પ્રિયંકા ગાંધીના પુત્રના ફોટો પ્રદર્શન પર વિવાદ, 105માંથી 74 તસવીરો હટાવાઈ; તિરંગાની તસવીર પર પણ વાંધો
કોંગ્રેસનાં વરિષ્ઠ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાના પુત્ર રાયહાન વડ્રાએ (Raihan Vadra) દિલ્હીના બીકાનેર હાઉસ (Bikaner House) ખાતે યોજાયેલા પોતાના ફોટો પ્રદર્શનને લઈને ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. રાયહાનના જણાવ્યા અનુસાર, રાજસ્થાન સરકારના સંચાલન હેઠળ આવેલા આ સ્થળના અધિકારીઓએ તેમના પ્રદર્શનમાંથી 105માંથી 75 તસવીરો હટાવવા જણાવ્યું હતું. જો તસવીરો દૂર કરવામાં નહીં આવે તો પ્રદર્શન રદ કરવાની ચેતવણી આપવામાં આવી હોવાનો પણ તેમણે દાવો કર્યો છે. આખરે તેમની 74 તસવીરો પ્રદર્શનમાં લગાવવામાં આવી શકી નહોતી. આ તસવીરોમાં દિલ્હીમાં યુવાનો દ્વારા કરવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શનો અને રાષ્ટ્રીય ધ્વજની તસવીરોનો પણ સમાવેશ થતો હતો.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
રાયહાન વડ્રાનું ‘નો આઇડિયા ઇઝ ફાઇનલ’ (No Idea Is Final) નામનું ફોટો પ્રદર્શન બુધવાર, 21 ઑક્ટોબર 2026ની સાંજે શરૂ થવાનું હતું. જોકે, પ્રદર્શન શરૂ થવાના થોડા કલાકો પહેલાં જ તસવીરો હટાવવાનો વિવાદ ઊભો થયો હતો.
રાયહાનના જણાવ્યા અનુસાર, તેમના પ્રદર્શનનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં ચાલી રહેલા જનઆંદોલનો અને લોકોની એકતાને ફોટોગ્રાફીના માધ્યમથી રજૂ કરવાનો હતો. તેમણે દિલ્હીમાં યુવાનો દ્વારા કરવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરો પણ આ પ્રદર્શનમાં સામેલ કરી હતી.
રાયહાને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram) પર જણાવ્યું હતું કે તેમની તસવીરોને કથિત રીતે ‘વાંધાજનક’ ગણાવવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે તેઓ પોતાની આસપાસ દેશમાં જે આંદોલનો થઈ રહ્યાં છે, તેને દસ્તાવેજી સ્વરૂપે રજૂ કરવા માગતા હતા. કલાત્મક રીતે તેમનો પ્રયાસ એ હતો કે જ્યારે લોકો એકસાથે આવે છે ત્યારે તેમની ચળવળમાં રહેલી લય અને લાગણીઓને તસવીરો દ્વારા કેદ કરી શકાય.
પ્રદર્શન શરૂ થાય તે પહેલાં તસવીરો હટાવવાની સૂચના
રાયહાન વડ્રાએ દાવો કર્યો હતો કે તેમને 22 ઑક્ટોબરે નહીં, પરંતુ પ્રદર્શન શરૂ થવાના દિવસે બપોરે લગભગ 3:30 વાગ્યે તસવીરો દૂર કરવા અંગે લેખિત સૂચના મળી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, આ સૂચના ડેપ્યુટી રેસિડેન્ટ કમિશનર મનોજ સિંહે (Manoj Singh) સહી કરીને આપી હતી.
રાયહાને કહ્યું કે લેખિત સૂચનામાં સ્થળના બુકિંગ નિયમોનું પાલન ન થવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, આ પહેલાં પ્રિન્સિપલ રેસિડેન્ટ કમિશનર દ્વારા પણ તેમને કેટલીક તસવીરો દૂર કરવા કહેવામાં આવ્યું હતું. રાયહાનના જણાવ્યા પ્રમાણે, અધિકારીએ તસવીરો રજૂ કરવા માટેનો સમય અને સંદર્ભ યોગ્ય ન હોવાનું જણાવ્યું હતું.
રાયહાને એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે પ્રદર્શન માટે તેમણે 15 ઑક્ટોબરે જ તસવીરોનું લેઆઉટ (Layout) મોકલી આપ્યું હતું. તે સમયે સ્થળના સંચાલન તરફથી માત્ર ‘નોટેડ’ એવો જવાબ મળ્યો હતો. તસવીરોની અગાઉથી મંજૂરી લેવી જરૂરી છે અથવા કેટલોગ મોકલવાથી દરેક તસવીરની મંજૂરી ગણાશે, એવી કોઈ સ્પષ્ટ શરત તેમને જણાવવામાં આવી નહોતી, એવો તેમનો આક્ષેપ છે.
બીકાનેર હાઉસના અધિકારીઓએ આ મામલે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી ન હતી. બીજી તરફ, સૂત્રોના હવાલાથી અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે કેટલીક તસવીરોને કારણે રાજકીય વિવાદ ઊભો થઈ શકે તેવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
તિરંગાની તસવીર પણ વિવાદના કેન્દ્રમાં
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી વધુ ચર્ચા રાષ્ટ્રીય ધ્વજ એટલે કે તિરંગાની તસવીરોને લઈને થઈ રહી છે. રાયહાનના જણાવ્યા પ્રમાણે, તેમને હટાવવા માટે કહેવામાં આવેલી તસવીરોમાં બે તસવીરો એવી હતી, જેમાં તિરંગો જોવા મળતો હતો. તેમણે શરૂઆતમાં આ બંને તસવીરો દૂર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
રાયહાને દાવો કર્યો હતો કે તેઓ સ્થળની બહાર ગયા ત્યારે બીકાનેર હાઉસના કર્મચારીઓએ તિરંગાવાળી બે તસવીરોમાંથી એક તસવીર પણ હટાવી દીધી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કુલ 105 તસવીરોમાંથી 74 તસવીરો પ્રદર્શનમાં રહી શકી નહોતી.
આ ઘટનાને કારણે કળાની સ્વતંત્રતા (Freedom of Expression), જાહેર સ્થળો પર કલાત્મક અભિવ્યક્તિ અને રાજકીય સંવેદનશીલતાને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે, તસવીરો હટાવવાના નિર્ણય પાછળનું સત્તાવાર કારણ અને અધિકારીઓનો પક્ષ હજુ સ્પષ્ટ રીતે સામે આવ્યો નથી.
પ્રિયંકા ગાંધીએ નિર્ણયને ગણાવ્યો ‘હાસ્યાસ્પદ’
રાયહાનની માતા અને કોંગ્રેસનાં સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ (Priyanka Gandhi Vadra) બીકાનેર હાઉસના આ પગલાની ટીકા કરી હતી. તેમણે આ નિર્ણયને ‘હાસ્યાસ્પદ’ ગણાવ્યો હતો.
પ્રિયંકા ગાંધીએ કહ્યું કે રાયહાનની તસવીરોમાં વિરોધ પ્રદર્શનોનું દૃશ્યાત્મક દસ્તાવેજીકરણ (Visual Documentation) કરવામાં આવ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, તસવીરો સાથે કોઈ ટિપ્પણી નહોતી કે કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ અપમાનજનક વાત પણ નહોતી.
તેમણે એવો આક્ષેપ કર્યો કે દેશમાં યુવાનોના અવાજને દબાવવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ રહી છે અને આજે એક કલાકારને રોકવામાં આવે તો આવતીકાલે બીજા કલાકારના કામ પર પણ અસર થઈ શકે છે. પ્રિયંકા ગાંધીએ આ ઘટનાને લોકશાહી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સાથે જોડીને સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
કોંગ્રેસે કેન્દ્ર અને ભાજપ પર કર્યા પ્રહાર
કોંગ્રેસે પણ આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર અને ભાજપની ટીકા કરી હતી. કોંગ્રેસના સાંસદ અને પ્રવક્તા પવન ખેડાએ (Pawan Khera) સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર લખ્યું હતું કે જ્યારે તિરંગાની તસવીર પણ સેન્સરશિપ (Censorship)થી સુરક્ષિત ન રહે, ત્યારે સમસ્યા કળામાં નહીં પરંતુ સત્તાધીશોના વલણમાં હોઈ શકે છે.
ખેડાએ દાવો કર્યો હતો કે તસવીરો માત્ર વિરોધ પ્રદર્શનોનું દસ્તાવેજીકરણ કરતી હતી અને તેમાં કોઈ અપમાનજનક કે ઉશ્કેરણીજનક સામગ્રી નહોતી. તેમણે એવો પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે તસવીરો હટાવ્યા બાદ પ્રદર્શનની દીવાલો પર માત્ર ખીલા જ દેખાતા હતા, જેને તેમણે અભિવ્યક્તિ પરના નિયંત્રણના પ્રતીક તરીકે રજૂ કર્યા.
જોકે, આ આક્ષેપો અંગે ભાજપ તરફથી અહેવાલ પ્રકાશિત થયો ત્યાં સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નહોતી. બીકાનેર હાઉસના સત્તાવાળાઓનો પક્ષ પણ જાહેર થયો નહોતો.
કયા વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરો હતી?
અહેવાલ મુજબ, રાયહાન વડ્રાએ દિલ્હીમાં તાજેતરમાં યોજાયેલા યુવાનોના વિરોધ પ્રદર્શનોની તસવીરો પોતાના પ્રદર્શનમાં રાખી હતી. આ પૈકી 11 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટ તરફ યોજાયેલી કોંગ્રેસની કૂચની તસવીરો પણ તેમના ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ પર શેર કરવામાં આવી હતી.
છેલ્લાં કેટલાંક અઠવાડિયાંથી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ સાથે વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાઈ રહ્યાં હતાં. આ પ્રદર્શનોમાં મતદાર યાદીમાં કથિત ગેરરીતિઓના આક્ષેપો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી પણ આ મુદ્દે રાજકીય રીતે સક્રિય રહ્યાં છે.
આ રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ વચ્ચે પ્રદર્શનમાં તસવીરો રજૂ કરવાના સમય અને સંદર્ભ સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હોવાનો રાયહાનનો દાવો છે. જોકે, તસવીરો હટાવવાનો નિર્ણય માત્ર રાજકીય કારણોસર લેવામાં આવ્યો હતો કે અન્ય કોઈ નિયમોના આધારે, તે અંગે અંતિમ સ્પષ્ટતા હજુ સામે આવી નથી.
હવે બીજી જગ્યાએ તસવીરો પ્રદર્શિત કરવાની યોજના
રાયહાન વડ્રાએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ હટાવવામાં આવેલી તસવીરોને બીજી જગ્યાએ પ્રદર્શિત કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આ તસવીરોનો મોટો ભાગ તેઓ અગાઉથી જ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર શેર કરી ચૂક્યા છે. જોકે, આ તસવીરો ક્યાં અને ક્યારે ફરીથી પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે તે અંગે હજુ નિર્ણય લેવાયો નથી.
બીકાનેર હાઉસના સેન્ટર ફોર કન્ટેમ્પરરી આર્ટ (Centre for Contemporary Art) ખાતે યોજાયેલું આ પ્રદર્શન 25 ઑક્ટોબર સુધી ચાલવાનું નક્કી હતું. પ્રદર્શનનો સમય સવારે 11થી સાંજે 7 વાગ્યા સુધી રાખવામાં આવ્યો હતો.
આ સમગ્ર વિવાદ હવે કળા, રાજકીય વિરોધ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા વચ્ચેની સીમાઓ અંગે સવાલો ઊભા કરી રહ્યો છે. એક તરફ રાયહાન વડ્રા અને કોંગ્રેસ આ પગલાને તસવીરો દ્વારા રજૂ થતી અભિવ્યક્તિ પર નિયંત્રણ તરીકે જોઈ રહ્યાં છે, તો બીજી તરફ સ્થળના સંચાલકો તરફથી સત્તાવાર જવાબ ન મળતાં નિર્ણય પાછળનાં કારણો અંગે સ્પષ્ટતા બાકી છે.
