સીમાંકન બિલ માટે સરકાર બોલાવી શકે છે સંસદનું ખાસ સત્ર: લોકસભા બેઠકો વધારવાનો માસ્ટરપ્લાન
છેલ્લું અપડેટ : 05 Aug 2026
કેન્દ્ર સરકાર સીમાંકન (Delimitation) અને મહિલા અનામત (Women's Reservation) સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ સુધારા વિધેયકો (Amendment Bills) પસાર કરાવવા માટે સંસદનું વિશેષ સત્ર (Special Session of Parliament) બોલાવવા પર ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે.
હાલમાં ચાલી રહેલું ચોમાસું સત્ર (Monsoon Session) ૧૩ ઓગસ્ટે પૂર્ણ થવાનું છે. જોકે, ત્યારબાદ સત્રનું વિસર્જન (Prorogation) કરવામાં નહીં આવે, જેથી જરૂર પડે ત્યારે તાત્કાલિક ધોરણે સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવી શકાય.
૧૬ ઓગસ્ટથી ૩ દિવસનું ખાસ સત્ર શરુ થવાની શક્યતા (Special Session Plan)
મળતી માહિતી મુજબ, સરકાર બંને ગૃહ (Lok Sabha and Rajya Sabha) માં સુધારા વિધેયકો પસાર કરાવવા માટે જરૂરી બે-તૃતીયાંશ બહુમતી (Two-Thirds Majority) સુનિશ્ચિત કરવા કામ કરી રહી છે.
વિપક્ષને પ્રસ્તાવ: સરકારે કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી દળોને ૧૬, ૧૭ અને ૧૮ ઓગસ્ટ દરમિયાન વિશેષ સત્ર બોલાવવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો છે.
વિપક્ષનું વલણ: કોંગ્રેસે જણાવ્યું છે કે તેઓ વિપક્ષી ગઠબંધનના અન્ય સાથી પક્ષો સાથે ચર્ચા કર્યા બાદ આ અંગે પોતાનો નિર્ણય જણાવશે.
શું છે સીમાંકન બિલ-૨૦૨૬? (What is the Delimitation Bill 2026?)
ગત સત્રમાં સંસદમાં ત્રણ મુખ્ય વિધેયકો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, જેનો હેતુ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓને ૩૩ ટકા (૧/૩) અનામત આપવાનો અને દેશમાં નવેસરથી ચૂંટણી ક્ષેત્રોની સીમાઓ નક્કી કરવાનો છે.
સીમાંકન આયોગ (Delimitation Commission): આ બિલ દ્વારા એક નવું આયોગ બનશે, જે નવી વસ્તી ગણતરી (Latest Census Data) ના આધારે બેઠકોની સીમાઓ અને ફાળવણી નક્કી કરશે.
બેઠકોમાં મોટો વધારો: હાલમાં લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા ૧૯૭૧ ની વસ્તી ગણતરી પર આધારિત (૫૪૩ બેઠકો) છે. નવા સુધારા બાદ દેશમાં લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા વધારીને ૮૧૫ સુધી થઈ શકે છે, જ્યારે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે ૩૫ બેઠકો સાથે કુલ સંખ્યા ૮૫૦ સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે.
શું છે સીમાંકન બિલ?
ચૂંટણી લડવા માટેના વિસ્તારોની સીમાઓ (Constituency Boundaries) અને સંખ્યા નક્કી કરવાની કે બદલવાની પ્રક્રિયાને સીમાંકન કહેવામાં આવે છે.
જે-તે વિસ્તારની વસ્તી અને વસ્તી ગીચતા (Population Density) ના આધારે આ સરહદો નક્કી થાય છે. આ પ્રક્રિયા સ્થાનિક નગરપાલિકાના વોર્ડથી લઈને સંસદીય ક્ષેત્રો સુધી લાગુ પડે છે.
ભારતમાં સીમાંકનનો ઈતિહાસ (History of Delimitation in India)
૧૯૫૨: પ્રથમ સીમાંકન વખતે ૪૮૯ લોકસભા બેઠકો હતી.
૧૯૬૩: ૧૯૬૧ ની વસ્તી ગણતરીના આધારે બેઠકો વધીને ૫૨૨ થઈ.
૧૯૭૩: ૧૯૭૧ ની વસ્તીના આધારે ૫૪૩ બેઠકો નક્કી થઈ, જે આજે પણ યથાવત છે.
૨૦૦૨: ૨૦૦૨ માં સીમાંકન આયોગ બન્યું હતું, પરંતુ તેમાં માત્ર ચૂંટણી વિસ્તારોની સીમાઓ બદલાઈ હતી, કુલ બેઠકોની સંખ્યામાં વધારો કરાયો નહોતો.
જો આ વિધેયક પસાર થઈ જશે, તો નવી વસ્તીના આધારે તમામ રાજ્યોને મળતી બેઠકોનું સંતુલન ફરીથી સ્થાપિત થશે અને મહિલા અનામત પણ ઝડપથી અમલી બની શકશે.
