VIDEO: ધર્માંતરણ કરનારા આદિવાસીઓ અનામતમાંથી થઈ શકે છે બહાર, મહારાષ્ટ્રમાં મોટો રાજકીય ગરમાવો
છેલ્લું અપડેટ : 19 Jul 2026
મહારાષ્ટ્ર સરકારે એક અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દે મોટો નિર્ણય લઈને રાજ્યના રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. રાજ્ય સરકારે ૨૭ સભ્યોની એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ (High-Level Committee) ની રચના કરી છે. આ સમિતિ એ બાબતની સમીક્ષા અને તપાસ કરશે કે અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના જે સભ્યોએ અન્ય ધર્મ અપનાવી લીધો છે, તેમને અનામત અને અન્ય સરકારી લાભો મળવા જોઈએ કે નહીં. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અને ભાજપ (BJP) નો એક વર્ગ લાંબા સમયથી આ માંગ ઉઠાવી રહ્યો હતો.
આદિવાસી વિકાસ મંત્રી કરશે અધ્યક્ષતા
રાજ્યના આદિવાસી વિકાસ વિભાગ (Tribal Development Department) દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આદેશ અનુસાર, આ સમિતિની અધ્યક્ષતા આદિવાસી વિકાસ મંત્રી અશોક ઉઇકે કરશે. આ કમિટી ધર્માંતરણ (Religious Conversion) બાદ એસટી સમુદાયને મળતા લાભો અંગેની બંધારણીય અને કાનૂની સ્થિતિની ઊંડી તપાસ કરશે. આ સાથે તે કેન્દ્ર સરકાર અને અન્ય રાજ્યોના નિયમોનો અભ્યાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર સરકારને પોતાની ભલામણો (Recommendations) સોંપશે.
SC અને ST ના કાયદામાં મોટો તફાવત
કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે, અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) નો મામલો કાયદાકીય રીતે એકબીજાથી તદ્દન અલગ છે. બંધારણના આદેશ મુજબ દલિતો (SC) માટે અનામતની વ્યવસ્થા સીધી રીતે ધર્મ સાથે જોડાયેલી છે, જેમાં માત્ર હિન્દુ, શિખ અને બૌદ્ધ ધર્મના લોકોને જ સ્થાન મળ્યું છે. તેનાથી વિપરીત, એસટી (ST) માટે કોઈ ધાર્મિક મર્યાદા નથી. બંધારણના આર્ટિકલ 342 (Article 342) મુજબ, કોઈ પણ આદિવાસી ગમે તે ધર્મ પાળતો હોય, તો પણ તેની આદિવાસી ઓળખ બરકરાર રહે છે અને તેને અનામતનો લાભ મળતો રહે છે.
વધતા જતા વિવાદ વચ્ચે વિપક્ષનો વિરોધ
મહારાષ્ટ્રની કુલ વસ્તીમાં આદિવાસીઓની વસ્તી અંદાજે ૯.૩૫ ટકા છે, જેથી આ મુદ્દો સામાજિક અને રાજકીય રીતે ઘણો મોટો છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી (Census) ના આંકડા મુજબ, રાજ્યમાં મુસ્લિમ, ખ્રિસ્તી અને બૌદ્ધ ધર્મ પાળતા આદિવાસીઓની સંખ્યા પણ નોંધપાત્ર છે. ભાજપના નેતાઓનું કહેવું છે કે જે લોકો ધર્માંતરણ કરીને પોતાની પરંપરાગત સંસ્કૃતિ અને રીત-રિવાજો છોડી દે છે, તેમને અનામતનો લાભ ન મળવો જોઈએ. બીજી તરફ, આદિવાસી અધિકાર કાર્યકરો (Tribal Rights Activists) આ પગલાને અબંધારણીય ગણાવી રહ્યા છે અને તેને આગામી ચૂંટણીઓ પહેલા માત્ર ધ્રુવીકરણ (Polarization) ની રાજનીતિનો એક ભાગ ગણાવી વિરોધ કરી રહ્યા છે.
