વડનગરથી ગાંધીનગર અને પછી દિલ્હી, કેવી રીતે બદલાતી ગઈ નરેન્દ્ર મોદીની સફર?
છેલ્લું અપડેટ : 17 Sept 2026
17 સપ્ટેમ્બર 1950ના રોજ ગુજરાતના વડનગરમાં જન્મેલા નરેન્દ્ર મોદીની રાજકીય સફર સીધી ચૂંટણીની રાજનીતિથી શરૂ થઈ નહોતી. બાળપણમાં પરિવારની ચાની દુકાનમાં મદદ કરવાથી લઈને યુવાનીમાં આધ્યાત્મિક પ્રવાસ, ત્યારબાદ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે જોડાણ અને પછી ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ના સંગઠનમાં વિવિધ જવાબદારીઓ સુધી તેમની સફર આગળ વધી હતી. લગભગ ત્રણ દાયકાના સંગઠનાત્મક અનુભવ બાદ 7 ઓક્ટોબર 2001ના રોજ તેમણે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા.
વડનગરમાં થયો બાળપણનો ઉછેર
નરેન્દ્ર મોદીનો જન્મ ઉત્તર ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લાના વડનગરમાં દામોદરદાસ મોદી અને હીરાબાના પરિવારમાં થયો હતો. વડાપ્રધાન કચેરીના સત્તાવાર જીવનપરિચય અનુસાર, તેમનું બાળપણ સામાન્ય આર્થિક પરિસ્થિતિમાં પસાર થયું હતું. પરિવારની ચાની દુકાનમાં તેઓ મદદ કરતા હતા અને અભ્યાસની સાથે અન્ય પ્રવૃત્તિઓમાં પણ રસ લેતા હતા.
વડનગરના વાતાવરણ અને સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારોનો તેમના યુવાન મન પર પ્રભાવ પડ્યો હોવાનું સત્તાવાર જીવનપરિચયમાં જણાવાયું છે. આ સમયગાળામાં આધ્યાત્મિકતા અને દેશસેવા પ્રત્યે તેમનો રસ વધ્યો હતો.
17 વર્ષની ઉંમરે ઘર છોડ્યું
લગભગ 17 વર્ષની ઉંમરે નરેન્દ્ર મોદીએ ઘર છોડીને ભારતના વિવિધ વિસ્તારોની યાત્રા શરૂ કરી હતી. સત્તાવાર જીવનકથા મુજબ, તેમણે લગભગ બે વર્ષ સુધી દેશના વિવિધ ભાગોની મુલાકાત લીધી અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓ તથા જીવનશૈલીને નજીકથી જોવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ સમયગાળામાં તેઓ રામકૃષ્ણ મિશન સાથે જોડાયેલા સ્થળોએ પણ ગયા હતા.
આધ્યાત્મિક પ્રવાસ દરમિયાન તેમણે બેલુર મઠ અને અલ્મોડા સહિતના સ્થળોની મુલાકાત લીધી હતી. બાદમાં તેઓ ગુજરાત પરત ફર્યા અને અમદાવાદ ગયા.
અમદાવાદમાં RSS સાથે જોડાણ
અમદાવાદમાં આવ્યા બાદ નરેન્દ્ર મોદી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે વધુ સક્રિય રીતે જોડાયા. સત્તાવાર જીવનપરિચય અનુસાર, 1972થી તેમણે RSSના પ્રચારક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું. તેમની દૈનિક કામગીરી વહેલી સવારે શરૂ થતી અને મોડી રાત સુધી ચાલતી હતી.
RSSમાં કામ દરમિયાન તેમને સંગઠન ઊભું કરવું, કાર્યકરો સાથે સંકલન કરવું અને વિવિધ વિસ્તારોમાં સંગઠનની કામગીરી સંભાળવા જેવી જવાબદારીઓ મળી. આ સમયગાળાએ તેમની સંગઠનાત્મક ભૂમિકા માટેનો આધાર તૈયાર કર્યો.
1970ના દાયકામાં આંદોલનો સાથે જોડાણ
1970ના દાયકામાં નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાત અને દેશના વિવિધ સામાજિક-રાજકીય આંદોલનો સાથે જોડાયા હતા. 1975માં દેશમાં કટોકટી (Emergency) લાગુ થયા બાદ તેઓ કટોકટી વિરોધી પ્રવૃત્તિઓમાં પણ સક્રિય રહ્યા હતા. વડાપ્રધાન કચેરીની સત્તાવાર જીવનકથામાં પણ કટોકટી દરમિયાન લોકશાહી પુનઃસ્થાપિત કરવાની ચળવળમાં તેમની ભાગીદારીનો ઉલ્લેખ છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ સંગઠનના કામ સાથે સતત જોડાયેલા રહ્યા અને ગુજરાતમાં વિવિધ વિસ્તારોની જવાબદારીઓ સંભાળતા ગયા.
1987માં BJPના સંગઠનમાં પ્રવેશ
નરેન્દ્ર મોદીના રાજકીય સંગઠનાત્મક જીવનમાં 1987નું વર્ષ મહત્વનું માનવામાં આવે છે. આ વર્ષે તેઓ ગુજરાત ભાજપ (BJP)ના સંગઠન સાથે જોડાયા અને મહાસચિવ તરીકે જવાબદારી સંભાળી. સત્તાવાર જીવનપરિચય અનુસાર, અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC)ની ચૂંટણીમાં ભાજપ માટે સંગઠનાત્મક કામગીરીમાં તેમની ભૂમિકા રહી હતી.
આ પછી ગુજરાતમાં પાર્ટીના સંગઠનને મજબૂત બનાવવા માટે તેઓ વિવિધ જવાબદારીઓ સંભાળતા રહ્યા. 1990ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ કોંગ્રેસ બાદ બીજી મોટી પાર્ટી બની હતી. 1995ની ચૂંટણીમાં ભાજપે 121 બેઠકો જીતી હતી. સત્તાવાર જીવનપરિચયમાં આ સમયગાળામાં નરેન્દ્ર મોદીની સંગઠનાત્મક જવાબદારી અને પાર્ટીના ચૂંટણી પ્રદર્શન વચ્ચેનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
ગુજરાતથી રાષ્ટ્રીય સંગઠન સુધી
1995 પછી નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરની જવાબદારીઓ પણ મળવા લાગી. તેઓ હરિયાણા અને હિમાચલ પ્રદેશમાં પાર્ટીની કામગીરી સાથે જોડાયા. ત્યારબાદ તેમને ભાજપના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ (Organisation) તરીકે પણ જવાબદારી મળી.
આ સમયગાળામાં તેમની કામગીરી ગુજરાત પૂરતી મર્યાદિત રહી નહોતી. પાર્ટીના સંગઠન અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાને લઈને રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ તેઓ સક્રિય બન્યા હતા. સત્તાવાર જીવનકથા અનુસાર, 1998ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન પણ તેમણે સંગઠનાત્મક જવાબદારી નિભાવી હતી.
આ રીતે વડનગરના સ્થાનિક જીવનથી શરૂ થયેલી તેમની સફર RSSના સંગઠનથી પસાર થઈને ભાજપના ગુજરાત સંગઠન અને ત્યારબાદ રાષ્ટ્રીય સંગઠન સુધી પહોંચી હતી.
2001માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા
સપ્ટેમ્બર 2001માં નરેન્દ્ર મોદીના રાજકીય જીવનમાં મોટો વળાંક આવ્યો. તેમને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે જવાબદારી સોંપવાનો નિર્ણય થયો અને 7 ઓક્ટોબર 2001ના રોજ તેમણે મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધો. વડાપ્રધાન કચેરીના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં પણ આ તારીખનો ઉલ્લેખ છે.
આ સમયે ગુજરાત 26 જાન્યુઆરી 2001ના કચ્છ ભૂકંપના ગંભીર નુકસાનમાંથી બહાર આવવાની પ્રક્રિયામાં હતું. પુનર્વસન (Rehabilitation), બાંધકામ અને વહીવટી પડકારો રાજ્ય સામે હતા. મુખ્યમંત્રી તરીકે નરેન્દ્ર મોદીના રાજકીય જીવનનો આ નવો તબક્કો હતો, કારણ કે અત્યાર સુધીની તેમની મુખ્ય ભૂમિકા સંગઠન અને પાર્ટી કાર્ય સાથે જોડાયેલી હતી.
સંગઠન કાર્યકરથી શાસનની જવાબદારી સુધી
નરેન્દ્ર મોદીની મુખ્યમંત્રી બનવા સુધીની સફર જોવામાં આવે તો તેમાં અનેક તબક્કા જોવા મળે છે—વડનગરનું બાળપણ, પરિવારની ચાની દુકાનમાં મદદ, આધ્યાત્મિક યાત્રા, અમદાવાદમાં RSS સાથે જોડાણ, પ્રચારક તરીકેનું સંગઠન કાર્ય, કટોકટી વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ, ગુજરાત ભાજપમાં જવાબદારી અને પછી રાષ્ટ્રીય સ્તરે પાર્ટી સંગઠનમાં ભૂમિકા.
2001માં મુખ્યમંત્રી બન્યા બાદ તેમની ભૂમિકા સંગઠન કાર્યકરથી સીધી સરકાર ચલાવવાની (Governance) જવાબદારીમાં પરિવર્તિત થઈ. વડાપ્રધાન કચેરીના જીવનપરિચય મુજબ, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમણે 2001થી આગળના વર્ષોમાં વહીવટ અને શાસનના ક્ષેત્રમાં કામ કર્યું.
આ રીતે 1950માં વડનગરથી શરૂ થયેલી નરેન્દ્ર મોદીની જાહેર જીવનની સફર પાંચ દાયકાથી વધુ સમય દરમિયાન અનેક તબક્કામાં આગળ વધી. 2001માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બનવું આ સફરનો એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક હતો, જ્યાંથી તેમની રાજકીય કારકિર્દી સંગઠનાત્મક રાજનીતિમાંથી રાજ્યના વહીવટ અને શાસનની ભૂમિકામાં પ્રવેશી.
દેશના વડાપ્રધાન સુધીની સફર
ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે નરેન્દ્ર મોદીએ 2001થી રાજ્યનું નેતૃત્વ કર્યું. ત્યારબાદ 2013માં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ તેમને લોકસભા ચૂંટણી માટે પાર્ટીના પ્રચાર અભિયાનની મુખ્ય જવાબદારી સોંપી. આ દરમિયાન તેઓ દેશભરમાં પાર્ટીના અભિયાનનો મુખ્ય ચહેરો બન્યા.
2014ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપે 543માંથી 282 બેઠકો જીતીને બહુમતી મેળવી. પરિણામ બાદ નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપના નેતા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા અને 26 મે 2014ના રોજ તેમણે ભારતના વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. આ સાથે તેઓ કેન્દ્રમાં સરકારના વડા બન્યા.
2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપે 303 બેઠકો જીતી અને નરેન્દ્ર મોદીએ ફરી વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને 240 બેઠકો મળી, જ્યારે રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક ગઠબંધન (NDA)એ સરકાર રચી. નરેન્દ્ર મોદીએ 9 જૂન 2024ના રોજ સતત ત્રીજી વખત વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા.