VIDEO: ISROનો મોટો પ્લાન, આ વર્ષે જ માનવરહિત ગગનયાન મિશન લોન્ચ કરવાની તૈયારી
છેલ્લું અપડેટ : 05 Sept 2026
ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)એ ફરી એકવાર અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં મોટી સફળતા મેળવી છે. જિયોસિંક્રોનસ ઓર્બિટ સુધી ‘EOS-05’ ઉપગ્રહને સફળતાપૂર્વક પહોંચાડ્યા બાદ હવે ISROએ આગામી મહત્વાકાંક્ષી મિશન અંગે મોટો ખુલાસો કર્યો છે. ISROના પ્રમુખ વી. નારાયણને જણાવ્યું છે કે આ કેલેન્ડર વર્ષ દરમિયાન જ ભારતનું પ્રથમ માનવરહિત ગગનયાન (Gaganyaan) મિશન લોન્ચ કરવાની તૈયારીઓ ઝડપથી ચાલી રહી છે.
EOS-05નું સફળ પ્રક્ષેપણ
GSLV-F17 રોકેટે EOS-05 ઉપગ્રહને સફળતાપૂર્વક નિર્ધારિત કક્ષામાં પહોંચાડ્યો છે. પ્રક્ષેપણ બાદ માત્ર 18 મિનિટમાં રોકેટે ઉપગ્રહને સબ-જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (Sub-Geosynchronous Transfer Orbit)માં સ્થાપિત કર્યો હતો.
આ કક્ષા પૃથ્વીથી લગભગ 31 હજાર કિલોમીટર સુધીની ઊંચાઈએ પહોંચી હતી. સામાન્ય જિયોસિંક્રોનસ ઓર્બિટ લગભગ 36 હજાર કિલોમીટર ઊંચાઈએ હોય છે. અહીંથી EOS-05 ઉપગ્રહ પોતાની અંતિમ કક્ષા સુધી પહોંચવા માટે આગળની પ્રક્રિયા હાથ ધરશે.
GSLVએ બનાવ્યો નવો રેકોર્ડ
આ મિશનની ખાસ વાત એ પણ છે કે GSLV રોકેટે અત્યાર સુધીનું સૌથી ભારે પેલોડ (Payload) સફળતાપૂર્વક વહન કર્યું છે. EOS-05નું વજન લગભગ 2,367 કિલોગ્રામ છે.
રોકેટને ઉપગ્રહને 28,934 કિલોમીટરના નિર્ધારિત ઉચ્ચતમ બિંદુ સુધી પહોંચાડવાનું હતું, પરંતુ તેનાથી વધુ અંતર કાપીને રોકેટ લગભગ 31,026 કિલોમીટર સુધી પહોંચ્યું. આ સફળતા ISROની ટેકનિકલ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
હવે ગગનયાન પર નજર
ISRO પ્રમુખ વી. નારાયણને જણાવ્યું કે પ્રથમ માનવરહિત ગગનયાન મિશન માટે કામ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. ISROની ટીમ ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર અને અન્ય સંસ્થાઓ સાથે મળીને આ મિશનની તૈયારીઓમાં વ્યસ્ત છે.
માનવરહિત ગગનયાન મિશન ભારતના માનવ અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ (Human Spaceflight Programme) માટે મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણ સાબિત થશે. આ મિશન દ્વારા માનવીને અંતરિક્ષમાં મોકલતા પહેલાં રોકેટ, અવકાશયાન અને તેની સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓની ક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરવામાં આવશે.
અગાઉની નિષ્ફળતામાંથી શીખ્યું
ISROએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કેટલીક નિષ્ફળતાઓનો પણ સામનો કર્યો છે. 12 ઓગસ્ટ 2021ના રોજ GSLV-F10/EOS-03 મિશન ક્રાયોજેનિક તબક્કામાં ટેકનિકલ ખામીના કારણે નિષ્ફળ ગયું હતું. ત્યારબાદ જાન્યુઆરી 2026માં PSLV-C62/EOS-N1 મિશનમાં પણ સમસ્યા સર્જાઈ હતી.
આ નિષ્ફળતાઓમાંથી મળેલા અનુભવના આધારે ISROએ આગામી મિશનોમાં જરૂરી ફેરફારો કર્યા. EOS-05નું સફળ પ્રક્ષેપણ આ સુધારાઓની અસર દર્શાવે છે.
આ વર્ષે વધુ છ પ્રક્ષેપણનું લક્ષ્ય
વી. નારાયણને જણાવ્યું કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ISRO દ્વારા વધુ છ પ્રક્ષેપણ કરવાની યોજના છે. તેમાં નેવિગેશન ઉપગ્રહ NVS-03 સહિતના મહત્વપૂર્ણ મિશનો સામેલ છે.
આ સફળતા બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ISROની પ્રશંસા કરી છે. તેમણે EOS-05ના સફળ પ્રક્ષેપણને દેશ માટે ગૌરવની ક્ષણ ગણાવી અને કહ્યું કે આ ભારતની નવીનતા (Innovation), ઉત્તમ ટેકનિકલ ક્ષમતા અને વધતી અંતરિક્ષ શક્તિનું ઉદાહરણ છે.
કુલ મળીને, EOS-05નું સફળ પ્રક્ષેપણ ભારતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ માટે મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે. હવે સૌની નજર ગગનયાન મિશન પર છે. જો આ માનવરહિત મિશન સફળ રહેશે તો ભારતના માનવ અંતરિક્ષ અભિયાનને વધુ મજબૂત ગતિ મળશે.