VIDEO: UPI ચાર્જની પેટ્રોલ પંપો પર અસર... ઓનલાઈન પેમેન્ટને ‘NO’, કેશ લેવા પર ભાર
છેલ્લું અપડેટ : 19 Sept 2026
15 ઓક્ટોબર 2026થી ₹2,000થી વધુના ચોક્કસ UPI મર્ચન્ટ પેમેન્ટ (P2M) પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ થવાનો છે. આ નિર્ણયની અસર હવે પેટ્રોલ પંપો સહિત કેટલાક વ્યવસાયોમાં જોવા મળી રહી છે. રાજસ્થાનના અલવરમાં કેટલાક પેટ્રોલ પંપ અને સીએનજી સ્ટેશનો પર કેશ પેમેન્ટ (Cash Payment)ના પોસ્ટર લગાવવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
પેટ્રોલ પંપો પર કેશ પેમેન્ટના પોસ્ટર
અહેવાલ મુજબ, કેટલાક પેટ્રોલ પંપો પર ગ્રાહકોને ₹2,000થી વધુની UPI ચુકવણી ન કરવા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું છે. કેટલાક સ્થળોએ કેશમાં પેમેન્ટ કરવા માટે પણ સૂચના આપવામાં આવી રહી છે. આ સ્થિતિનું એક કારણ નવા MDR નિયમને લઈને વેપારીઓમાં રહેલી ચિંતા અને હજુ પણ કેટલીક બાબતો અંગેની મૂંઝવણ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
15 ઓક્ટોબરથી શું બદલાશે?
નવી વ્યવસ્થા મુજબ ₹2,000થી વધુના ચોક્કસ મર્ચન્ટ UPI વ્યવહારો પર સામાન્ય રીતે 0.4 ટકા MDR લાગુ થશે અને તેની મહત્તમ મર્યાદા ₹300 પ્રતિ વ્યવહાર રહેશે. જોકે ઈંધણ (Fuel), રેલવે, ટેલિકોમ અને વીમા જેવી કેટલીક કેટેગરી માટે અલગ ફ્લેટ MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
પેટ્રોલ પંપ પર 0.4 ટકા નહીં, ₹5 MDR
પેટ્રોલ-ડીઝલ ખરીદી માટે ₹2,000થી વધુની UPI ચુકવણી પર સામાન્ય 0.4 ટકા MDR લાગુ થવાને બદલે ફ્લેટ ₹5 MDR લાગુ થશે. એટલે કે ગ્રાહક પેટ્રોલ માટે ₹3,000 કે ₹10,000ની UPI ચુકવણી કરે, તો આ કેટેગરીમાં MDRની ગણતરી ટકાવારી પ્રમાણે નહીં પરંતુ નિશ્ચિત ₹5 તરીકે થશે.
ગ્રાહકો પાસેથી સીધો ચાર્જ વસૂલવાનો નથી
મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે MDR ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવાનો UPI ચાર્જ નથી. આ મર્ચન્ટ પેમેન્ટ સિસ્ટમમાં વેપારી તરફથી ચૂકવાતો ચાર્જ છે. સરકાર અને NPCIના જણાવ્યા મુજબ ગ્રાહકો માટે UPI પેમેન્ટની સામાન્ય સુવિધા ચાલુ રહેશે અને ગ્રાહક પાસેથી સીધો MDR વસૂલવાનો નિયમ નથી.
₹2,000 સુધીના UPI પેમેન્ટ પર MDR નહીં
₹2,000 સુધીના પાત્ર મર્ચન્ટ UPI વ્યવહારો પર MDR લાગશે નહીં. ઉપરાંત મિત્રો કે પરિવારના સભ્યોને કરવામાં આવતા વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) UPI ટ્રાન્સફર પણ ચાર્જમુક્ત રહેશે. એટલે નવા નિયમનો સીધો પ્રભાવ દરેક UPI વપરાશકર્તા પર પડશે એવું નથી.
નાના વેપારીઓને પણ રાહત
નવા માળખા હેઠળ પાત્ર નાના વેપારીઓ, જેઓ પોતાના UPI QR મારફતે મહિને ₹1 લાખ સુધીની રકમ મેળવે છે, તેમને શૂન્ય MDRની વ્યવસ્થા હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. તેથી દરેક નાના દુકાનદાર અથવા વેપારી પર આ ચાર્જ લાગશે નહીં.
પેટ્રોલ પંપ સંચાલકોમાં ચિંતા
પેટ્રોલ પંપ સંચાલકોનું કહેવું છે કે નવા નિયમને લઈને હજુ કેટલાક સ્પષ્ટ નિર્દેશોની રાહ જોવાઈ રહી છે. બીજી તરફ ગ્રાહકોમાં પણ UPI ચાર્જ અંગે મૂંઝવણ જોવા મળી રહી છે. કેટલાક ગ્રાહકો ₹2,000થી વધુની ચુકવણી ટાળવા માટે રકમને અલગ-અલગ વ્યવહારોમાં ચૂકવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
કેશ પેમેન્ટ વધશે?
પેટ્રોલ પંપો પર કેશ પેમેન્ટ અંગેના પોસ્ટર અને ગ્રાહકોને ઓનલાઈન ચુકવણી અંગે આપવામાં આવતી સૂચનાઓને કારણે ડિજિટલ પેમેન્ટના બદલે રોકડ વ્યવહાર વધવાની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે RBIના ડેપ્યુટી ગવર્નરે નવા MDRને કારણે મોટા પાયે લોકો કેશ તરફ પાછા ફરશે તેવી શક્યતા અંગે આશંકા વ્યક્ત કરી નથી.
વેપારીઓ પર ખર્ચ, ગ્રાહકો પર શું અસર?
નવા નિયમનો હેતુ સીધો ગ્રાહકો પાસેથી ચાર્જ વસૂલવાનો નથી. જોકે વેપારીઓ માટે MDR એક વધારાનો ખર્ચ બની શકે છે. વેપારીઓ જો આ ખર્ચને પોતાની કિંમત, સેવા અથવા પેમેન્ટની રીતમાં ફેરફાર દ્વારા સંભાળે તો તેનો પરોક્ષ પ્રભાવ ગ્રાહકોના અનુભવ પર પડી શકે છે. હાલ સરકારનો ભાર એ બાબત પર છે કે MDRનો સીધો બોજ ગ્રાહકો પર ન નાખવામાં આવે.