VIDEO/ પુત્રવધૂને માત્ર ‘એડજસ્ટ કરો’ કહેવું દહેજ ઉત્પીડન નહીં: સુપ્રીમ કોર્ટની મોટી ટિપ્પણી
છેલ્લું અપડેટ : 27 May 2026
નવી દિલ્હી: Supreme Court of India એ દહેજ ઉત્પીડન (Dowry Harassment) સંબંધિત એક મહત્ત્વપૂર્ણ કેસમાં મોટું નિવેદન આપ્યું છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સાસરિયા પક્ષ દ્વારા વહુને માત્ર “તાલમેલ બેસાડો” અથવા “એડજસ્ટ કરો” કહેવું પોતે જ દહેજ ઉત્પીડન (IPC 498A) અથવા ઘરેલુ હિંસા (Domestic Violence) ગણાવી શકાય નહીં.
જસ્ટિસ Sanjay Karol અને જસ્ટિસ Nongmeikapam Kotiswar Singh ની બેન્ચે જણાવ્યું કે લગ્નજીવનના વિવાદોમાં કોઈ મજબૂત પુરાવા (Strong Evidence) વગર સમગ્ર સાસરિયા પરિવાર સામે સામાન્ય આરોપો લગાવવું કાયદાનો દુરુપયોગ (Misuse of Law) સમાન છે.
કોર્ટએ કહ્યું કે માત્ર સામાન્ય અને અસ્પષ્ટ આરોપોના આધારે પરિવારના દરેક સભ્યને કેસમાં ખેંચી શકાય નહીં. દરેક આરોપી સામે અલગ અને સ્પષ્ટ પુરાવા હોવા જરૂરી છે, જે તેમની સક્રિય સંડોવણી (Active Involvement) દર્શાવે.
“કાયદાનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ ન થવો જોઈએ”
સુપ્રીમ કોર્ટએ કહ્યું કે દહેજ અને ઘરેલુ હિંસા જેવા ગંભીર કેસોમાં પીડિત મહિલાના અધિકારોનું રક્ષણ જરૂરી છે, પરંતુ કાયદાનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત અથવા પારિવારિક ઝઘડા ઉકેલવા માટે “હથિયાર” (Weapon) તરીકે ન થવો જોઈએ.
કોર્ટએ વધુમાં ઉમેર્યું કે જો સાસરિયાઓએ માત્ર પતિનો પક્ષ લીધો હોય અથવા દંપતીને સંબંધમાં એડજસ્ટ થવાની સલાહ આપી હોય, તો તેને ગુનો માનવામાં આવી શકે નહીં.
હાઇકોર્ટનો આદેશ રદ
Madhya Pradesh High Court દ્વારા અગાઉ સાસરિયા પક્ષ સામે કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ આદેશ રદ કરતાં કહ્યું કે ફરિયાદમાં પૂરતા પુરાવા ન હોવાથી કાર્યવાહી આગળ વધારવી કાયદાનો દુરુપયોગ હતો.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ કેસ Guna, Madhya Pradesh નો છે. ફરિયાદી મહિલાના લગ્ન વર્ષ 2019માં થયા હતા. મહિલાએ જાન્યુઆરી 2023માં પોતાના પતિ અને સાસરિયા સામે દહેજ ઉત્પીડનનો કેસ નોંધાવ્યો હતો.
ફરિયાદ મુજબ, લગ્ન સમયે રોકડ દહેજ (Cash Dowry), દાગીના (Jewellery) અને ઘરેલુ સામાન લેવામાં આવ્યો હતો અને લગ્ન બાદ પણ પૈસાની માંગણી કરવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ મામલો હાઇકોર્ટ અને પછી સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો.
કોર્ટની મહત્ત્વપૂર્ણ નોંધ
સુપ્રીમ કોર્ટએ અંતમાં જણાવ્યું કે આવા કેસોમાં આરોપો “સ્પષ્ટ, ચોક્કસ અને પુરાવાથી સમર્થિત” હોવા જરૂરી છે. માત્ર પરિવારના તમામ સભ્યો પર સામાન્ય આરોપ લગાવવાથી ફોજદારી કાર્યવાહી (Criminal Proceedings) શરૂ કરી શકાય નહીં.
