5 વર્ષ, 629 મોત અને માત્ર 7 સજા… દહેજ પ્રથા સામે કાયદો કેટલો અસરકારક?
કર્ણાટકમાં દહેજ પ્રથા (Dowry System)ને કારણે મહિલાઓના મોતના ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં રાજ્યમાં દહેજ સંબંધિત 629 મહિલાઓનાં મોત નોંધાયાં છે, પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન માત્ર સાત કેસમાં જ આરોપીઓને દોષિત ઠેરવીને સજા સંભળાવવામાં આવી છે. આ આંકડા મહિલાઓની સુરક્ષા અને દહેજ વિરોધી કાયદાના અમલ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે.
‘ડીક્કન હેરાલ્ડ’ના અહેવાલ અનુસાર, નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દોષિત ઠેરવવાના ઓછા દરને કારણે પીડિત પરિવારોને ન્યાય મળવામાં મુશ્કેલી પડે છે અને તેઓ લાંબા સમય સુધી માનસિક તથા સામાજિક પીડાનો સામનો કરે છે.
629 મોત સામે માત્ર 7 કેસમાં સજા
કર્ણાટકમાં પાંચ વર્ષ દરમિયાન દહેજ સંબંધિત મોતના 629 કેસ નોંધાયા હોવા છતાં માત્ર સાત કેસમાં દોષસિદ્ધિ (Conviction) થઈ છે. આ સ્થિતિ તપાસની પ્રક્રિયા, પુરાવા એકત્ર કરવાની કામગીરી અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાની અસરકારકતા અંગે ચિંતા વધારે છે.
દહેજના કારણે મહિલાઓને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવાના કિસ્સાઓ ઘણીવાર સામે આવતા હોય છે. કેટલીક ઘટનાઓમાં મહિલાઓનાં મોત પણ થાય છે. આવા કિસ્સાઓમાં દોષિતોને સજા મળે તે માટે મજબૂત તપાસ અને સમયસર ન્યાયિક કાર્યવાહી અત્યંત જરૂરી છે.
પીડિત પરિવારોની પીડા વધે છે
નિષ્ણાતોના મતે, દોષસિદ્ધિનો દર ઓછો રહે ત્યારે પીડિત મહિલાના પરિવારને ન્યાય મેળવવા માટે લાંબી લડત લડવી પડે છે. પરિવાર માટે પોતાના સ્વજનને ગુમાવવાનું દુઃખ પહેલેથી જ અસહ્ય હોય છે, ત્યારે ન્યાય ન મળવાની સ્થિતિ તેમની પીડામાં વધારો કરે છે.
આવા કેસોમાં પુરાવાની ગુણવત્તા, સાક્ષીઓનાં નિવેદનો અને તપાસની વિશ્વસનીયતા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. કેસની મજબૂત રજૂઆત અને અસરકારક કાયદાકીય કાર્યવાહીથી દોષિતોને સજા અપાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
દહેજ પ્રથા સામે કડક પગલાં જરૂરી
દહેજ પ્રથા મહિલાઓના અધિકારો અને સમાનતાના સિદ્ધાંતો સામે ગંભીર પડકાર છે. માત્ર કાયદા બનાવવાથી સમસ્યાનો અંત આવતો નથી; કાયદાનો અસરકારક અમલ, ફરિયાદોની યોગ્ય તપાસ અને પીડિત પરિવારોને સહાય પણ એટલી જ જરૂરી છે.
કર્ણાટકના આ આંકડા દહેજ સંબંધિત ગુનાઓમાં તપાસ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક બનાવવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. જોકે, ઉપલબ્ધ અહેવાલના ટૂંકા અંશમાં વર્ષવાર આંકડા, કુલ કેસોમાંથી કેટલા કેસનો ચુકાદો આવ્યો અને સજા ન થવાનાં ચોક્કસ કારણો અંગે વિગત આપવામાં આવી નથી.
