાસ યોજનાઓ માટે પાયાના પાયા તરીકે કામ કરે છે. સરકારે તેના નાગરિકોને સ્વ-ગણતરી વિકલ્પનો ઉપયોગ કરીને અથવા ગણતરીકારોને તેમનો સંપૂર્ણ સહયોગ આપીને આ રાષ્ટ્રીય અભિયાનમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા અપીલ કરી છે. વિશ્વના સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા રાષ્ટ્ર માટે, આ "વસ્તી ગણતરી-2027" માત્ર વહીવટી કાર્યક્ષમતાનો પુરાવો જ નહીં પરંતુ "ડિજિટલ ઇન્ડિયા" ના વિઝનને સાકાર કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું પણ બનવાનું વચન આપે છે.