"અભેદ્ય બનશે દરિયાઈ સરહદ" પીએમ મોદીના હસ્તે 3 સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજોને ભારતીય નૌસેનામાં કરાયા સામેલ!
છેલ્લું અપડેટ : 21 Jun 2026
ભારતીય નૌસેના આ અઠવાડિયે ઇતિહાસ રચવા જઈ રહી છે. દેશની દરિયાઈ તાકાતને વધુ મજબૂત કરવા માટે કોલકાતામાં એકસાથે ત્રણ આધુનિક યુદ્ધ જહાજો આઈએનએસ દૂનાગિરી, આઈએનએસ અગ્રે અને આઈએનએસ સંશોધકને નૌસેનામાં કમીશન કરવામાં આવી રહ્યા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ અત્યંત ખાસ કાર્યક્રમમાં કેન્દ્ર સરકારના મોટા મંત્રીઓની સાથે-સાથે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ સામેલ થયા હતા. ભારતીય નૌસેનાના ઇતિહાસમાં આ માત્ર બીજી એવી તક છે જ્યારે ત્રણ મોટા અને આધુનિક યુદ્ધ જહાજો એકસાથે દેશની સેવામાં ઉતારવામાં આવી રહ્યા છે. આ પહેલા ગયા વર્ષે જાન્યુઆરીમાં મુંબઈમાં આવું કરવામાં આવ્યું હતું.
નૌસેનામાં કમીશન થવા જઈ રહેલા આ ત્રણેય યુદ્ધ જહાજો અલગ-અલગ કાર્યો માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે આ ત્રણેય મળીને કામ કરશે, ત્યારે ભારતીય નૌસેના માટે સમંદરમાં એક એવો અભેદ્ય સુરક્ષા કવચ તૈયાર થશે જેને ભેદવો દુશ્મનો માટે અશક્ય હશે.
1. INS દૂનાગિરી — ‘દુશ્મનના જહાજોનો કાળ’
આ એક સ્ટીલ્થ ગાઇડેડ મિસાઇલ ફ્રિગેટ છે. સ્ટીલ્થનો અર્થ એ છે કે તેની ડિઝાઇન એવી છે કે તે દુશ્મનના રડારની નજરમાં સરળતાથી આવતું નથી.
• નૌસેનાનું ઘાતક યુદ્ધજહાજ: આમાં ભારતની સૌથી ખતરનાક બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ, એડવાન્સ ટોર્પીડો લાગેલા છે. બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અવાજની ઝડપ કરતાં ત્રણ ગણી વધુ ઝડપે હુમલો કરે છે, જેને રોકવી કોઈપણ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટે લગભગ અશક્ય છે.
• હવાઈ સુરક્ષા: આમાં હવામાંથી આવતા દુશ્મનના લડાયક વિમાનો અને મિસાઇલોને હવામાં જ ઉડાવી દેવા માટે ‘સરફેસ-ટુ-એર મિસાઇલ’ (SAM) અને ક્લોઝ-ઇન વેપન સિસ્ટમ (CIWS) લાગેલા છે.
• ખાસ ટેકનિક: આ CODOG (Combined Diesel or Gas) સિસ્ટમ પર ચાલે છે. એટલે કે સામાન્ય સમયમાં તે કરકસરયુક્ત ડીઝલ એન્જિન પર ચાલે છે, પરંતુ જરૂર પડ્યે તેના ગેસ ટર્બાઇન ચાલુ થઈ જાય છે જે તેને અચાનક ખૂબ જ તેજ ગતિ આપી દે છે.
2. INS અગ્રે— ‘પનડુબ્બીઓનો સાઇલન્ટ કિલર’
આ એક એન્ટી-સબમરીન શેલો વોટર ક્રાફ્ટ (ASW-SWC) છે. તેને ખાસ કરીને ઓછા ઊંડા પાણીમાં એટલે કે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં છુપાઈને હુમલો કરતી દુશ્મનની સબમરીનોને શોધીને મારવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
• દુશ્મનનો સફાયો: પાકિસ્તાન ચીનની મદદથી સતત પોતાની ‘હેંગોર-ક્લાસ’ સબમરીનોને મજબૂત કરી રહ્યું છે, જે ભારતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ઘૂસણખોરીની ફિરાકમાં રહે છે. INS અગ્રે તેમના માટે જ કાળ છે.
• હથિયાર: આમાં પાણીની નીચે સચોટ પ્રહાર કરનારા ટોર્પીડો અને ભારતમાં જ બનેલા એન્ટી-સબમરીન રોકેટ લોન્ચર્સ લાગેલા છે.
• શોધવાની ક્ષમતા: આમાં અત્યંત આધુનિક સોનાર સિસ્ટમ લાગેલી છે. સમંદરની નીચે પાણી ગમે તેટલું ધૂંધળું કે ઉથલપાથલ વાળું હોય, આ દુશ્મનની સબમરીનની હલકી સરસરાહટને પણ પકડી લે છે.
3. INS સંશોધક — ‘દરિયાની ત્રીજી આંખ’
આ સીધી રીતે મિસાઇલો દાગવાવાળું જહાજ નથી, પરંતુ એક હાઇડ્રોગ્રાફિક સર્વે શિપ છે. પરંતુ યુદ્ધના સમયે તેની ભૂમિકા સૌથી ઘાતક સાબિત થાય છે.
• અત્યંત જરૂરી હથિયાર: કોઈપણ યુદ્ધપોત કે સબમરીનને સમંદરની અંદર ઝડપથી આગળ વધવા માટે ત્યાંના રસ્તાઓ, પહાડો અને પાણીની ઊંડાઈની સચોટ માહિતી હોવી જોઈએ. INS સંશોધક આ જ કામ કરે છે. આ સમંદરની નીચેનો આખો ‘ગુગલ મેપ’ તૈયાર કરે છે.
• હાઇ-ટેક ગેજેટ્સ: આ જહાજ AUVs (Autonomous Underwater Vehicles) અને ROVs (Remotely Operated Vehicles)થી સજ્જ છે. આ પાણીની નીચે માણસો વગર ચાલતા રોબોટિક ડ્રોન છે, જે સમુદ્રના તળિયાની (Seabed) હાઇ-રિઝોલ્યુશન મેપિંગ કરે છે.
• ઘાતક રોલ: તેના દ્વારા તૈયાર કરાયેલા સચોટ ચાર્ટ્સ અને મેપ્સની મદદથી જ ભારતીય નૌસેનાના બાકીના યુદ્ધ જહાજો અને સબમરીનો દુશ્મનના વિસ્તારમાં ભટક્યા વગર અને પોતાની લોકેશન લીક કર્યા વગર સચોટ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરી શકે છે.
ભારતની વધશે ધાક એક લાઇનમાં કહીએ તો INS દૂનાગિરી સમંદરની સપાટી અને આકાશ પર રાજ કરશે, INS અગ્રે પાણીની નીચે છુપાયેલા દુશ્મનોને ખતમ કરશે, અને INS સંશોધક આ બંનેને આગળ વધવા માટે સમંદરનો સૌથી સુરક્ષિત અને સચોટ રસ્તો બતાવશે. આ ત્રણેય યુદ્ધપોતોના એકસાથે આવવાથી ભારતીય નૌસેનાની સપાટી પરથી થનારી લડાઈ (Surface Warfare), સબમરીન વિરોધી અભિયાનો (Anti-Submarine Operations) અને દરિયાઈ સર્વેક્ષણની ક્ષમતા ઘણી ગણી વધી જશે. આ પગલું હિંદ મહાસાગર અને ભારતીય દરિયાઈ સરહદોની સુરક્ષા માટે એક મોટું ગેમ-ચેન્જર માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ત્રણ સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજો એકસાથે સેનામાં કરાયા સામેલ
ત્રણ સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજોનું એકસાથે કમીશનિંગ, વડાપ્રધાન મોદીએ ભારતીય નૌસેનાને સમર્પિત કર્યું. ભારતીય નૌસેના આજે ત્રણ સ્વદેશી અને અત્યાધુનિક યુદ્ધ જહાજો દૂનાગિરી (Dunagiri), સંશોધક (Sanshodhak) અને અગ્રે (Agray)ને એકસાથે પોતાના કાફલામાં સામેલ કરવા જઈ રહી છે. આ કમીશનિંગ સમારોહની અધ્યક્ષતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી કરશે. ભારતીય નૌસેનાના જણાવ્યા અનુસાર, આ ત્રણેય મલ્ટી-રોલ અને યુદ્ધ માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર પ્લેટફોર્મ છે, જે દેશની દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષમતાઓને નવી મજબૂતી આપશે.