અખિલેશ યાદવના 'PDA' ફોર્મ્યુલા સામે NDAની ત્રિપુટી મેદાનમાં, કેશવ-રાજભર-નિષાદનો જોરદાર મોરચો
છેલ્લું અપડેટ : 19 Jun 2026
ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીની ભલે હજુ સત્તાવાર જાહેરાત ન થઈ હોય, પરંતુ રાજકીય બિસાત અત્યારથી જ બિછાવા લાગી છે. લોકસભા ચૂંટણીમાં સમાજવાદી પાર્ટી (સપા) 'PDA' (પછાત, દલિત, લઘુમતી) સમીકરણ દ્વારા ભાજપને માત આપવામાં સફળ રહી હતી. હવે ચૂંટણીનો ગરમાવો વધતાં જ ડેપ્યુટી સીએમ કેશવ પ્રસાદ મૌર્ય, સંજય નિષાદ અને ઓમ પ્રકાશ રાજભરની ત્રિપુટીએ અખિલેશ યાદવ સામે મોરચો ખોલી દીધો છે અને સપાના 'PDA ફોર્મ્યુલા'ને કઠેડામાં ઊભો કર્યો છે.
અખિલેશ યાદવ ૨૦૨૪ના ફોર્મ્યુલાના આધારે જ 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી લડવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. સપાનો પ્રયાસ PDA સાથે બ્રાહ્મણ મતોને જોડવાનો છે. આ સિવાય, અખિલેશ યાદવ આજકાલ 'વિઝન ઇન્ડિયા' દ્વારા ભાજપની કોર વોટબેંક ગણાતા વેપારીઓને પોતાના પક્ષમાં કરવાની રણનીતિ પર કામ કરી રહ્યા છે.
સપા એક મજબૂત સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ સાથે મેદાનમાં ઉતરવા માંગે છે, જેને સમજીને ભાજપે પોતાના ઓબીસી (OBC) નેતાઓની આખી ફોજ રાજકીય રણમાં ઉતારી દીધી છે. આ અંતર્ગત કેશવ પ્રસાદથી લઈને સંજય નિષાદ અને ઓમ પ્રકાશ રાજભર દરરોજ અખિલેશની રાજકીય કેમિસ્ટ્રી પર સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે.
અખિલેશ માટે માથાનો દુખાવો બન્યા રાજભર
યોગી સરકારમાં મંત્રી અને સુભાસપાના વડા ઓમ પ્રકાશ રાજભરે ૨૦૨૨માં સપા સાથે મળીને ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ સરકાર બન્યા બાદ તેઓ ભાજપ સાથે જોડાઈ ગયા હતા. તેઓ પૂર્વાંચલમાંથી આવે છે અને રાજભર સમાજનો મોટો ચહેરો માનવામાં આવે છે. ઓબીસીના મુદ્દે રાજભર હંમેશા આક્રમક રહે છે. ૨૦૨૪માં એનડીએ (NDA)ના બગડેલા સમીકરણોને સુધારવા માટે, ઓમ પ્રકાશ રાજભર એક તરફ સપામાં બળવાની ચિંગારી ભડકાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ અખિલેશના PDA પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે.
રાજભર દાવો કરી રહ્યા છે કે સપામાં ટૂંક સમયમાં જ મોટો બળવો થવાનો છે અને ઘણા લોકસભા સાંસદો અખિલેશ યાદવનો સાથ છોડી દેશે. આ માટે તેઓ ક્યારેક બલિયાના કોઈ નેતા તરફ તો ક્યારેક મુરાદાબાદના સાંસદ રૂચિ વીરા તરફ ઈશારો કરે છે. આ સાથે જ તેઓ સપાના PDA ફોર્મ્યુલાની મજાક ઉડાવતા કહી રહ્યા છે કે PDA નો અર્થ 'પીટ દેગા અહીર' (યાદવ મારશે) અને 'પીટ દેગા અલ્પસંખ્યક' (લઘુમતી મારશે) થાય છે.
ઓમ પ્રકાશ રાજભર કહે છે કે સપાના નેતાઓએ એ ભ્રમમાં ન રહેવું જોઈએ કે તેઓ દલિતો પર થતા અત્યાચારોના કિસ્સાઓ સાર્વજનિક નહીં કરે. તેમણે કહ્યું કે યુપી પોલીસના આંકડા દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં દલિતો અને શોષિતો પર અત્યાચાર ગુજારવામાં સૌથી વધુ યાદવ અને મુસ્લિમ લોકો જ આગળ છે. ઓપી રાજભર દલિત ઉત્પીડનના આંકડા પણ ગણાવી રહ્યા છે. આ રીતે રાજભર એ સાબિત કરવા માંગે છે કે દલિતો પર અત્યાચાર કરનારા યાદવ અને મુસ્લિમ છે, જે સપાની મુખ્ય વોટબેંક છે.
સંજય નિષાદ પણ સપા પર આક્રમક
યોગી સરકારમાં મંત્રી અને નિષાદ પાર્ટીના અધ્યક્ષ સંજય નિષાદ પણ ફ્રન્ટફૂટ પર આવી ગયા છે અને અખિલેશ યાદવ સામે મોરચો ખોલી દીધો છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે સપાના ઘણા મોટા નેતાઓ તેમના સંપર્કમાં છે. રાજભર કરતાં બે ડગલાં આગળ વધીને નિષાદ કહે છે કે સપાના ૨૫ સાંસદો અમારા સંપર્કમાં છે, જેના દ્વારા તેઓ સંકેત આપી રહ્યા છે કે સપામાં મોટો ભંગાણ થવાનો છે.
સંજય નિષાદ માત્ર સપામાં ફૂટની વાત નથી કરી રહ્યા, પરંતુ સપાના PDA ફોર્મ્યુલા પર પણ સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. સંજય નિષાદ કહે છે કે સપાએ PDA ના નામે પછાત વર્ગના અધિકારો પર ત્રાપ મારી છે. સમાજવાદી પાર્ટી માત્ર તુષ્ટિકરણની રાજનીતિ કરી રહી છે. તે દલિતો અને પછાતોના મત લઈને માત્ર મુસ્લિમો માટે કામ કરે છે.
મંત્રી સંજય નિષાદે કહ્યું હતું કે કેટલાક પક્ષો માત્ર એક ચોક્કસ વર્ગનો જ અવાજ ઉઠાવે છે, જેનો અર્થ યાદવ અને મુસ્લિમથી છે. તેઓ કહે છે કે PDAમાં નિષાદ, મઝવાર, ગોંડ અને ખરવાર જેવી અતિ પછાત જાતિઓની વાત અખિલેશ યાદવ નથી કરતા. આ રીતે સંજય નિષાદ દર્શાવી રહ્યા છે કે કેવી રીતે અખિલેશનું PDA માત્ર થોડીક જ જ્ઞાતિઓ પૂરતું સીમિત છે.
કેશવ મૌર્ય ઉઠાવી રહ્યા છે સવાલો
યુપીમાં ભાજપનો સૌથી મોટો ઓબીસી ચહેરો કેશવ પ્રસાદ મૌર્ય માનવામાં આવે છે. ભાજપ સાથે મૌર્ય, શાક્ય, સૈની અને કુશવાહા મતોને જોડવામાં તેમની ભૂમિકા ખૂબ મહત્વની રહી છે. આ જ કારણ હતું કે ૨૦૧૭માં ભાજપની સરકાર બની ત્યારે કેશવ મૌર્યને ડેપ્યુટી સીએમ બનાવવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૨માં ચૂંટણી હાર્યા બાદ પણ તેમને ડેપ્યુટી સીએમ પદે યથાવત રાખવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેમની જ્ઞાતિના મતો ભાજપથી છૂટા પડીને સપા તરફ ગયા છે. તેથી હવે કેશવ મૌર્ય આક્રમક રીતે સપાના PDA ફોર્મ્યુલા પર હુમલો કરી રહ્યા છે.
ડેપ્યુટી સીએમ કેશવ પ્રસાદ મૌર્યએ કહ્યું કે PDA નું અસલી નામ 'પરિવાર ડેવલપમેન્ટ એજન્સી' (Family Development Agency) છે. તેઓ આ ફોર્મ્યુલાને એક મોટો છેતરામણ અને દંભી રાજનીતિ ગણાવી રહ્યા છે. કેશવ મૌર્યનું કહેવું છે કે સપાનું 'PDA' માત્ર એક ચૂંટણી વ્યૂહરચના અને દગો છે, જેને વાસ્તવિકતા સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. સપા માત્ર યાદવ અને મુસ્લિમો માટે કામ કરે છે અને તે શરૂઆતથી જ દલિત વિરોધી રહી છે.
એનડીએની ત્રિપુટીએ અખિલેશની ચિંતા વધારી
કેશવ પ્રસાદ મૌર્ય ભાજપના મોટા નેતા અને રાજ્યમાં ઓબીસી ચહેરો છે. તેવી જ રીતે ઓમ પ્રકાશ રાજભર અને સંજય નિષાદ ભાજપના સહયોગી છે. આ ત્રણેય નેતાઓને ઓબીસી નેતા હોવાને કારણે જ રાજકીય મહત્વ મળ્યું છે. આ જ કારણ છે કે હવે આ ત્રણેય ઓબીસી નેતાઓએ અખિલેશ યાદવના PDA ફોર્મ્યુલાને નિશાન બનાવ્યો છે, કારણ કે તેઓ જાણે છે કે જો ૨૦૨૭માં અખિલેશ યાદવ PDA મતોને એકજૂથ રાખવામાં સફળ રહ્યા, તો ભાજપ માટે સત્તા બચાવવી મુશ્કેલ બની જશે.
સપાની આખી રણનીતિ ૨૦૨૭ની ચૂંટણી PDA ફોર્મ્યુલા પર જ લડવાની છે. તેથી જ કેશવ-રાજભર અને નિષાદની ત્રિપુટી સપાને દલિત અને ઓબીસી વિરોધી સાબિત કરવામાં લાગી ગઈ છે. આવી સ્થિતિમાં અખિલેશ યાદવ માટે પોતાના સમીકરણો બચાવવા પડકારજનક બની રહ્યા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે રાજકારણના આ ખેલમાં કોણ કોના પર ભારે પડે છે.