SIR અંગે ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદ? અહેવાલો પર ચૂંટણી પંચની પ્રતિક્રિયા

ચૂંટણી પંચની SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન) પ્રક્રિયા અંગે *ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ*ના અહેવાલમાં થયેલા ખુલાસા બાદ રાજકીય હોબાળો મચી ગયો છે. દરમિયાન, ચૂંટણી પંચના સૂત્રોએ દાવો કર્યો છે કે તમામ નિર્ણયોજેમાં SIRનો પણ સમાવેશ થાય છેસર્વસંમતિથી અને બંને ચૂંટણી કમિશનરો તથા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની મંજૂરીથી લેવામાં આવ્યા હતા. અહેવાલ મુજબ, SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન બે ચૂંટણી કમિશનરોએ અનેક મુદ્દાઓ પર વાંધા ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે ૧૦ મહિનાના ગાળામાં ૧૪ વખત પોતાના વાંધા નોંધાવ્યા હતા.ઉલ્લેખનીય છે કે ચૂંટણી પંચના મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોની બનેલી પેનલ દ્વારા લેવામાં આવે છે. આ કમિશનરોમાંથી બેસુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએવાંધા ઉઠાવ્યા હતા. જ્ઞાનેશ કુમાર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર છે.અહેવાલ મુજબ, વાંધાઓને અવગણવામાં આવ્યા હતા અને બહુમતીના આધારે મતદાન માટે નિર્ણયો પંચ સમક્ષ મૂકવામાં આવ્યા ન હતા.

 

કોંગ્રેસ પક્ષે આ ખુલાસા પર તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આપી છે. પક્ષના મહાસચિવ જયરામ રમેશે જણાવ્યું હતું કે આજે બપોરે ૧ વાગ્યે તેમના સાથીદાર ડૉ. અભિષેક સિંઘવી INC વતી મીડિયા સાથે વિગતવાર વાતચીત કરશે. તેઓ એક અગ્રણી રાષ્ટ્રીય અખબારમાં પ્રકાશિત થયેલા સનસનીખેજ ખુલાસાઓ પર ચર્ચા કરશે, જેમાં વિગતવાર જણાવવામાં આવ્યું છે કે કેવી રીતે CEC (મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર) એ ભારતના ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા અને નિષ્પક્ષતાને નબળી પાડી છે. 'X' (અગાઉનું ટ્વિટર) પરની એક પોસ્ટમાં કોંગ્રેસે જણાવ્યું હતું કે, "ફરિયાદમાં સ્પષ્ટપણે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે બે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીને મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો વિશે માહિતગાર રાખવામાં આવતા નથી. તેમની સાથે કોઈ પરામર્શ કરવામાં આવતો નથી. તેમની જાણ કે તેમના અભિપ્રાય વિના નિર્ણયો લેવામાં આવી રહ્યા છે. આ ૧૪ ફરિયાદો મુખ્યત્વે SIR, ફોર્મ ૬માં ફેરફારો, નવા મતદાર નોંધણી, મતદાર યાદીમાં નામો ઉમેરવા અને દૂર કરવા, નામ પુનઃસ્થાપિત કરવાના આદેશો સામેની અપીલો, મતદાર યાદીની સુરક્ષા અને ચૂંટણી પંચની કામગીરીને લગતી છે. આ ફરિયાદો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ત્રણ સભ્યોના ચૂંટણી પંચમાં માત્ર જ્ઞાનેશ કુમારનું જ વર્ચસ્વ ચાલે છે."

 

સુપ્રિયા સુલેએ શું કહ્યું?

 

દરમિયાન, NCP (SP)ના સાંસદ સુપ્રિયા સુલેએ ટિપ્પણી કરી હતી કે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત આઘાતજનક છે. "હું આશ્ચર્યચકિત છું. જુઓ, ઉદ્ધવજીની પાર્ટીએ ચૂંટણી પંચના નિર્ણયોનો સામનો કર્યો છે અને અમે પણ... દરેક વ્યક્તિ પાસે એક મત છે; તમારી પાસે એક મત છે અને મારી પાસે પણ એક મત છે. બંધારણે આપણને સમાનતાનો અધિકાર આપ્યો છે. તેણે આપણને ખાતરી આપી હતી કે આ દેશ પ્રગતિ કરશે."

 

ચૂંટણી પંચમાં અગાઉ પણ અસંમતિ નોંધાવવામાં આવી 

ચૂંટણી પંચના ઇતિહાસમાં આ પહેલીવાર નથી કે જ્યારે કોઈ કમિશનરે બહુમતી અભિપ્રાયથી અલગ વલણ અપનાવ્યું હોય. ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન, તત્કાલીન ચૂંટણી કમિશનર અશોક લવાસાએ આદર્શ આચાર સંહિતાના ભંગની કેટલીક ફરિયાદો - જેમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા આપવામાં આવેલા ભાષણોનો પણ સમાવેશ થતો હતો - અંગે તેમના સાથીદારો કરતાં અલગ મત વ્યક્ત કર્યો હતો.
૨૦૦૯માં, સોનિયા ગાંધીને ગેરલાયક ઠેરવવાના કથિત મુદ્દે તત્કાલીન મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એન. ગોપાલાસ્વામીએ ચૂંટણી કમિશનરો એસ.વાય. કુરેશી અને નવીન ચાવલા કરતાં અલગ અભિપ્રાય ધરાવ્યો હતો. આ કિસ્સાઓમાં, પંચની અંદર અસંમતિનો મત નોંધવાની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

આજે ચૂંટણી પંચ એ ત્રણ સભ્યોનું બનેલું એક મંડળ છે, પરંતુ શરૂઆતમાં આવું નહોતું. ૧૯૫૦માં તેની રચના સમયે, તે માત્ર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર ધરાવતું એક-સભ્યનું મંડળ હતું. ૧૯૫૦થી ૧૯૮૯ સુધી પંચે આ વ્યવસ્થા હેઠળ કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.