2/3 બહુમતી છતાં જઈ શકે છે સાંસદ પદ? બળવાખોરો પર લોકસભા સ્પીકર ઓમ બિરલા લેશે મોટો નિર્ણય
છેલ્લું અપડેટ : 25 Jun 2026
લોકસભાના આગામી મોનસૂન સત્ર (Monsoon Session) પહેલા સ્પીકર (Speaker) ઓમ બિરલા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) અને શિવસેના UBT નાબળવાખોર સાંસદોના પક્ષપલટા મામલે (Defection Case) મોટો ચુકાદો આપી શકે છે. ટીએમસી નેતા અભિષેક બેનર્જી અને શિવસેનાના અનિલ દેસાઈએ બાગી સાંસદોને ગેરલાયક (Disqualify) ઠેરવવાની માંગ કરી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જુલાઈના ત્રીજા સપ્તાહમાં શરૂ થઈ રહેલા સંસદ સત્ર પહેલા સ્પીકર આ અંગે કોઈ મોટો નિર્ણય લઈ શકે છે. આ માટે સંસદના કાનૂની અને બંધારણીય નિષ્ણાતો (Constitutional Experts) પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા (Anti-Defection Law) હેઠળ જૂના કેસો અને ઉદાહરણોની બારીકાઈથી સમીક્ષા કરી રહ્યા છે.
શું છે TMC ના બાગી સાંસદોનો આખો મામલો?
વર્ષ ૨૦૨૪ ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં (General Elections) ટીએમસીએ ૨૯ બેઠકો જીતી હતી, જેમાંથી હાલ એક બેઠક ખાલી છે.
૨૦ સાંસદોની બગાવત : પક્ષના ૨૦ સાંસદોએ બળવો કરીને પશ્ચિમ બંગાળની એક રજિસ્ટર્ડ પરંતુ બિન-માન્યતા પ્રાપ્ત પાર્ટી 'નેશનાલિસ્ટ સિટિઝન્સ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા' (NCPI) નો હાથ પકડ્યો છે.
NDA ને સમર્થન: આ બળવાખોર જૂથે લોકસભામાં અલગ બેઠક વ્યવસ્થા (Sitting Arrangement) માંગી છે અને નરેન્દ્ર મોદી સરકારને સમર્થન જાહેર કરીને એનડીએ (NDA) માં જોડાવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે.
ગેરલાયક ઠેરવવાની અરજી: TMC ના જનરલ સેક્રેટરી (General Secretary) અભિષેક બેનર્જીએ સ્પીકર ઓમ બિરલાને મળીને આ તમામ ૨૦ બળવાખોર સાંસદોને ગેરલાયક ઠેરવવા માટે અલગ-અલગ પિટિશન (Petitions) સબમિટ કરી છે.
શિવસેના (UBT) માં શું છે વિવાદ?
મહારાષ્ટ્રમાં ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેના (UBT) ના ટિકિટ પર ૯ સાંસદો ચૂંટાયા હતા, જેમાંથી ૬ સાંસદો મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેની શિવસેનામાં સામેલ થઈ ગયા છે. ઉદ્ધવ જૂથના નેતા અનિલ દેસાઈ અને અરવિંદ સાવંતે સ્પીકરને મળીને બંધારણીય જોગવાઈઓનું પાલન કરવાની અપીલ કરી છે.
તેમણે બળવાખોર સાંસદો દ્વારા સ્પીકરને અપાયેલા કોઈપણ લેખિત મેમોરેન્ડમની (Written Memorandum) નકલ માંગી હતી, જેના પર સ્પીકરે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાગીઓ તરફથી હજુ સુધી કોઈ લેખિત પત્ર મળ્યો નથી.
૨/૩ બહુમતી છતાં સાંસદ પદ કેમ જોખમમાં છે? (10th Schedule Rule)
TMC અને શિવસેના (UBT) બંને પક્ષોનો તર્ક છે કે બંધારણની ૧૦મી અનુસૂચિ (10th Schedule) મુજબ માત્ર સાંસદો કે ધારાસભ્યોના જૂથના પક્ષપલટાને કાનૂની માન્યતા મળી શકે નહીં:
પાર્ટીનું વિલય જરૂરી: પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ અયોગ્યતામાંથી રક્ષણ (Protection from Disqualification) ત્યારે જ મળે છે, જ્યારે મૂળ રાજકીય પક્ષનો (Political Party) ઓછામાં ઓછો બે-તૃતીયાંશ હિસ્સો અન્ય પક્ષમાં મર્જ (Merge) થાય.
માત્ર ધારાસભ્ય કે સાંસદ પક્ષ (Legislative Party) બદલી કોઈ પક્ષમાં ભળી ન શકે, પછી ભલે તેમની પાસે ૨/૩ બહુમતી કેમ ન હોય. જો સ્પીકર આ તર્ક સ્વીકારે તો આ તમામ બાગીઓનું પદ જઈ શકે છે.
સંસદમાં બેઠક વ્યવસ્થા બદલાશે: DMK એ પણ કરી અલગ માંગ
આગામી સત્ર માટે લોકસભા સચિવાલય (Lok Sabha Secretariat) બેઠકોની નવી વ્યવસ્થાનું આકલન કરી રહ્યું છે. તણાવ માત્ર આ બે પક્ષોમાં જ નથી:
DMK અને કોંગ્રેસ : દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (DMK) એ કોંગ્રેસ સાથેનું પોતાનું જૂનું ગઠબંધન (Alliance) તોડી નાખ્યું છે.
નવું જોડાણ: ડીએમકેએ હવે તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી સી. જોસેફ વિજયની પાર્ટી 'ટીવીકે' (TVK) સાથે ગઠબંધન કર્યું છે, જેના કારણે તેમણે પણ સંસદમાં કોંગ્રેસથી અલગ બેઠક ફાળવવાની માંગ કરી છે.
